Wartości niematerialne i prawne w działalności gospodarczej

Wartości niematerialne i prawne - definicja

Zgodnie z przepisami Ustawy o rachunkowości mianem wartości niematerialnych i prawnych określa się nabyte przez jednostkę, zaliczane do aktywów trwałych prawa majątkowe, które nadają się do ekonomicznego wykorzystania. Planowany okres ich wykorzystywania powinien przekraczać rok.

Wartości niematerialne i prawne to przede wszystkim:

  • autorskie prawa majątkowe, prawa pokrewne, licencje, koncesje,
  • prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych oraz zdobniczych,
  • know-how, czyli prawo do wykorzystania wiedzy w dziedzinie przemysłowej, handlowej, naukowej lub organizacyjnej,
  • nabyta wartość firmy,
  • koszty zakończonych prac rozwojowych.

Podsumowując, z wartością niematerialną i prawną mamy do czynienia, gdy:

  • będzie prawdopodobnie wykorzystywana dłużej niż rok,
  • jest przeznaczona na potrzeby własne firmy albo oddana do używania na podstawie umów najmu albo dzierżawy,
  • nadaje się do gospodarczego wykorzystania.

Wartości niematerialne i prawne - wartość początkowa

Wartość początkowa wartości niematerialnych i prawnych jest ustalana analogicznie do środków trwałych. Zatem jeśli zostały one uzyskane przez:

  • odpłatne nabycie – wartość początkowa to cena nabycia,
  • wytworzenie we własnym zakresie – wartość początkowa to koszt wytworzenia,
  • nieodpłatne otrzymanie – wartość początkowa to wartość rynkowa z dnia nabycia, chyba że umowa o nieodpłatnymi przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości,
  • aport do spółki cywilnej – wartość początkowa to wartość z daty wniesienia, nie wyższa niż wartość rynkowa.

Wartości niematerialne i prawne - amortyzacja

Wartości niematerialne i prawne nie powinny być ujmowane w kosztach uzyskania przychodu bezpośrednio, ale w postaci odpisów amortyzacyjnych. Pierwszego odpisu należy dokonać w miesiącu następującym po miesiącu, w którym WNiP została ujęta w ewidencji. Odpisy mogą być naliczone - w równych kwotach - miesięcznie, kwartalnie albo na zakończenie roku podatkowego.

Do obowiązków przedsiębiorcy należy samodzielne ustalenie, jaką metodę i stawkę amortyzacji zastosują oraz kiedy będą dokonywać odpisów. Brak narzuconych z góry stawek jest dużym udogodnieniem, dzięki któremu przedsiębiorca może uwzględnić odpisy amortyzacyjne wartości niematerialnych i prawnych w polityce kosztowej swojej firmy. Jedynym ograniczeniem jest w tym przypadku minimalny okres amortyzacji wskazany w przepisach:

  • 24 miesiące dla licencji (sublicencji) na programy komputerowe i od praw autorskich,
  • 24 miesiące na wyświetlanie filmów oraz na emisję programów radiowych i telewizyjnych,
  • 12 miesięcy od poniesionych kosztów zakończonych prac rozwojowych,
  • 60 miesięcy od pozostałych wartości niematerialnych i prawnych.

Wartości niematerialne i prawne - ewidencja

Przedsiębiorcy posiadający w firmie środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne są zobowiązani do prowadzenia odpowiedniej ewidencji (jednej dla obu aktywów). W ewidencji powinny znaleźć się:

  • liczba porządkowa,
  • data nabycia,
  • data przyjęcia do używania,
  • określenie dokumentu stwierdzającego nabycie,
  • określenie wartości niematerialnej i prawnej,
  • wartość początkowa,
  • stawka amortyzacyjna,
  • kwota odpisów amortyzacyjnych.

Ważne!

Podatnicy rozliczający się na zasadach ryczałtu ewidencjonowanego co do zasady nie uwzględniają w swoich rozliczeniach kosztów uzyskania przychodu. Mimo to posiadane środki trwałe i wartości niematerialne i prawne są zobowiązani ująć w ewidencji oraz amortyzować.

Oprogramowanie - wartości niematerialne i prawne

Oprogramowanie komputerowe jest wykorzystywane w większości współczesnych firm. Dlatego istotne jest ustalenie, czy będzie ono stanowiło wartość niematerialną i prawną. Zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i

prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 r. oprogramowanie może być przedmiotem autorskich praw majątkowych lub licencji. Przy czym należy pamiętać, że zarówno nabyte prawo autorskie, jak i licencja muszą spełniać wymagania przepisów - art. 3 ust. 1 pkt 14 Ustawy o rachunkowości.

Wartości niematerialne i prawne - ulepszenie

Środki trwałe, wprowadzone do ewidencji firmy, mogą podlegać ulepszeniu. Czy zatem można ulepszać wartości niematerialne i prawne?

Zgodnie z przepisami wartości niematerialne i prawne nie mogą być ulepszane. Wydatki, które aktualizują, modernizują, ulepszają wartość niematerialną i prawną, mogą być więc uznane za nową WNiP. Zatem nawet jeśli przedsiębiorca w trakcie używania WNiP nabędzie dodatkowe prawa majątkowe, które zwiększą jej parametry, nie może zwiększyć jej wartości.

Wartości niematerialne i prawne - likwidacja

Wartości niematerialne, które z różnych powodów nie będą już używane w firmie, powinny zostać zlikwidowane (konieczny będzie protokół likwidacji wartości niematerialnych i prawnych). Jeśli natomiast zaistnieje sytuacja, kiedy podatnik utraci prawo do korzystania z konkretnej WNiP, nie stanie się konieczne jej likwidowanie - nie będzie ona bowiem stanowiła dłużej firmowego majątku i wystarczy samo jej wykreślenie.

W każdym przypadku podatnik powinien pamiętać natomiast o zaliczeniu niezamortyzowanej części WNiP do kosztów uzyskania przychodów oraz wykreślenia jej z ewidencji. Istotne jest, aby podatnik miał możliwość wykazania, że w dacie poniesienia wydatków na zakup WNiP istniał związek całej wartości poniesionego kosztu z przychodem.