Firma rodzinna - zatrudnianie członków rodziny

Firma rodzinna to taka, w której działalność zaangażowani są członkowie rodziny, począwszy od rodziców, a skończywszy na dzieciach i wnukach. Prowadzenie tego typu działalności jest dość specyficzne, zarówno jeżeli chodzi o sposób zarządzania, jak i zatrudnianie członków rodziny.

Zatrudnianie członków rodziny - na jakiej podstawie?

Nie ma przepisów, które nakazywałyby zatrudnianie członków rodziny w oparciu o konkretny tryb umów. W związku z tym członków rodziny, tak jak wszystkich innych, można zatrudniać na podstawie:

Każda z tych umów będzie wywoływała nieco odmienne skutki na gruncie podatku dochodowego oraz składek ZUS.

Zatrudniony członek rodziny jako osoba współpracująca

Osoba współpracująca to coraz częściej pojawiające się pojęcie wśród polskich firm. Kogo dotyczy to pojęcie? Przez osobę współpracującą zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy rozumieć:

  • małżonka,

  • dzieci własne,

  • dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione,

  • rodziców,

  • macochę i ojczyma,

  • osoby przysposabiające,

jeżeli pozostają z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia.

Ważne!

Osobą współpracującą nie jest osoba, z którą zawarto umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Obowiązki względem ZUS - osoba współpracująca

Zgłoszenie osoby współpracującej na druku ZUS ZUA

Osoba współpracująca powinna zostać zgłoszona przez przedsiębiorcę do ubezpieczeń (społecznego i zdrowotnego) na podstawie druku ZUS ZUA. Należy go wypełnić i złożyć w ZUS w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.

Wzór wraz z opisem sposobu wypełnienia znaleźć można w artykule Jak wypełnić ZUS ZUA?

Ważne!

Osoba współpracująca podlegająca jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu jest zgłaszana na druku ZUS ZZA.

Informacje o tym jak go wypełnić znaleźć można w artykule Jak wypełnić druk ZUS ZZA?

Rozliczenie okresowe osoby współpracującej

Zatrudnianie członków rodziny jako osoby współpracujące, przedsiębiorca zobligowany jest do co miesięcznego przygotowanie:

  • deklarację ZUS DRA,

  • deklarację ZUS RCA - imienny raport miesięczny o należnych składkach oraz wypłaconych świadczeniach - gdy osoba współpracująca jest objęta zarówno ubezpieczeniem społecznym, jak i zdrowotnym,

  • deklarację ZUS RZA - imienny raport miesięcznych o należnych składkach zdrowotnych - gdy osoba współpracująca podlega jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Zakończenie pracy przez osobę współpracującą

Kończąc współpracę z osobą współpracującą, przedsiębiorca dokonuje jej wyrejestrowania w oparciu o druk ZUS ZWUA.

Wskazówki jak krok po kroku wypełnić taki druk znajdują się w artykule Jak wypełnić ZUS ZWUA?

Osoba współpracująca a składki ZUS

To jakie składki ZUS przedsiębiorca będzie zobligowany rozliczać za osobę współpracującą zależy między innymi od rodzaju umowy oraz od tego czy osoba ta nie posiada innego tytułu do ubezpieczeń. Dokładne zależności przedstawia tabela poniżej.

Warunki współpracy

Opłacane składki ZUS

Osoba współpracująca zatrudniona na podstawie umowy o pracę lub pracująca bezumownie

Zawsze tzw. duży ZUS w wysokości takiej jak za przedsiębiorców

Osoba współpracująca zatrudniona na podstawie płatnej umowy zlecenia

Składki ZUS jak przy każdej innej umowie zlecenia

Osoba współpracująca, która jednocześnie pracuje u innego pracodawcy

Składka na ubezpieczenie zdrowotne (pod warunkiem, że u innego pracodawcy osiąga wynagrodzenie równe min. najniższej krajowej)

Obowiązki z tytułu PIT - osoba współpracująca

Gdy osoba współpracująca działa odpłatnie, przedsiębiorca jest zobligowany do wyliczania i opłacania zaliczek na podatek dochodowy. Po zakończeniu roku podatkowego należy przygotować:

  • PIT-11 w trzech egzemplarzach (dla pracodawcy, dla pracownika, dla US),

  • PIT-4R w dwóch egzemplarzach (dla pracodawcy, dla US).

Osoba współpracująca, która pracuje w sposób nieodpłatny, uwalnia przedsiębiorcę z obowiązku sporządzania powyższych druków. Co ważne, nieodpłatna praca osoby współpracującej stanowi dla przedsiębiorcy przychód z nieodpłatnych świadczeń. Jednak gdy praca ta jest wykonywana przez podmioty należące do I oraz II grupy podatkowej przychód ten może korzystać ze zwolnienia.

I grupa podatkowa - małżonek, zstępni (dzieci, wnuki itd.), wstępni (rodzice, dziadkowie itd.), pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie,

II grupa podatkowa - zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych.

Osoba współpracująca w kosztach firmowych

Składki ZUS za osobę współpracującą w kosztach

Składki społeczne opłacone za osobę współpracującą mogą zostać odliczone od dochodu. Co ważne, składkę na ubezpieczenie zdrowotne osoby współpracującej nieodpłatnie (7,75% podstawy wymiaru) właściciel firmy odlicza od podatku dochodowego.

Wynagrodzenie osoby współpracującej w kosztach

Wynagrodzenie wypłacane osobie współpracującej (w rozumieniu małżonka lub małoletniego dziecka) co do zasady nie może zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Artykuły z cyklu
„Firma rodzinna”