Spam – definicja, rodzaje, historia powstania oraz sposoby ochrony

Nie ma chyba internauty, który nie słyszał o terminie spam oraz osobiście nie przekonał się o jego negatywnych właściwościach. Czy ktokolwiek jednak mógłby przypuszczać, że na powstanie spamu internetowego niemały wpływ miała konserwa mięsna? Zanim dojdziemy do wzajemnych powiązań, warto rzeczowo wyjaśnić, czym tak naprawdę jest spam, jakie są jego odmiany oraz – przede wszystkim – jak się przed nim bronić. Spam już w początkach swojego istnienia nabrał negatywnego wydźwięku w świadomości internautów (choć nie tylko), który towarzyszy mu do dzisiaj. Trudno się temu dziwić, skoro pomimo ewolucji tej formy przekazywania informacji do dziś wykorzystywana jest ona w sposób nieetyczny, a nawet nielegalny. Czym zatem jest spam?

Spam – definicja

Spam to, ogólnie mówiąc, niepożądana przez odbiorców wiadomość tekstowa. Wysyłana jest najczęściej masowo (do wielu odbiorców) w formie reklamy przez rozmaite firmy (z reguły zagraniczne, które trudno zidentyfikować) lub hakerów (spamerów) mających na celu wyłudzenie danych osobowych lub dostępu do komputera. Najczęściej przynosi za sobą szkody w postaci zapychania serwerów i blokowania skrzynek adresowych. Spam jest rozpowszechniany za pośrednictwem poczty elektronicznej, choć występują również jego odmiany krążące jako wiadomości wysyłane z poziomu komunikatorów internetowych (w Polsce spam dosięgnął m.in. komunikator Gadu Gadu), a także SMS-ów.

Celem rozsyłania spamu jest przekazanie sporej liczby bezwartościowych dla internautów zawierających jednakową treść informacji. Spam można wyróżnić po tym, że regularnie przesyłane wiadomości docierają do odbiorcy bez jego zgody. Z reguły jego forma ma na celu osiągnięcie wyraźnych zysków poprzez nakłanianie do przejścia pod adres umieszczony w załączniku. Nieświadomy internauta aktywuje w ten sposób złośliwego trojana lub - w najlepszym przypadku - daje zarobić nadawcy poprzez wyświetlenie reklamy.

Spam i jego główne cechy

  1. Brak zgody odbiorcy na otrzymywanie tego rodzaju wiadomości. Trafiają do skrzynki pocztowej bez wiedzy i kontroli poszkodowanego.
  2. Bez względu na nasze zainteresowania, udział w grupach dyskusyjnych czy liczby rejestracji w serwisach branżowych, spam zawsze się pojawia -  niezależnie od interesującej odbiorcę tematyki. Najczęściej może przyjmować postać reklam firm farmaceutycznych, organizacji charytatywnych i społecznych.
  3. Przesłana wiadomość ma na celu osiągnięcie korzyści materialnych przez nadawcę.


Warto dodać, że o ile spam rozsyłany w formie reklamy został zakazany przez dyrektywę UE oraz prawo polskie, tak w przypadku niepożądanych wiadomości mających charakter społeczno – polityczny Parlament Europejski w 2002 roku odrzucił wniosek o zakazie ich rozpowszechniania.

Spam w ujęciu prawnym

Polska to kraj, który stanowczo sprzeciwia się wszelkim formom spamu, o czym świadczy art. 10 Ustawy z 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną, a mianowicie:

“1. Zakazane jest przesyłanie niezamówionej informacji handlowej skierowanej do oznaczonego odbiorcy za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej. 2. Informację handlową uważa się za zamówioną, jeżeli odbiorca wyraził zgodę na otrzymywanie takiej informacji, w szczególności udostępnił w tym celu identyfikujący go adres elektroniczny. 3. Działanie, o którym mowa w ust. 1, stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów ustawy (...).”.

Złamanie tych regulacji jest równoznaczne z karą grzywny (zgodnie z art. 24), natomiast ściganie rozpoczyna się na wniosek poszkodowanego.


Dodatkowe wsparcie w tym zakresie oferuje Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta poprzez wprowadzenie specjalnej dyrektywy UOKiK.

Pochodzenie nazwy "spam"

Kto by pomyślał, że jedna z najbardziej niepożądanych aktywności w Internecie swoją nazwę zawdzięcza konserwie mięsnej oraz twórczości Monty Pythona. Określenie SPAM pierwotnie oznaczało bowiem skrót do wyrażenia Shoulder Pork and Ham – pod taką nazwą sprzedawana była mielonka wieprzowa w konserwie, która – co ciekawe – obecna jest na rynku do dziś. Co oba te elementy mają wspólnego ze spamem elektronicznym? Choć oficjalnie nie zostało to potwierdzone, to badacze problematyki wiążą historię powstania nazwy z jednym skeczem Monty Pythona.

Klient przychodzi do restauracji, jednak w każdej potrawie znajduje się mielonka. Pomimo usilnych prób zamówienia jakiejkolwiek potrawy bez mielonki (spamu) sztuka ta okazuje się niemożliwa. Pod koniec skeczu pojawiają się wikingowie, którzy zaczynają głośno śpiewać piosenkę o treści "SPAM, SPAM, lovely SPAM, wonderful SPAM", przez co klient nie może skoncentrować się na normalnej rozmowie. Skecz ten idealnie obrazuje charakter spamu: niespodziewany, natarczywy, wbrew woli adresata oraz szkodliwy – cechy te są niezmienne do dziś.

Inne źródła wskazują z kolei na rozwinięcie takich skrótów jak: stupid person advertisement, sending particulary annoying message, stupid pointless annoying messages – ich popularność nie wytrzymała jednak próby czasu.

Ciekawostką jest również fakt, że firma Hormel – odpowiedzialna za produkcję mielonki – pozwała kilka firm rozpowszechniających nazwę SPAM. Ostatecznie przegrała wytoczone procesy, a termin spam rozwinął się w środowisku internautów, stawiając nieco na uboczu popularne swego czasu mielonki.