Zarządzanie placówką oświatową to wyzwanie wymagające szerokich kompetencji. Kluczowe okazują się kwalifikacje dyrektora szkoły, które nie ograniczają się jedynie do doświadczenia pedagogicznego, ale obejmują również umiejętności menedżerskie. Wiele osób zastanawia się, czy polskie przepisy nakładają obowiązek posiadania dyplomu z zarządzania i jakie dokładnie kwalifikacje z zakresu zarządzania oświatą należy spełnić, aby objąć to odpowiedzialne stanowisko.
Kto może zostać dyrektorem w publicznych placówkach oświatowych?
Zgodnie z aktualnymi przepisami Ustawy z dnia 14 grudnia 2016 roku – Prawo oświatowe kandydat na stanowisko dyrektora publicznej szkoły, publicznego przedszkola czy publicznej placówki musi spełnić szereg wymagań, które obejmują zarówno przygotowanie merytoryczne (pedagogiczne), jak i kompetencje kierownicze. W kontekście zarządzania kluczowe jest posiadanie kwalifikacji z zakresu zarządzania oświatą, co wynika wprost z Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 roku w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce. Kompetencje z zakresu zarządzania można zdobyć na dwa różne sposoby:
- poprzez ukończenie studiów wyższych (pierwszego, drugiego stopnia lub jednolitych magisterskich) lub studiów podyplomowych z zakresu zarządzania. W tym przypadku nie muszą to być jednak studia z zarządzania oświatą, lecz takie, które są związane z zarządzeniem ogólnie pojmowanym;
- poprzez ukończenie kursu kwalifikacyjnego z zakresu zarządzania oświatą, prowadzonego zgodnie z przepisami o placówkach doskonalenia nauczycieli. Taki kurs musi być dedykowany zarządzaniu oświatą.
Przykład 1.
Pani Anna, nauczycielka dyplomowana z pięcioletnim stażem pracy, ma ukończone jednolite studia magisterskie z filologii polskiej oraz studia podyplomowe z historii. Nie ma jednak dyplomu z zarządzania. Czy może ona startować w konkursie na stanowisko dyrektora szkoły podstawowej, w której pracuje od kilku lat?
Tak, pod warunkiem, że wcześniej zdobędzie kwalifikacje kierownicze. Nauczycielka może zapisać się m.in. na kwalifikacyjny kurs zarządzania oświatą. Jeśli ukończy go z pozytywnym rezultatem, będzie mogła startować w konkursie na stanowisko dyrektora szkoły publicznej. Dzięki temu kursowi, pomimo braku dyplomu ze studiów na kierunku „zarządzanie”, pani Anna spełni wymóg posiadania kwalifikacji z zarządzania oświatą.
Przykład 2.
Pan Piotr, nauczyciel mianowany, ma pięcioletni staż pracy oraz studia magisterskie z matematyki. Dodatkowo ukończył studia podyplomowe na kierunku „zarządzanie zasobami ludzkimi w biznesie”. Czy może on startować w konkursie na stanowisko dyrektora szkoły podstawowej, w której pracuje od kilku lat?
Tak, i nie musi spełniać żadnych dodatkowych warunków. W tym przypadku ukończenie studiów podyplomowych z zarządzania jest wystarczające do spełnienia wymogu, nawet jeśli nie dotyczyły one ściśle zarządzania oświatą.
Czy osoba niebędąca nauczycielem może być dyrektorem szkoły lub przedszkola?
Okazuje się, że nie tylko nauczyciele mogą ubiegać się o stanowisko dyrektora placówki oświatowej. Trzeba jednak od razu dodać, że ścieżka do tej funkcji jest nieco inna, choć także wymaga od kandydata posiadania odpowiednich kompetencji zarządczych. Kandydat na dyrektora, który nie jest nauczycielem, musi mieć:
- wykształcenie wyższe magisterskie lub równorzędne;
- określony staż pracy, w tym doświadczenie związane z prowadzeniem działań na rzecz rozwoju szkół i placówek lub doświadczenie na stanowisku kierowniczym;
- kwalifikacje z zakresu zarządzania uzyskane poprzez ukończenie studiów wyższych lub studiów podyplomowych z zarządzania albo kursu kwalifikacyjnego z zakresu zarządzania oświatą.
Przykład 3.
Pani Iwona, pracująca od lat jako menedżerka w dużej firmie szkoleniowej, ma dyplom magisterski z ekonomii i ukończone studia podyplomowe z zarządzania projektem. Choć nigdy nie była nauczycielem, chciałaby podjąć pracę w charakterze dyrektora przedszkola publicznego – czy może ubiegać się o to stanowisko?
Tak, ponieważ jej wykształcenie, doświadczenie na stanowisku kierowniczym oraz kwalifikacje z zarządzania sprawiają, że może ubiegać się o stanowisko dyrektora przedszkola. Musi jednak pamiętać o spełnieniu pozostałych wymogów, takich jak m.in. odpowiedni staż pracy. Studia podyplomowe z zarządzania zastępują konieczność ukończenia przez panią Iwonę kursu zarządzania oświatą.
Kwalifikacje z zakresu zarządzania oświatą - wymagania dla dyrektorów niepublicznych placówek oświatowych
Kandydaci na dyrektorów szkół i przedszkoli publicznych muszą spełnić szereg warunków, aby zdobyć upragnione stanowisko. Niezbędny jest też udział w konkursie organizowanym przez gminę. W przypadku dyrektorów placówek prywatnych sprawa wygląda nieco inaczej. W tym przypadku wymagania kwalifikacyjne są łagodniejsze i zależą od regulacji wewnętrznych organu prowadzącego, tj. od właściciela danego żłobka, przedszkola lub szkoły. Chociaż niepubliczne placówki muszą przestrzegać podstawowych wymogów prawa oświatowego i przepisów BHP, właściciel prywatnej placówki ma dużą swobodę w określaniu dodatkowych, specyficznych wymagań dla swojego dyrektora.
Posiadanie odpowiednich kwalifikacji z zakresu zarządzania nie jest wymagane w przypadku prywatnych placówek oświatowych. Właściciele takich szkół i przedszkoli stawiają najczęściej na praktyczne umiejętności menedżerskie i doświadczenie, które są dla nich ważniejsze niż formalny dyplom. Niemniej jednak wiedza z zakresu zarządzania oświatą, finansami, kadrą i znajomość prawa oświatowego pozostają niezbędne do sprawnego funkcjonowania placówki. Ostateczną decyzję w tym zakresie podejmuje więc właściciel danego przedszkola lub szkoły.
Brak szczegółowego, odrębnego rozporządzenia dla dyrektorów placówek niepublicznych oznacza, że powołanie dyrektora placówki niepublicznej odbywa się z pominięciem procedury konkursowej. Organ prowadzący dokonuje wyboru i powołuje dyrektora według własnego uznania. To statut szkoły lub przedszkola niepublicznego powinien precyzować, jakie kwalifikacje są wymagane od kandydata na dyrektora. Jeśli taki dokument tego nie określa, właściciel placówki może powołać osobę spełniającą minimalne wymogi prawne, kierując się głównie jej doświadczeniem menedżerskim. Szkołą lub przedszkolem niepublicznym może kierować zarówno nauczyciel, jak i osoba niebędąca nauczycielem (menedżer), o ile spełnia ogólne wymagania prawne (np. posiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych i statusu osoby niekaranej). W tym miejscu warto jednak przypomnieć, że chociaż dyrektor nie musi być nauczycielem, to zgodnie z art. 13 Prawa oświatowego niepubliczne przedszkole musi zatrudniać nauczycieli mających kwalifikacje określone dla nauczycieli przedszkoli publicznych. W konsekwencji dyrektor musi mieć wystarczającą wiedzę, aby zatrudniać i weryfikować kwalifikacje pedagogiczne kadry, a także zapewnić realizację podstawy programowej wychowania przedszkolnego lub kształcenia ogólnego.
Przykład 4.
Pan Marek prowadzi prywatne przedszkole. Ma on licencjat z pedagogiki przedszkolnej i wieloletnie doświadczenie w pracy z dziećmi. Nie ukończył jednak studiów ani kursu z formalnego zarządzania. Wspólnik pana Marka chce powierzyć mu funkcję dyrektora placówki – czy może to zrobić?
Tak, ponieważ w placówce niepublicznej jest to możliwe. Pan Marek musi jednak zapewnić, że jego przedszkole działa zgodnie z prawem oświatowym, a do tego celu musi mieć odpowiednią wiedzę zarządczą, którą może zdobyć np. w drodze licznych specjalistycznych szkoleń.
Podsumowanie
Posiadanie dyplomu z zarządzania nie jest bezwzględnym i jedynym wymogiem dla dyrektora publicznej placówki oświatowej. Są nimi jednak udokumentowane kwalifikacje z zakresu zarządzania, które można nabyć poprzez ukończenie odpowiednich studiów podyplomowych lub kursów kwalifikacyjnych z zarządzania oświatą. Wymóg ten ma na celu zapewnienie, że dyrektor placówki ma nie tylko przygotowanie pedagogiczne, ale również niezbędne kompetencje menedżerskie do kierowania skomplikowanym organizmem, jakim jest szkoła czy przedszkole. Dyrektor może legitymować się dyplomem z dowolnego kierunku studiów, ale musi uzupełnić swoje kwalifikacje o te ściśle związane z kierowaniem placówką, co najczęściej przyjmuje formę kursu kwalifikacyjnego z zarządzania oświatą. Spełnienie powyższego wymogu nie jest jednak konieczne w przypadku dyrektorów niepublicznych placówek oświatowych.
