Miejsce świadczenia usług - ustawa o VAT

Szczególnie istotne z perspektywy uiszczenia podatku VAT jest ustalenie miejsca świadczenia usług, gdyż jest ono równoznaczne ze wskazaniem miejsca opodatkowania. W świetle ustawy o VAT, określenie miejsca świadczenia nie ogranicza się do jednej zasady. Wyznaczenie ogólnych przepisów dla wszystkich transakcji jest w praktyce niemożliwe, przez wzgląd na trudności związane z ustaleniem miejsca ich wykonania. Sprawdź, jak ustalić miejsce świadczenia usług!

Ogólne zasady ustalenia miejsca świadczenia usług

Ustalenie miejsca opodatkowania usług należy rozpocząć od określenia statusu usługobiorcy, przepisy mają bowiem inne zastosowanie dla podatnika oraz podmiotu niebędącego podatnikiem.

Za podatnika uznaje się podmiot wykonujący samodzielnie działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 lub działalność gospodarczą odpowiadającą tej działalności - bez względu na jej cel lub efekty. Podatnikiem jest także osoba prawna zidentyfikowana lub obowiązana do identyfikacji do celów podatku lub podatku od wartości dodanej.

Zgodnie z art. 28b ustawy o VAT, gdy usługobiorcą jest podatnik, za miejsce świadczenia usługi należy uznać siedzibę, w której prowadzi on działalność gospodarczą. Natomiast, gdy usługi są świadczone dla stałego miejsca prowadzenia działalności innej niż siedziba - należy wskazać stałe miejsce prowadzenia działalności. W przypadku, gdy podatnik nie posiada siedziby lub stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej - miejscem świadczenia jest stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu. Powyższe zasady nie mają zastosowania, gdy usługi są świadczone dla celów osobistych podatnika, jego pracowników, byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych lub członków stowarzyszenia. W tym przypadku do określenia miejsca świadczenia stosuje się przepisy dotyczące niepodatników.

Art. 28c określa przepisy obowiązujące podmioty niebędące podatnikami. Za miejsce opodatkowania co do zasady należy uznać siedzibę, w której usługodawca prowadzi działalność gospodarczą. Wyjątek od reguły stanowi posiadanie stałego miejsca prowadzenia działalności innego niż siedziba usługodawcy - w tym przypadku za miejsce opodatkowania należy uznać stałe miejsce świadczenia usług. Natomiast, gdy usługodawca nie posiada ani siedziby, ani stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, za miejsce opodatkowania należy uznać jego stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu.

Szczególne zasady ustalania miejsca świadczenia usług

Określenie statusu usługobiorcy dla potrzeb opodatkowania podatkiem VAT może okazać się niewystarczające, gdyż ustawodawca przewidział szczególne przypadki ustalenia miejsca świadczenia usług (art. 22d-22o), które dotyczą m.in. usług pośrednictwa, transportu, turystyki, restauracyjne i cateringowe, kulturalne, sztuki, sportowe, itp. Ponadto, zgodnie z art. 22o minister właściwy do spraw finansów publicznych jest uprawniony do ustalenia innego miejsca świadczenia usług niż wskazane w ustawie.

  • Usługi pośrednictwa

Szczególny przypadek odnosi się do wykonywania usług na rzecz niepodatnika, jednak za pomocą pośrednika działającego w imieniu i na rzecz osób trzecich - w takim wypadku za miejsce opodatkowania należy uznać miejsce dokonania danej transakcji.

  • Usługi związane z nieruchomościami

W przypadku usług związanych z nieruchomościami (np. usług świadczonych przez rzeczoznawców, usług pośrednictwa w obrocie nieruchomościami, usług architektów czy też nadzoru budowlanego) za miejsce świadczenia uznaje się miejsce położenia nieruchomości. W tym przypadku nie ma znaczenia status usługobiorcy.

Przykład. Polska firma budowlana wykonała remont nieruchomości znajdującej się w Grecji na zlecenie niemieckiego kontrahenta. Zgodnie z ustawą, miejscem opodatkowania jest miejsce świadczenia nieruchomości, czyli Grecja.

  • Usługi restauracyjne i cateringowe

Miejscem opodatkowania danych usług jest miejsce, w którym są one rzeczywiście wykonywane. Z zastrzeżeniem usług świadczonych na pokładach statków, statków powietrznych lub pociągów podczas części transportu pasażerów wykonanej na terytorium Unii Europejskiej - za miejsce opodatkowania należy uznać miejsce rozpoczęcia transportu pasażerów.

  • Usługi wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobne

W tym przypadku ustawodawca stosuje rozróżnienie ustalenia miejsca świadczenia usług dla podatników i niepodatników. Jeśli usługobiorcą jest podatnik, usługi opodatkowane są w miejscu, w którym faktycznie się odbywają. Natomiast w przypadku, gdy usługobiorcą jest podmiot niebędący podatnikiem, za miejsce świadczenia należy uznać miejsce, gdzie usługi są faktycznie wykonywane.

Przykład. Podczas pobytu we Włoszech polski przedsiębiorca wziął udział w targach naukowych. Według art. 28g miejscem opodatkowania są Włochy, gdyż tam odbywają się targi.

  • Usługi turystyki

Status usługobiorcy nie ma znaczenia w przypadku świadczenia usług turystyki rozliczanych w systemie marży (usługi nabywane dla bezpośrednich korzyści turystów). Za miejsce opodatkowania należy uznać siedzibę prowadzenia działalności gospodarczej lub stałe miejsce świadczenia usług, gdy jest inne niż wskazana siedziba. Natomiast, gdy podmiot nie posiada siedziby oraz stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej - za miejsce opodatkowania należy uznać stałe miejsce zamieszkania lub stałe miejsce pobytu.