Poradnik Przedsiębiorcy

Powered by

wFirma.pl

Poznaj
niezbędne narzędzia
do zarządzania
Twoją firmą!

Dostępne
na wszystkie
platformy

Apple Windows Android BlackBerry

Wizerunek a prawo autorskie - jak chroniony jest nasz wizerunek?

Co to jest wizerunek?

Wizerunek, najprościej rzecz ujmując, jest utrwaleniem obrazu człowieka w taki sposób, w jaki dana osoba jest postrzegana, co prowadzi do tego, że może zostać rozpoznana. Z wizerunkiem danej osoby będziemy mieli więc do czynienia, kiedy zrobimy jej zdjęcie, namalujemy jej obraz, czy nakręcimy z nią film.

Warto podkreślić jednak, że wizerunek to nie tylko utrwalony w jakiejś postaci wygląd zewnętrzny danej osoby. Będą to także jej cechy charakterystyczne, np. specyficzny sposób poruszania się, mówienia, gestykulacji, a nawet sposób czesania się czy ubierania. Ponadto przez stwierdzenie “postrzegania osoby” należy także rozumieć samo wyobrażenie o tej osobie. Dobrym tego przykładem będzie więc tzw. wizerunek piśmienniczy, z którym najczęściej mamy do czynienia w literaturze (np. w przypadku powieści fabularnych, gdzie bohaterem jest autentyczna postać, np. Napoleon). Innym tego przykładem może być pisanie o jakiejś osobie w internecie (np. umieszczenie historii na temat znajomego na swoim blogu).

Wizerunek piśmienniczy, tak jak wizerunek w postaci fizycznej, np. w formie obrazu, nie zawsze musi być prawdziwy (piśmienniczy może być przekłamany, jeśli ktoś rozpowszechnia fałszywe informacje na temat jakiejś osoby na stronie internetowej, przez co sprawia, że osoby trzecie mają mylne o tej osobie wyobrażenie, natomiast wizerunek w postaci fizycznej może być fałszywy, jeśli ktoś przerabia czyjeś zdjęcie w Photoshopie i takie rozpowszechnia). Wizerunek bardzo często łączy się ze sławą, renomą (np. w przypadku aktorów, polityków), dlatego nawet samo podszywanie się pod kogoś sławnego, wykorzystując jego znane imię, może być uznane za naruszenie prawa do wizerunku.

W jaki sposób może być chroniony wizerunek? Czy wizerunek piśmienniczy również podlega ochronie?

Wizerunek a prawo autorskie - uwagi ogólne

Prawo do ochrony wizerunku gwarantuje nam nie tylko ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ale także kodeks cywilny oraz ustawa o ochronie danych osobowych.

Zgodnie z kodeksem cywilnym wizerunek jest traktowany jako dobro osobiste człowieka (art. 23 k.c.) i jego ochrony można dochodzić na zasadach określonych w art. 24 k.c. Natomiast na gruncie ustawy o ochronie danych osobowych, wizerunek podlega ochronie, bowiem na jego podstawie możliwa jest identyfikacja człowieka (art. 6 ustawy o ochronie danych osobowych) - stanowi więc daną osobową i jej bezprawne przetwarzanie może skutkować pociągnięciem do odpowiedzialności (art. 8 i 23 ustawy).

Bardzo istotna jest kwestia rozpoznawalności osoby. Jeśli więc utrwalony zostanie wizerunek osoby, ale nie będzie na nim widać jej cech charakterystycznych, które doprowadziłyby do identyfikacji, nie będzie mowy o ochronie wizerunku (podobnie w przypadku wizerunku piśmienniczego - jeśli opis danej osoby nie pozwala na jej identyfikację, nie będziemy mieli do czynienia z wizerunkiem piśmienniczym).

Wizerunek a prawo autorskie

W kodeksie cywilnym mamy do czynienia z ogólną ochroną wizerunku, traktowanego jako dobro osobiste. Ustawa o ochronie danych osobowych skupia się natomiast na ochronie przed bezprawnym przetwarzaniem wizerunku jako danej osobowej. Wizerunek jest chroniony także na podstawie przepisów ustawy o prawie autorskim, w której ustawodawca skupia się na określeniu zasad rozpowszechniania wizerunku:

Art. 81. 1. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.

2. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku:

1)   osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych;

2)   osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza.

 

Z powyższego przepisu można wyciągnąć następujące wnioski:

  1. nie można rozpowszechniać czyjegoś wizerunku bez zgody osoby na nim przedstawionej,

  2. rozpowszechniać można, jeśli osoba przedstawiona wyraziła na to zgodę,

  3. rozpowszechniać można, jeśli osoba przedstawiona otrzymała wynagrodzenie za pozowanie - nie trzeba wtedy ubiegać się o zezwolenie, ponieważ nie wymaga tego przepis ustawy,

  4. rozpowszechniać nie można, jeśli osoba przedstawiona otrzymała wynagrodzenie za pozowanie, ale wyraźnie zastrzegła, że nie wyraża zgody na rozpowszechnianie,

  5. rozpowszechniać można bez zezwolenia wizerunek osoby powszechnie znanej, jeśli został on wykonany w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych (politycznych, społecznych, zawodowych),

  6. rozpowszechniać nie można bez zezwolenia, jeśli wizerunek osoby powszechnie znanej został wykonany w sytuacji prywatnej, niezwiązanej z jej funkcją publiczną,

  7. rozpowszechniać można, jeśli wizerunek osoby stanowi jedynie szczegół całości (zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza) - np. widać tę osobę w tle.

Wizerunek a prawo autorskie - zgoda na rozpowszechnianie wizerunku

Zgoda jest podstawowym warunkiem, który musi być spełniony, jeśli chcemy rozpowszechniać czyiś wizerunek. Zgoda nie może być domniemana, może być udzielona w jakikolwiek sposób, ale musi być jednoznaczna i w przyszłości, w sytuacji ewentualnego sporu, łatwa do udowodnienia - najlepiej jest ją więc zawierać na piśmie.

Zgadzając się na rozpowszechnianie wizerunku, osoba zainteresowana powinna być świadoma, w jakim zakresie jej wizerunek zostanie wykorzystany - na zgodzie więc powinna być zawarta informacja na ten temat (np. zgoda dotyczy publikowania zdjęć w internecie na konkretnej stronie internetowej - nielegalne więc będzie opublikowanie tych zdjęć w tradycyjnej gazecie).

Należy pamiętać, że nawet jeśli ktoś nie sprzeciwia się zrobieniu mu zdjęcia, czy namalowaniu obrazu, nie można domniemywać, że również wyraża zgodę na publikację (czy też inną formę rozpowszechniania) swojego wizerunku. Tak więc wszelkie umieszczanie na Facebooku zdjęć, na których się znajdujemy (np. z imprezy), jest nielegalne, jeśli nie wyraziliśmy na to zgody. Oczywiście w praktyce najczęściej nikt nie egzekwuje swoich praw, jednak podkreślenia wymaga, że każdy ma prawo zażądać usunięcia takiego zdjęcia, a jeśli żądanie to nie zostanie spełnione - dochodzenia swoich roszczeń przed sądem.

Jedynym wyjątkiem, kiedy zgoda może być dorozumiana, jest sytuacja przedstawiona w art. 81 ust. 1 - pozujący otrzymał wynagrodzenie za pozowanie. Przepis ten wyraźnie wskazuje, że nie trzeba się wtedy ubiegać o zgodę na wykorzystanie wizerunku. Jednak, jeśli osoba pozująca wyraźnie zaznaczyła, że nie życzy sobie rozpowszechniania jej wizerunku, z wizerunku tego nie można skorzystać w żaden sposób (“Nie można argumentować, iż pozowanie, a nawet wybór zdjęć oznaczają oczywistą i bezwarunkową zgodę fotografowanego na wszelkie formy rozpowszechniania”, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2008 r., I ACa 494/2008).