Działalność zarobkowa na własny rachunek

Nowe prawo o działalności gospodarczej z 1999 r. wprowadziło zmiany dotyczące samozatrudnienia. Wcześniej wykonywanie drobnych zleceń na rzecz osób fizycznych po godzinach pracy nie była rejestrowana w ewidencji działalności gospodarczej, była jedynie objęta obowiązkiem podatkowym. Powodowało to szereg problemów z zaklasyfikowaniem tej grupy podatników do działalności wykonywanej osobiście lub jako pozarolniczą działalność gospodarczą. Obecnie w Polskiej Klasyfikacji Działalności została zawarta działalność gospodarcza polegająca na obsłudze jednego podmiotu gospodarczego. Zmienił się również sposób opodatkowania kontraktów menadżerskich, umów dotyczących zarządzania firmą, jej oddziałem lub częścią. Są one opodatkowane jak umowa o pracę, czyli bez praw do rzeczywistych kosztów uzyskania przychodów, czy opodatkowania w formie podatku stałego w wysokości 19%. Warto przeanalizować dokładnie te zmiany, aby uniknąć pułapek. Przeczytaj artykuł i dowiedz się, wygląda działalność zarobkowa na własny rachunek.

Klasyfikacja źródła przychodów

Od 1 stycznia 2007 r. istnieje nowa definicja działalności gospodarczej - określa jakiego sposobu osiągania przychodów nie można uznać za pozarolniczą działalność gospodarczą. W związku z tym za działalność gospodarczą nie uznaje się czynności:

  • za które odpowiedzialność wobec osób trzecich, ich rezultat oraz wykonywanie ponosi zlecający wykonanie tych czynności;
  • wykonywanych pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego tę czynność;
  • za które wykonujący nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.

Należy szczególnie zwrócić uwagę czy dana forma zatrudnienia na pewno zostanie uznana za działalność gospodarczą, a nie działalność wykonywaną osobiście lub w ramach stosunku zatrudnienia. W przeciwnym razie stracimy prawo do podatku stałego 19 % i nie będziemy mogli pomniejszyć przychodu o koszty uzyskania ustalane na podstawie księgi przychodów i rozchodów.

Odpowiedzialność za efekty zlecenia

Podatnik musi ponosić część odpowiedzialności wobec osób trzecich, z wyłączeniem odpowiedzialności za czyny niedozwolone, za rezultat i wykonywanie czynności. W umowie należy zapisać, że odpowiedzialność za wykonywanie umowy ponoszą obie jej strony, a najlepiej kiedy i w jakich okolicznościach zleceniobiorca ponosi odpowiedzialność za swoje działania i ich rezultat.

Samozatrudniony pod nadzorem zleceniodawcy

Podatnik musi również udowodnić, że prace są wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności. Kontrola skarbowa będzie szczególnie analizować sytuacje, w których działalność gospodarczą samozatrudnionego poprzedzał stosunek pracy ze zleceniodawcą lub umowa cywilna. Wielu byłych pracowników, aby rozliczać się z fiskusem z działalności wykonywanej osobiście, w okresie przejściowym od umowy o pracę do własnej działalności podpisuje z byłym pracodawcą umowę cywilną. Kontrole skarbowe będą analizować wybór sposobu opodatkowania na kilka lat wstecz.

Ryzyko zleceniodawcy

Podatnik ma obowiązek dowieść, że ponosi ryzyko gospodarcze związane z wykonywanym zleceniem. W przypadku działalności o charakterze usługowym może być to utrudnione. Bardzo często dochodzi do sytuacji, w której usługę finalną sprzedaje zleceniodawca, a zleceniobiorca (osoba samozatrudniona) tylko się dokłada. Najlepiej zapisać w umowie, że ryzyko gospodarcze za produkt finalny obciąża i zleceniodawcę i osobę korzystającą z samozatrudnienia.

Rozliczanie zaliczek

Samozatrudnieni powinni rozliczać swoje przychody jak z działalności gospodarczej, czyli mają obowiązek skorygować rozliczenie roczne i rozliczenia za okresy w trakcie roku podatkowego, w których uzyskiwali przychody. Od 1 stycznia 2007 r. jest możliwość płacenia zaliczek w sposób uproszczony w wysokości 1/12 podatku wyliczonego od dochodu uzyskanego w poprzednim roku. Można również opłacać zaliczki kwartalnie. W sytuacji, gdy zaliczka za miesiące, w których podatnik zapłacił ją na zasadach przewidzianych dla dochodów z działalności gospodarczej, jest niższa od ustalonej, to podatnik ma obowiązek dopłacić różnicę oraz naliczonych od niej odsetek za zwłokę.

Odliczanie kosztów

Jeśli okaże się, że podatnik korzystający z samozatrudnienia nie jest przedsiębiorcą, tylko osobą uzyskującą przychody z działalności wykonywanej osobiście lub pracownikiem, będzie musiał skorygować sposób ustalania kosztów uzyskania przychodów. Po skorygowaniu kosztów będzie też zmuszony do zapłacenia od ustalonego dochodu podatku wyliczonego z tabeli. Jeżeli jest taka konieczność należy też zsumować dochód z innymi dochodami podlegającymi opodatkowaniu na zasadach ogólnych.

Kontrakty menedżerskie

Jeżeli oprócz kontraktu menedżer jest również związany z firmą na podstawie umowy, umowy te są kwalifikowane do działalności wykonywanej osobiście. Jeśli menedżer ma zarejestrowaną działalność gospodarczą, ale przychody z niej pochodzą tylko z kontraktów menedżerskich, musi rozliczać je jako przychód z działalności wykonywanej osobiście. Pozbawia to podatników prawa do ustalania kosztów na podstawie księgi przychodów i rozchodów oraz korzystania z podatku stałego 19%.