Samochód jako środek trwały - definicja i omówienie

Jeżeli pojazd jest kompletny, zdatny do użytku, jako czas jego użytkowania wskazuje się okres dłuższy niż rok i został przeznaczony na potrzeby działalności gospodarczej, spełnia on definicje środka trwałego. Jak rozliczyć samochód jako środek trwały? Wyjaśniamy poniżej.

Ustalenie wartości początkowej samochodu

Jednym z pierwszych etapów przyjęcia samochodu do ewidencji środków trwałych jest wycena jego wartości początkowej. Sposób wyceny zależy od metody nabycia środka trwałego. I tak w przypadku:

  • odpłatnego nabycia - wyceny dokonuje się według ceny ich nabycia;

  • częściowo odpłatnego nabycia - wyceny dokonuje się według ceny ich nabycia powiększonej o wartość przychodu, określonego w art. 11 ust. 2b;

  • wytworzenia we własnym zakresie - wyceny dokonuje się według kosztów wytworzenia;

  • nabycia w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób - wyceny dokonuje się według wartości rynkowej z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości.

W przypadku odpłatnego nabycia na cenę nabycia składa się cena zakupu należna zbywcy powiększona o koszty związane z zakupem naliczone do dnia przekazania środka trwałego do użytkowania. Wśród nich wymienia się m.in.

  • koszty związane z transportem i montażem,

  • ubezpieczenie w drodze,

  • rejestracja pojazdu (o ile będzie ona miała miejsce przed wprowadzeniem samochodu do środków trwałych)

  • opłaty związane z tłumaczeniem dokumentów itp.

Z użytkowaniem każdego samochodu wiąże się konieczność poniesienia wydatku na jego ubezpieczenie. Koszty poniesione na ubezpieczenie czy to AC, OC czy NW nie są zaliczane do wartości początkowej zakupionego samochodu, nawet jeżeli zostały poniesione przed przyjęciem samochodu do używania. Nasuwa się więc pytanie: dlaczego tak ważne jest ustalenie wartości początkowej środka trwałego? Wartość początkowa środka trwałego stanowi podstawę do ustalenia i dokonywania odpisów amortyzacyjnych.

Samochód jako środek trwały - rodzaje amortyzacji   

Amortyzacja to koszt związany ze stopniowym zużywaniem się środków trwałych. Nalicza się ją jedynie od tych środków trwałych, które zostały ujęte w ewidencji środków trwałych firmy. To od wyboru metody amortyzacji zależy, jak szybko dany środek trwały zostanie zamortyzowany. Zgodnie z art. 22n ust. 4 ustawy o PIT zapisów dotyczących środków trwałych dokonuje się w ewidencji najpóźniej w miesiącu przekazania ich do używania. Samochód jako środek trwały amortyzowany jest zazwyczaj za pomoc ą jednej z poniższych metod:

  • liniowej,

  • liniowej indywidualnej,

  • liniowej przyspieszonej,

  • metoda degresywna.

Amortyzacja liniowa samochodu osobowego i ciężarowego

Dla samochodów osobowych i ciężarowych, które zostały odpowiednio sklasyfikowane w Klasyfikacji Środków Trwałych pod kodem KŚT 741 (samochód osobowy) lub KŚT 742 (samochód ciężarowy) standardową metodą amortyzacji jest metoda liniowa. Stawka amortyzacji zgodnie z wykazem wynosi dla tych  pojazdów 20%. Oznacza to, że samochód amortyzowany będzie przez okres 5 lat.

Indywidualna stawka amortyzacyjna dla samochodu

Indywidualna metoda amortyzacji środków trwałych to odmiana metody liniowej. Odpisy dokonywane są w równych ratach od wartości początkowej środka trwałego. Warto pamiętać o tym, że okres amortyzacji nie może być krótszy niż określony w przepisach.

Stawka indywidualna może być stosowana do środków trwałych, które po raz pierwszy zostały wprowadzone do ewidencji. Najwyższa indywidualna stawka dla samochodów osobowych ulepszonych lub używanych to 40%, co wynika z zastosowania najwyższego współczynnika, jaki przewidują w tym przypadku przepisy - 2,0. Oznacza to, że auto zamortyzowane zostanie w ciągu 2,5 roku, czyli dwa razy szybciej niż przy zastosowaniu stawki liniowej.

Uwaga!

Nie należy mylić amortyzacji podwyższonej w opisywanym przypadku z powszechnie pojętą metodą degresywną! Jest to bowiem przyspieszona amortyzacja liniowa.

Amortyzacja liniowa przyśpieszona

Amortyzacja metodą liniową jest uznawana za jedną z najpopularniejszych i najprostszych metod amortyzacji środków trwałych. W tej sytuacji przedsiębiorca zakłada, że zużywanie środka trwałego będzie równomierne przez cały okres jego użytkowania. Odpisy te ustala się więc zgodnie ze stawką, która powinna być przez cały okres amortyzacji taka sama. Nasuwa się jednak pytanie, jak ustala się składki amortyzacji? Otóż nie można zrobić tego samemu, opierając się jedynie na przypuszczeniach. Wykaz rocznych stawek amortyzacyjnych został przedstawiony w załączniku nr 1 ustawy o PIT oraz CIT. Przykładowe stawki amortyzacji:

  • budynki mieszkalne - 1,5%,

  • zespoły komputerowe - 30%,

  • samochody osobowe, ciężarowe, motocykle - 20%

Jakiej amortyzacji nie można stosować do samochodów osobowych?

Przy wyborze metod amortyzacji samochodu osobowego nie można korzystać z:

  • amortyzacji degresywnej ze współczynnikiem 2.0 - pozwala prawie dwukrotnie skrócić okres amortyzacji,

  • amortyzacji jednorazowej (z pomocy de minimis).

Jeżeli wartość początkowa samochodu osobowego przekracza równowartość 20 000 euro, przedsiębiorca powinien za każdym razem wyłączyć z kosztów tę część odpisu amortyzacyjnego.

Metoda degresywna

To metoda amortyzacji przeznaczona dla samochodów ciężarowych, której nie można stosować do amortyzacji samochodów osobowych. Metoda ta pozwala na zwiększenie początkowo wartości odpisów amortyzacyjnych, aż do momentu, gdy rata amortyzacyjna zrówna się z ratą obliczoną dla metody liniowej. Zatem licząc amortyzację metodą degresywną, musimy także policzyć metodą liniową, by wiedzieć, kiedy możemy na nią przejść.

Rozliczenie kosztów związanych z użytkowaniem samochodu

Koszty rozliczane w pełnej, rzeczywistej wysokości, które poniósł przedsiębiorca na samochód jako środek trwały, to na przykład:

  • składki na ubezpieczenie OC i NW samochodu osobowego i ciężarowego,

  • koszty eksploatacyjne samochodu osobowego i ciężarowego takie jak paliwo, koszty napraw, części zamienne itp.,

  • koszty przeglądów technicznych, opłaty parkingowe oraz przejazdy płatnymi drogami i autostradami,

  • składki na ubezpieczenie AC samochodu ciężarowego,

  • odpisy z tytułu zużycia samochodu ciężarowego.

Do kosztów objętych limitem należą:

  • odpisy z tytułu zużycia samochodu osobowego - nie są kosztami podatkowymi od wartości samochodu przewyższającej równowartość 20 000 euro przeliczaną na złotówki według kursu NBP,

  • składki na ubezpieczenie AC samochodu osobowego -  nie są kosztami podatkowymi od wartości samochodu przewyższającej równowartość 20 000 euro przeliczaną na złotówki według kursu NBP,

  • straty powstałe w wyniku utraty lub likwidacji samochodów zarówno osobowych, jak i ciężarowych - nie są kosztem, jeśli samochód nie był objęty dobrowolnym ubezpieczeniem.

Należy również wspomnieć o pełnym oraz częściowym odliczeniu VAT od samochodu osobowego. W przypadku samochodów osobowych użytkowanych jedynie do celów firmowych przedsiębiorcy w dalszym ciągu będą mieli prawo do pełnego odliczenia VAT od wydatków eksploatacyjnych oraz ich nabycia. Warunkiem, który należy spełnić, by móc odliczyć 100% VAT od samochodów osobowych w 2015 r., jest:

  • zgłoszenie pojazdu do US na druku VAT-26,

  • prowadzenie kilometrówki dla celów VAT,

  • wprowadzenie zasad użytkowania pojazdu.

Inaczej jest w przypadku, gdy samochód osobowy użytkowany do celów firmowych oraz prywatnych. Takie użytkowanie daje podatnikowi prawo do odliczenia 50% VAT od wydatków eksploatacyjnych. Od 1 lipca 2015 r. podatnicy wykorzystujący samochód osobowy w celach mieszanych mogą również odliczyć 50% VAT z faktur za paliwo.

Nieodliczona część podatku VAT, jeżeli chodzi o samochód jako środek trwały, będzie zwiększała koszty uzyskania przychodów.