Franczyza w Polsce

Od czasów transformacji systemowej w Polsce powstaje coraz więcej prywatnych firm. Co ważne, nawet osoby, które nie posiadają profesjonalnej wiedzy z przedsiębiorczości, zarządzania czy księgowości mogą spróbować swoich sił w biznesie. Ciekawym pomysłem jest franczyza – własna działalność pod skrzydłami bardziej doświadczonego partnera. 

Czym jest franczyza?

Pojęcie franczyzy wywodzi się z angielskiego słowa franchise, oznaczającego koncesję i określa pewnego rodzaju porozumienie między stronami oraz system sprzedażowy. Z jednej strony występuje tu franczyzodawca – przedsiębiorstwo, udzielające licencji kontrahentowi, czyli franczyzobiorcy.

W momencie podjęcia współpracy franczyzobiorca zobowiązuje się do prowadzenia swojej firmy pod znakiem towarowym, czy też nazwą handlową franczyzodawcy, wykorzystując przyjęte przez niego zasady, techniki oraz know-how. Z drugiej strony, franczyzodawca służy zapewnieniem szkoleń oraz bieżącego wsparcia i całego know-how. W jego gestii pozostaje przygotowanie do pracy osoby dotychczas niewykwalifikowanej w danej działalności tak, aby mogła ona sobie samodzielnie poradzić z prowadzeniem firmy.

Umowa franczyzowa

Aby stosunek franczyzy pomiędzy kontrahentami mógł zaistnieć, strony muszą zawrzeć adekwatną umowę. Tego typu dokumenty są regulowane przepisami kodeksu cywilnego – zgodnie z jego zapisami, umowa franczyzowa podlega zasadzie swobody umów. Oznacza to, że może ona zostać stworzona w stosunkowo elastyczny sposób. Warunkiem jest przestrzeganie zapisu art. 353(1) kodeksu, zgodnie z którym strony mogą ułożyć stosunek prawny według własnego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Elastyczność przy tworzeniu umowy franczyzowej jest podyktowana także aspektami praktycznymi – tego typu relacje zawierane są w różnorodnych branżach, wymagających - ze względu na swoją specyfikę - różnych zapisów. Dlatego też trudne byłoby stworzenie jednego, uniwersalnego i kompleksowego dokumentu dla wszystkich zainteresowanych. Można natomiast określić pewne ogólne aspekty, które zawierane są w umowach franczyzowych najczęściej i są najbardziej efektywne. 

Zatem, dokument potwierdzający zawarcie porozumienia franczyzowego najczęściej rozpoczyna się preambułą. W tym miejscu określane są strony, ich intencje i wartości oraz odniesienie założeń do faktycznej sytuacji firm. Warto także zawrzeć tu definicje pojęć specjalistycznych, które w dalszej części umowy będą wykorzystywane.

Kolejny niezbędny element to opisane etapów współpracy pomiędzy stronami. W teorii są one dzielone na trzy grupy – dotyczące samego zawarcia umowy, opisujące prawa oraz obowiązki stron podczas trwania porozumienia oraz te dotyczące możliwości i zasad rozwiązania porozumienia. 

Franczyzodawcy bardzo często zabiegają o określenie w umowie chroniących ich zapisów. Pierwszy z nich dotyczy zakazu ujawniania informacji poufnych. Nie ma w nim nic dziwnego – należy bowiem pamiętać, iż franczyzodawca jest w ramach współpracy zobowiązany do udostępnienia innej firmie swojego know-how. Dlatego też zakaz ujawniania i kopiowania danych przedsiębiorstwa bez jego zgody i wiedzy jest regulowany w ramach umowy. Najczęściej zawiera się w tym miejscu także zapis zobowiązujący franczyzobiorcę do udzielenia instrukcji na temat tajemnicy firmy pracownikom. 

Drugi zapis szczegółowy określa, kiedy i w jaki sposób franczyzobiorca może wykorzystywać nazwę, logo i znaki towarowe wspólnika. W tym miejscu przedsiębiorcy zabezpieczają się najczęściej przed ewentualnym wykorzystywaniem tych wartości już po zakończeniu współpracy. 

Jednocześnie – mimo wspomnianej wcześniej elastyczności w sporządzaniu umowy franczyzy – istnieje grupa klauzul, które są obligatoryjnie niedozwolone. Pierwsza z nich dotyczy narzucania przez franczyzodawcę cen odsprzedaży towarów lub usług. W tej sytuacji możliwe jest jedynie określenie, po jakiej wysokości maksymalnie asortyment ma być oferowany odbiorcom oraz zasugerowanie najoptymalniejszej wysokości. Franczyzodawca nie może natomiast określić ceny minimalnej, czy też odgórnie narzucić sztywnej stawki. 

Druga klauzula zakazana dotyczy ograniczenia franczyzobiorcy zakresu klientów, którym może on oferować towary lub usługi. Chodzi tu o sytuację, kiedy do punktu danego sprzedawcy trafi klient, który co do zasady na stałe mieszka i zaopatruje się u innego franczyzobiorcy lub franczyzodawcy. Natomiast zapisem, który można wprowadzić, jest zakaz aktywnej sprzedaży na terytorium tych podmiotów – nie można zatem np. wysyłać ulotek do klientów z terytorium, które jest przypisane do kogoś innego.