Poradnik Przedsiębiorcy

Powered by

wFirma.pl

Poznaj
niezbędne narzędzia
do zarządzania
Twoją firmą!

Dostępne
na wszystkie
platformy

Apple Windows Android BlackBerry

Co to jest podatek VAT - zasady jego działania

VAT został wprowadzony po raz pierwszy w 1954 r. we Francji. Jego rozpowszechnienie wynikało z konieczności harmonizacji podatkowej państw należących do Unii Europejskiej i zostało ustanowione za pomocą dyrektyw z 1967 r. W Polsce obowiązuje od 1993 r., usprawniając dawny mechanizm poboru podatków. Czym on dokładnie jest?

Definicja podatku VAT

VAT, a inaczej podatek od towarów i usług, jest daniną, która dotyczy zarówno sprzedawców, jak i konsumentów, ponieważ jego wartość jest doliczana do każdej transakcji. Mechanizm rozliczenia VAT-u powoduje, iż w rzeczywistości wysokość podatku jest przerzucona na konsumenta. VAT jest wprowadzany po kolei na każdym etapie produkcji przez podmioty wnoszące wartość dodaną, jednak nie obciąża on całego obrotu, a jedynie wyznaczoną wartość. Przedsiębiorca rozliczając podatek płaci zatem jego wysokość zależną od sprzedaży. Co więcej, ma prawo odliczyć podatek zapłacony we wcześniejszym etapie obrotu.

VAT zaliczany jest do podatków pośrednich, a jego nazwa wynika ze sposobu świadczenia. Podatek ten nie jest płacony bezpośrednio w urzędzie skarbowym, ale podczas nabycia dobra lub usługi (zawiera się w jego cenie). VAT jest jednym z głównych źródeł dochodów państwa.

Do czynności opodatkowanych w jego przypadku należą:

  • odpłatna dostawa towarów oraz usług na terytorium kraju,
  • eksport towarów oraz ich import na terytorium kraju,
  • wewnątrzwspólnotowa dostawa oraz nabycie towarów.

Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, wyjątek od tej zasady stanowi transakcja zbycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części oraz czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (np. kradzież).

Sposób ustalania podstawy opodatkowania

Obecnie podstawą opodatkowania jest obrót wygenerowany ze sprzedaży. Przez obrót rozumie się natomiast kwotę należną z tytułu sprzedaży pomniejszoną o wartość należnego podatku. Jego wysokość powinna uwzględniać: dotacje, subwencje oraz inne opłaty mające wpływ na cenę produktu. Ustawodawca przewiduje obniżenie podstawy opodatkowania o udokumentowane udzielone rabaty oraz zwrócone towary (art. 29 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług).

Obowiązek podatkowy powstaje co do zasady w momencie wydania towaru lub wykonania usługi. Natomiast w przypadku, gdy wykonywane czynności są potwierdzane fakturą - obowiązek podatkowy powstaje w chwili jej wystawienia (stan do końca 2013 roku).

Jednak zgodnie z ustawą z 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw, od 1 stycznia 2014 r. w zakresie powstawania obowiązku podatkowego wprowadzone zostaną zmiany. Od nowego roku wystąpi on z chwilą dokonania dostawy towaru lub wykonania usługi. Ponadto, za podstawę opodatkowania należy rozumieć wszystko, co stanowi zapłatę otrzymaną, którą usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży. Zapłata powinna także zawierać wszystkie dopłaty mające wpływ na cenę, np. dotacje, subwencje.

Stawki podatku VAT

Wysokość stawek VAT jest wyznaczana na okres 3 lat (obecny okres obejmuje: 1 stycznia 2011 r. - 31 grudnia 2013 r.). Jednak rząd wystąpił do Komisji Europejskiej o przedłużenie tego okresu o następne 3 lata - do 2016 roku włącznie. Obowiązujące na ten moment stawki wynoszą:

  • 23% - stawka podstawowa,
  • 8% - stawka obniżona, np. roboty budowlano-montażowe, remonty i roboty konserwacyjne związane z budownictwem mieszkaniowym i infrastrukturą towarzyszącą, obiekty budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych, niektóre usługi gastronomiczne,
  • 5% - stawka obniżona, np. produkty rolne, inwentarz żywy,
  • 0% - stawka dla wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów oraz eksportu towarów.

Podatnicy, w określonych sytuacjach, mogą skorzystać z możliwości zwolnienia z podatku VAT. W tym przypadku na fakturze stosuje się oznaczenie zw.

Wprowadzenie niższych stawek VAT służy jako narzędzie dla rządu, pozwalające wspierać niektóre segmenty rynku, prowadzić politykę prorodzinną, prooświatową, chronić rolnictwo. Warto zaznaczyć również, iż wybór wysokości stawki nie jest ustalany dobrowolnie przez przedsiębiorcę, ale zależy od klasyfikacji towaru lub usługi.