Osobnicze rodzaje urlopów - kto może z nich korzystać

Poza znanym większości urlopem wypoczynkowym istnieją jeszcze inne rodzaje urlopów, które stosuje się w wyjątkowych okolicznościach. Urlopy te mają na tyle szczególny charakter, że są wykorzystywane tylko i wyłącznie wówczas, gdy pracownika zmusza do tego sytuacja życiowa. Poniżej przedstawiamy szerszy opis osobniczych rodzajów urlopów.

Urlop bezpłatny

To szczególny rodzaj urlopu, którego celem nie jest regeneracja sił pracownika, ale zwolnienie pracownika od świadczeń pracy. W trakcie jego trwania pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia, ale nadal przysługują mu niektóre prawa pracownicze, ponieważ pozostaje on w zatrudnieniu. Dlatego też pracodawca w tym okresie nie może mu wypowiedzieć umowy o pracę, gdyż realizacja tej umowy na jakiś czas zostaje zawieszona. Jeśli urlop bezpłatny trwa dłużej niż miesiąc, wówczas o cały okres jego trwania zmniejsza się wymiar urlopu wypoczynkowego. Ponadto urlop bezpłatny nie wlicza się do stażu pracy, od którego zależy m.in. wymiar urlopu wypoczynkowego. Jednak w szczególnym wypadku, gdy pracodawca za zgodą pracownika udziela mu urlopu bezpłatnego w celu wykorzystania go na pracę w innym zakładzie pracy przez okres zawarty w porozumieniu między zakładami pracy, urlop ten wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego pracodawcy.

W przypadku urlopu bezpłatnego pracownik składa pisemny wniosek, ale decyzji swojej nie musi szczegółowo motywować. Jednak to pracodawca decyduje, czy go udzieli czy też nie, dlatego też w interesie zatrudnionego leży przekonanie pracodawcy. Jeśli urlop trwa dłużej niż 3 miesiące, pracodawca zastrzega sobie prawo do odwołania go z niego z powodu ważnych przyczyn, np. konieczna jest obecność pracownika w zakładzie pracy.

Urlop okolicznościowy

Przysługuje pracownikowi w związku z zaistniałą ważną okolicznością (urlop musi zostać wykorzystany w okresie występowania tego wydarzenia i pracodawca ma prawo odrzucić wniosek, jeśli urlop nie obejmuje tego okresu). W czasie jego trwania zatrudniony otrzymuje wynagrodzenie. Pracownik w takiej sytuacji zobligowany jest do złożenia odpowiednio udokumentowanego wniosku (z aktem urodzenia/zgonu itp.).

Urlop okolicznościowy jest krótkotrwały i jego długość zależy od istotności wydarzenia i powiązań rodzinnych (stopień pokrewieństwa z osobą, której dotyczy dana okoliczność).

  • Własny ślub – urlop w wymiarze 2 dni.
  • Narodziny dziecka – urlop w wymiarze 2 dni.
  • Ślub dziecka – urlop w wymiarze 1 dnia.
  • Śmierć oraz pogrzeb matki, ojca, macochy, ojczyma, małżonka, dziecka – urlop w wymiarze 2 dni.
  • Śmierć oraz pogrzeb brata, siostry, dziadka, babci, teścia, teściowej lub innej osoby, która była na utrzymaniu pracownika albo pod jego bezpośrednią opieką – urlop w wymiarze 1 dnia.

Urlop podczas wypowiedzenia

Pracodawca w okresie wypowiedzenia umowy o pracę może udzielić pracownikowi urlopu (udziela go bez wniosku, a nawet czasem wbrew zatrudnionemu) – bieżącego (w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego w danym roku kalendarzowym) lub zaległego i pracownik jest zobowiązany do jego wykorzystania. Bez znaczenia jest tu fakt, która ze stron wypowiedziała umowę, a także jaką długość będzie miało owe wypowiedzenie.

Urlop na żądanie

Każdemu pracownikowi w ciągu roku kalendarzowego przysługuje prawo do urlopu na żądanie, którego długość wynosi maksymalnie 4 dni (można je wykorzystać jednorazowo lub pojedynczo w dowolnych odstępach czasowych). Jest on częścią urlopu wypoczynkowego, dlatego też wykorzystuje się go w ramach wymiaru podstawowego – 20 lub 26 dni. Ponadto pracownik może z niego skorzystać dopiero, gdy posiada prawo do urlopu wypoczynkowego.

Pracownik najpóźniej w dniu jego rozpoczęcia zgłasza pracodawcy żądanie jego udzielenia, przy czym obowiązuje tu dowolna forma – telefonicznie, drogą elektroniczną, kurierem, za pośrednictwem innej osoby itp. Jednak nie musi motywować potrzebę udzielenia tego urlopu. Zostaje on pracownikowi przyznany w terminie przez niego wskazanym. Można z niego skorzystać w dowolnym okresie, nawet w czasie wypowiedzenia.

Urlopu na żądanie nie planuje się z wyprzedzeniem (ale pracodawca może w szczególnych okolicznościach odmówić jego udzielenia), a niewykorzystany urlop na żądanie przechodzi na poczet urlopu zaległego.

Urlop wychowawczy

Urlop ten jest udzielany pracownikowi w celu sprawowania opieki nad małym dzieckiem, przy czym opieka ta nie może być sprawowana dłużej niż do ukończenia przez dziecko 4 roku życia, chyba że dziecko z powodu niepełnosprawności wymaga dłuższej opieki (w takim przypadku do ukończenia przez dziecko 18 roku życia).

Jednak pracownikowi urlop wychowawczy może zostać udzielony dopiero po przepracowaniu minimum 6 miesięcy w danym roku kalendarzowym (z tym że wlicza się do tego okresu poprzednie okresy zatrudnienia). Wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 3 lat.