Poradnik Przedsiębiorcy

Uważaj na UOKiK! Nadchodzą poważne zmiany przepisów

W lipcu 2013 r. Rada Ministrów podjęła decyzję o przyjęciu projektu nowelizacji Ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Plany modyfikacji przepisów zostały przygotowane przez członków Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - UOKiK. Obecnie projekt jest opracowywany przez władze sejmu, zatem jeszcze nie wiadomo, jak w efekcie będzie wyglądała nowelizacja. Jednakże możliwość jej przyjęcia w stanie aktualnym budzi wiele wątpliwości, głównie wśród przedsiębiorców.

Założenia do projektu przygotowane przez UOKiK

Zgodnie z uzasadnieniem do projektu nowelizacji głównym celem zmian jest wzmocnienie krajowego systemu ochrony konkurencji oraz konsumentów. Chodzi głównie o wprowadzenie nowych rozwiązań, które przyczynią się do zwiększenia skuteczności obecnie stosowanych regulacji prawnych. Korzyściami wynikającymi ze zmian mają być skrócenie oraz uproszczenie niektórych procesów, a także zniwelowanie niejasności powstałych przy stosowaniu obecnie obowiązujących przepisów. Planowane wprowadzenie zmian jest również skutkiem realizacji “Polityki konkurencji na lata 2011-13” zatwierdzonej przez Radę Ministrów w 2011 r.

Wśród planowanych założeń zmian zostały zawarte takie kwestie jak:

  • zmiana regulacji odnośnie kontroli koncentracji,
  • zmiana regulacji dotyczących kontroli i przeszukań prowadzonych przez prezesa UOKiK,
  • wprowadzenie środków zaradczych odnośnie ograniczeniom konkurencji,
  • prawo do dobrowolnego poddania się karze,
  • zmiany warunków ubiegania się o leniency, czyli ubiegania się na odstąpienie od sankcji finansowych lub jej obniżenie,
  • wprowadzenie dodatkowych przepisów chroniących interesy konsumentów,
  • eliminacja niespójności oraz niejasności wynikające z interpretacji przepisów,
  • doprecyzowanie zasad nakładania kar - dotyczących w szczególności ich wysokości,
  • poszerzenie uprawnień prezesa UOKiK o możliwość nakładania kar pieniężnych.

Projekt UOKiK - kontrola koncentracji

Kontrola koncentracji ma na celu prowadzenie nadzoru nad przedsiębiorcami dokonującymi połączeń przejęć lub nabycia zorganizowanej części innej jednostki. Czyli powodem jest przeciwdziałanie ograniczeniu konkurencji spowodowanym nadmierną konsolidacją. Obecnie dana procedura składa się z jednego etapu trwającego dwa miesiące - objęte są nią wszelkie tego typu sprawy.

W planowanej zmianie zakłada się wprowadzenie procedury dwuetapowej, która pozwoli na szybsze rozwiązanie spraw mało istotnych o niskim stopniu skomplikowania. Dotyczyłoby to głównie spraw, które nie budzą większych wątpliwości w kwestii działań antykonkurencyjnych.  Okres oczekiwania na decyzję prezesa UOKiK wynosiłby wówczas jeden miesiąc, z wyłączeniem terminów przeznaczonych na dopełnienie wszelkich formalności ze strony przedsiębiorców.

Zasady kontroli i przeszukań

Co do zasady kontrola i przeszukanie to dwa osobne pojęcia. Główna różnica wynika z tego, iż urząd potrzebuje pozwolenia sądu na dokonanie legalnego przeszukania pomieszczeń należących do przedsiębiorstwa, a nawet prywatnych lokali członków zarządu. Kontrola natomiast może odbyć się bez udziału sądu, na wniosek urzędu - jeżeli istnieje podejrzenie w stosunku do przedsiębiorcy.

Z uwagi na wiele niejasności występujących przy interpretacji przepisów odnoszących się zarówno do zasad przeprowadzania kontroli, jak i przeszukań - planuje się ich doprecyzowanie. Zamierza się wprowadzić jednoznaczne odniesienia do odpowiednich regulacji prawnych zawartych w Kodeksie postępowania karnego w zakresie obu odmiennych działań kontrolnych.

Natomiast przeszukiwanym przedsiębiorcom, których prawa zostały naruszone w toku przeszukania, planuje się wprowadzić możliwość wniesienia zażalenia do sądu ochrony konkurencji i konsumentów.

Środki zaradcze ograniczaniu konkurencji

Wprowadzenie zmian w zakresie środków zaradczych dotyczy kompetencji prezesa UOKiK, który będzie posiadał możliwość nałożenia środków zaradczych na wydaną decyzję kończącą postępowanie. Chodzi w szczególności o wskazanie konkretnej czynności koniecznej do wykonania przez przedsiębiorcę, mającej na celu zakończenie bądź ograniczenie skutków wynikających z naruszenia przepisów o ochronie konkurencji.

W celu doprecyzowania rodzajów środków zaradczych planuje się wprowadzić osobny art. 10 ust. 4 zawierający ich otwartą listę, która ma stanowić podstawę do wyboru odpowiednich do zastosowania w danej sprawie.

Dobrowolne poddanie się karze

Co do zasady organ antymonopolowy zajmuje się wykrywaniem praktyk mających na celu ograniczenie konkurencji oraz nakłada z tego tytułu odpowiednie sankcje karne. Przedsiębiorcy aby uniknąć konsekwencji, będą mogli skorzystać z planowanej do wprowadzenia nowej instytucji dobrowolnego poddania się karze pieniężnej. Dzięki temu uczestnik postępowania, któremu zarzucono nieprzestrzeganie przepisów, może zapoznać się z wymiarem kary, która w decyzji może zostać na niego nałożona, a także opinią prezesa UOKiK oraz planowanym rozstrzygnięciem sprawy. Co istotne, daje przede wszystkim możliwość obniżenia wymiaru kary.

Wprowadzenie instytucji ma na celu głównie przyspieszenie oraz uproszczenie postępowania, a w efekcie szybszego zakończenia sprawy w kwestii ochrony praw konkurencji i konsumentów.

Leniency, czyli łagodzenie kar

System łagodzenia kar - program leniency - stanowi możliwość uniknięcia wymierzenia kary za udział w zmowie, w przypadku nawiązania współpracy z urzędem antymonopolowym oraz dostarczenia informacji dotyczących sprawy. Planowane zmiany mają na celu usprawnienie tego systemu, aby w jeszcze większym stopniu zachęcał przedsiębiorców do współpracy.

Obecnie przedsiębiorca, który zgłosi informacje o nielegalnych praktykach jako pierwszy, może liczyć na uniknięcie kary, natomiast każdy następny (uczestniczący w tym samym postępowaniu) - tylko na jej obniżenie. Po wprowadzeniu zmian każdy kolejny przedsiębiorca, który zgłosi się do urzędu z wnioskiem, będzie mógł liczyć na dodatkowe obniżenie kary - jednak tylko wtedy, gdy poinformuje organ o innej zmowie, w której uczestniczył. Wówczas w drugiej zgłoszonej sprawie uzyskuje status pierwszego zgłoszonego wnioskodawcy.

Projekt zmian UOKiK - konsumenci pod ochroną

Co zaintrygowało większość przedsiebiorców, to zmiany dotyczące ochrony praw konsumentów. Zamierza się poszerzyć uprawnienia prezesa UOKiK o możliwości publicznego ostrzegania w przypadku podejrzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Dotyczy to głównie sytuacji, w których organizacja stosuje praktyki skierowane do znacznego grona odbiorców (np. informacje wprowadzające w błąd), jednocześnie narażając ich na straty finansowe bądź negatywne skutki.

Nowe rozwiązanie w tej kwestii może spowodować znaczny uszczerbek na opinii przedsiębiorstw - nawet jeżeli w wyniku wydanej decyzji okaże się, iż oskarżenia były bezpodstawne.

Kary pieniężne - poszerzone kompetencje prezesa UOKiK

Projekt nowelizacji Ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakłada również zmiany mające na celu doprecyzowanie przepisów wymierzania wysokości kar. Dodatkowo przewiduje się wprowadzenie nowych kompetencji prezesa urzędu w postaci prawa do nakładania kar pieniężnych na osoby fizyczne, które obejmują w przedsiębiorstwach stanowiska kierownicze. Oczywiście w stosunku do takich osób musi powstać podejrzenie o naruszenie zakazu praktyk ograniczających konkurencję.

W odniesieniu do obecnych przepisów kara pieniężna może zostać nałożona na osobę fizyczną, jeżeli nie wywiązała się z postanowień decyzji wydanej w kwestii ograniczenia konkurencji, naruszenia zbiorowych interesów konsumentów lub zasad koncentracji. Zmiany przepisów mają wprowadzić dodatkowe czynności, które będą podlegały karze pieniężnej. Chodzi o sytuacje, w których osoba fizyczna w ramach sprawowanej funkcji kierowniczej dopuściły się przez własne działanie (lub zaniechanie), do załamania przez przedsiębiorcę zakazu porozumień ograniczających konkurencję. Dodatkowo przewiduje się przepisy mówiące o karaniu osób fizycznych, które nie zgłosiły dokonania koncentracji bądź podały informacje nieprawdziwe lub wprowadzające organ antymonopolowy w błąd.

Z powyższych uzasadnień do projektu wynika, iż Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK)w pewnym sensie zmieni się w kolejny organ nastawiony na wykrywanie przestępstw oraz ściganie ich sprawców.