Faktury a brak możliwości odliczenia VAT

Przedsiębiorcy będący czynnymi podatnikami VAT często korzystają z możliwości odliczenia VAT. Art. 88 ust. 3a Ustawy o podatku od towarów i usług wskazuje, że nie zawsze jest to możliwe. Poniżej przedstawimy sytuacje, w których nie można odliczyć naliczonego podatku VAT z faktury zakupu.

Odliczanie VAT z faktury wystawionej przez nieistniejący podmiot

Przedsiębiorcy nie mogą odliczyć podatku VAT od faktur wystawionych przez nieistniejący podmiot. Należy przy tym dodać, że w przepisach ustawy o VAT nie doprecyzowano, co kryje się pod pojęciem „podmiot nieistniejący”. Jak wynika z art. 88 ust. 3a ustawy o VAT, pkt 1 lit. a ogólnie sformułowanie to rozumie się jako fikcyjny podmiot, a

więc takie przedsiębiorstwo, które nie istnieje lub podmiot zarejestrowany, ale na podstawie nieaktualnych, nieścisłych czy nieprawdziwych danych. Nie składają oni przy tym deklaracji podatkowych oraz nie wykazują podatku należnego, który wynika z wystawionych faktur – a zatem nie płacą podatku.

Faktura za towar/usługę niepodlegające lub zwolnione z opodatkowania

Nierzadko przedsiębiorcy z powodu niewiedzy, pośpiechu, czy wręcz chęci celowego łamania prawa, wystawiają fakturę opodatkowującą czynność, która według prawa nie podlega opodatkowaniu lub została z niego zwolniona. W takiej sytuacji zamiast informacji o zwolnieniu („zw”) na fakturze zastosowanie znajdują stawki 5%, 8% lub 23%. Zgodnie z art. 88 ust. 3a pkt 2, od faktur tych także nie można odliczyć podatku naliczonego – również w sytuacji, gdy podatek ten zostanie zapłacony.

Istnieje jednak wyjątek od tej zasady - w sytuacji, kiedy nabywca otrzymał fakturę zawierającą błędną stawkę VAT – przykładowo na fakturze uwzględniono stawkę 5% zamiast 23%. Jeśli zdarzy się tego rodzaju błąd, to w oparciu o taki dokument przedsiębiorca ma możliwość obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.

Faktura a transakcje niezgodne ze stanem faktycznym

Zgodnie z art. 88 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT nabywca nie może odliczyć naliczonego podatku VAT w przypadku faktur dotyczących transakcji niezgodnych ze stanem rzeczywistym. Głównie dotyczy to faktur (oraz dokumentów celnych, faktur korygujących), które:

  • stanowią tzw. „puste faktury”, czyli takie, które stwierdzają niedokonane czynności,
  • potwierdzają takie czynności, które dotyczą przepisów określonych w art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego,
  • zawierających kwoty, które są niezgodne z rzeczywistością.

Przedostatni punkt, który odnosi się do art. 58 k.c. podkreśla, że czynność prawna, która jest sprzeczna z ustawą lub mająca na celu jej obejście jest nieważna. Wyjątkiem może być sytuacja, w której właściwy przepis przewiduje

inny skutek – np. taki, w którym na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wejdą zgodne z ustawą przepisy. Należy podkreślić, że czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego również jest uznawana za nieważną. Ponadto zgodnie z art. 83 k.c. oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru również jest nieważne.

Faktura bez akceptacji sprzedawcy - nieważna

Zgodnie z pkt. 6 omawianego przepisu ustawy o VAT nie jest możliwe odliczenie podatku naliczonego w sytuacji, kiedy to nabywca sam wystawi fakturę – tzw. samofakturowanie – bez uzyskania akceptacji faktury przez sprzedawcę. Zmiany w tym przypadku mają zastosowanie od 1 stycznia 2014 roku i zostały określone w art. 106d ust. 1 wspomnianego aktu prawnego. Samofakturowanie przysługuje nabywcy jedynie w sytuacji, w której jest:

  • osobą prawną niebędącą podatnikiem,
  • podatnikiem podatku od towarów i usług,
  • podatnikiem podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze.

Warto dodać, że samofakturowanie dotyczy dokumentowania sprzedaży towarów i usług dokonanej przez podatnika na rzecz tego nabywcy oraz w przypadku wystawiania faktury zaliczkowej. Obejmuje także dostawy towarów oraz świadczenia usług podlegających opodatkowaniu w kraju trzecim. Jak wskazują przepisy obowiązujące w 2014 roku, warunkiem niezbędnym w samofakturowaniu jest wcześniejsze zawarcie umowy dotyczącej wystawiania faktur w imieniu i na rzecz tego podatnika, w której strony określą procedurę zatwierdzania poszczególnych faktur przez sprzedawcę.

Faktura dla czynności, od której nie wykazuje się podatku na fakturze

Zgodnie z art. 88 ust. 3 pkt 7 podatnik nie może odliczyć VAT-u w przypadku wystawienia faktury z wykazaną kwotą podatku w stosunku do czynności opodatkowanych, dla których nie wykazuje się kwoty podatku na fakturze. Przykładem może być faktura na zakup towarów z tzw. odwrotnym obciążeniem.