Ochrona praw autorskich do utworu

Prawo autorskie - nazywane również prawem własności intelektualnej - reguluje Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Czas trwania ochrony, zależy od tego z jakim prawem autorskim mamy do czynienia i jakiego rodzaju utwór ma ochraniać. Przeczytaj artykuł i dowiedz się, czym jest ochrona praw autorskich do utworu.

Przedmiotem podlegającym prawom autorskim jest wszelka twórczość o charakterze indywidualnym ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. W szczególności przedmiotami praw autorskich są utwory:

  • wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe,
  • kartograficzne oraz programy komputerowe);
  • plastyczne;
  • fotograficzne;
  • lutnicze;
  • wzornictwa przemysłowego;
  • architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne;
  • muzyczne i słowno-muzyczne;
  • sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne;
  • audiowizualne (w tym filmowe).

Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia, natomiast odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne, są wyłączone spod ochrony. Utwór jest przedmiotem prawa autorskiego od chwili ustalenia, chociażby miał postać nieukończoną, a ochrona przysługuje twórcy niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności.

W celu uzyskania odpowiedzi na pytanie o czas trwania ochrony praw autorskich, musimy najpierw  określić różnice pomiędzy jego rodzajami. Jak wcześniej wspomniano, ochrona prawno-autorska wynika z podziału praw autorskich na dwie kategorie:

  • prawo autorskie osobiste - jak sama nazwa wskazuje, maja charakter osobisty i mogą należeć tylko do autora utworu. Z uwagi na fakt, iż prawa te są niezbywalne oraz nieprzenaszalne, nie można się ich zrzec. Jest to rodzaj niemajątkowej ochrony więzi twórców z utworem i nie podlegają ograniczeniom czasowym - chronią bezterminowo od momentu powstania przedmiotu. Nadają prawo do oznaczenia dzieła nazwiskiem lub pseudonimem twórcy albo do udostępnienia go anonimowo. Właściciel praw ma również możliwość zdecydowania o pierwszym publicznym udostępnieniu utworu oraz o sposobie korzystania z niego.
  • prawo autorskie majątkowe - przysługuje twórcy wyłączne prawo do korzystania i rozporządzania utworem oraz czerpania wszelkich korzyści materialnych z użytkowania. Rozporządzanie rozumiane jest jako np. zbycie praw, czy udzielenie licencji. Prawa majątkowe, jak określa ustawa są ograniczone czasowo. W przypadku utworu pracowniczego, uprawnienie może od momentu powstania przysługiwać osobie innej niż twórca - pracodawcy.

Zgodnie z polską ustawą o prawach autorskich, autorskie prawa majątkowe gasną z upływem 70 lat od:

  • śmierci twórcy, lub śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych;
  • pierwszego rozpowszechnienia w odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany chyba że pseudonim nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnił swoją tożsamość;
  • pierwszego rozpowszechnienia w odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca;
  • śmierci najpóźniej zmarłej z wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza, autora dialogów, kompozytora muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego - w odniesieniu do utworu audiowizualnego

Czas trwania autorskich praw majątkowych liczy się w latach pełnych następujących po roku, w którym nastąpiło zdarzenie. Dopuszcza się bez zezwolenia twórcy nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego, jednak pamiętając o zasadzie nie naruszenia praw autorskich osobistych.