Poradnik Przedsiębiorcy

Koniec orzeczenia o niepełnosprawności – co dalej?

Zatrudnienie osoby z niepełnosprawnością wiąże się dla przedsiębiorcy z obowiązkiem spełniania pewnych warunków. W przypadku kiedy pracownik niepełnosprawny otrzymuje orzeczenie o niepełnosprawności tylko na określony czas, pracodawca musi pamiętać, że upływ orzeczenia o niepełnosprawności wiąże się z pewnymi konsekwencji. O czym nie należy zapominać? Z czym wiąże się koniec orzeczenia o niepełnosprawności? Wyjaśniamy w artykule!

Niepełnosprawność – postępowania orzecznicze

Zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych niepełnosprawność oznacza trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych, w szczególności powodującą niezdolność do pracy. Występują trzy stopnie niepełnosprawności:

  • znaczny – osoba jest niezdolna do pracy zarobkowej lub potrzebuje przystosowanego stanowiska pracy do swojego schorzenia, wymaga opieki i jest osobą zależną;
  • umiarkowany – osoba jest niezdolna do pracy zarobkowej albo potrzebuje przystosowania stanowiska pracy;
  • lekki – osoba ma duże ograniczenia w funkcjonowaniu, ma problemy w wykonywaniu bieżących czynności i potrzebuje urządzeń, które pomagają jej na co dzień, np. protezy, implantu.

O wydaniu orzeczenia decydują:

  • powiatowe/miejskie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako pierwsza instancja;
  • wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako druga instancja.

Organy te prowadzą postępowanie orzecznicze oraz wydają decyzje w tym zakresie. Co ważne, stopień niepełnosprawności osoby zainteresowanej orzeka się na czas określony lub na stałe. Decydujące jest, czy osoba składająca wniosek rokuje poprawę funkcjonowania.   Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydaje się osobie, która ukończyła 16. rok życia.

Niepełnosprawny pracownik

Pracownik, który posiada stopień niepełnosprawności i przedstawi go pracodawcy, ma prawo do dodatkowych przywilejów. Najważniejsze z nich dotyczą czasu pracy:

  • osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych (wyjątkiem jest zatrudnienie przy pilnowaniu);
  • niepełnosprawny pracownik dodatkowo otrzymuje kolejną 15-minutową przerwę, którą może wykorzystać na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek;
  • czas pracy osoby zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo;
  • osoba niepełnosprawna zaliczona do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności otrzymuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym;
  • osoba posiadająca orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w przypadku turnusu rehabilitacyjnego lub w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających.

Oprócz przywilejów pracowniczych osoba niepełnosprawna otrzymuje również szereg ulg socjalnych i opiekuńczych, np. pomoc przy robieniu zakupów i załatwianiu spraw urzędowych, sprzątanie, gotowanie lub też może skorzystać z ulg podatkowych i licznych dofinansowań.

Upływ oświadczenia

Orzeczenia o niepełnosprawności są wydawane na czas nieokreślony lub czas oznaczony. W przypadku kiedy pracownikowi skończyło się orzeczenie o niepełnosprawności, wówczas od dnia następnego po tym terminie powinien być on traktowany na tych samych zasadach jak pozostali pracownicy. Tym samym pracodawca powinien:

  • wyrejestrować pracownika ze starym kodem ubezpieczenia, a następnie zarejestrować go z nowym kodem ubezpieczenia;
  • pamiętać, że pracownik zachowuje prawo do niewykorzystanego urlopu dodatkowego, ale nie nabywa już kolejnych;
  • pamiętać, że pracownik od dnia następnego po zakończonym orzeczeniu może wykonywać pracę w takim samym zakresie czasowym jak inni pracownicy, w tym również pracować w nocy i w godzinach nadliczbowych (chyba że z innych powodów jest to niemożliwe);
  • pamiętać, że pracownika nie należy już wliczać do stanu zatrudnienia jako osoby niepełnosprawnej – przez co trzeba liczyć się ze zwiększeniem wpłat do PFRON.

Przykład 1.

Pracodawca zatrudnia pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie było wydane na czas określony do 31 marca 2021 roku. Komisja orzekła, że nie będzie kontynuacji orzeczenia, pracownika należy więc wyrejestrować z datą 1 kwietnia i zarejestrować na nowo na druku ZUA bez oznaczenia stopnia niepełnosprawności.

Sytuacja wydaje się klarowna w przypadku, kiedy nastąpił koniec orzeczenia i pracownik nie odwołuje się od decyzji. Bywają jednak sytuacje, że proces rozstrzygający przedłuża się i wówczas należy zadecydować, w jaki sposób rozliczyć pracownika.

Koniec orzeczenia o niepełnosprawności – odwołanie pracownika

Bardzo często zdarzają się sytuacje, że pomimo negatywnej decyzji dotyczącej kontynuacji orzeczenia o niepełnosprawności pracownik odwołuje się od niej. Czas pracy pomiędzy kolejnymi orzeczeniami o niepełnosprawności powinien być jednak wyliczony na podstawie ostatniej decyzji organu.

Przykład 2.

Orzeczenie pracownika o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wygasło 18 marca 2021 roku. Pracownik złożył wniosek o uzyskanie kolejnego orzeczenia 19 marca. Od tego też dnia wykonuje pracę po 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. 25 maja pracownik przedłożył orzeczenie, że jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym. Pracodawca ma więc obowiązek ponownie zaliczyć go do do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od dnia złożenia wniosku, ponadto powinien wypłacić pracownikowi nadgodziny za pracę powyżej 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo wykonywanej w okresie od 19 marca.

Co do zasady w okresie między utratą ważności poprzedniego i wydaniem nowego orzeczenia osoba ta nie posiada statusu osoby niepełnosprawnej, a zatem powinna być traktowana jak pracownik pełnosprawny zarówno w aspekcie czasu pracy, jak i innych przywilejów, np. urlopowych.

Orzeczenie o niepełnosprawności – wydłużone terminy

Ważne orzeczenie o niepełnosprawności jest istotne zarówno dla samego pracownika, który może korzystać z licznych praw i ulg, jak i dla pracodawcy, który zatrudnia osobę z niepełnosprawnością, gdyż dzięki temu może uzyskać dodatkowe wsparcie finansowe ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Epidemia koronawirusa spowodowała, że wydawanie orzeczeń było znacznie utrudnione, co z kolei spowodowało, że ustawodawca wydłużył ich ważność. Na podstawie ustawy z 31 marca 2020 roku, czyli tzw. tarczy antykryzysowej, przedłużeniu uległa ważność orzeczeń o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności wydawanych przez powiatowe i wojewódzkie zespoły. Zgodnie z tą ustawą orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony, którego ważność:

  • upłynęła w terminie do 90 dni przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w okresie od 9 grudnia 2019 roku do 7 marca 2020 roku) pod warunkiem złożenia w tym terminie kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia – zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności;

  • upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od 8 marca 2020 roku) – zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Przepis wprowadził więc zasadę ciągłości ważności orzeczeń o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Co ważne, zasada ta jest zachowana pod warunkiem złożenia w tym terminie wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia.

Podsumowanie  koniec orzeczenia o niepełnosprawności

Koniec orzeczenia o niepełnosprawności wiąże się dla pracodawcy z kilkoma obowiązkami. Przede wszystkim pracownik od dnia następnego po upływie orzeczenia powinien być traktowany jak każdy inny, czyli może wykonywać pracę w takim samym zakresie czasowym jak inni pracownicy, w tym również pracować w nocy i w godzinach nadliczbowych. Epidemia koronawirusa i przepisy ustawy antykryzysowej wprowadziły jednak zasadę ciągłości ważności orzeczeń o niepełnosprawności do upływu 60. dnia od dnia odwołania epidemii – konieczne jest jednak złożenie samego wniosku, aby wydłużenie nastąpiło z mocy prawa.