Przedsiębiorca, który w wyniku błędu biura rachunkowego jest zobowiązany do uregulowania należności budżetowych, może otrzymać odszkodowanie za zaległości podatkowe. Taka rekompensata rodzi jednak pytanie o jej skutki w podatku dochodowym. Kluczowe jest ustalenie, czy wypłata takiego świadczenia generuje dla przedsiębiorcy przychód podlegający opodatkowaniu PIT.
Odszkodowanie jako przychód w podatku PIT
Z punktu widzenia podatnika prowadzącego działalność gospodarczą należy zwrócić uwagę na treść art. 14 ust. 1 ustawy o PIT, który podaje, że za przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług.
Wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że do przychodów podatkowych zalicza się takie przychody, które w danym momencie są trwałe, definitywne i bezwarunkowe. Do przychodów podatkowych podatnik powinien zaliczyć tylko takie przychody, które są mu należne. Nie będą to zatem jakiekolwiek przychody, lecz przychody, w stosunku do których podatnikowi przysługiwać będzie prawo do ich otrzymania i które stanowić będą jego trwałe przysporzenie majątkowe.
NSA w wyroku z 12 lutego 2013 roku (sygn. akt II FSK 1248/11) stwierdził, że z istoty podatku dochodowego wynika, że jest on ciężarem publicznoprawnym od przyrostu majątkowego (dochodu), a zatem przychodem jest ta wartość, która wchodząc do majątku podatnika, może powiększyć jego aktywa. Przychodem jest zatem takie przysporzenie majątkowe o charakterze trwałym, które definitywnie powiększa aktywa podatnika.
Dalej można wskazać, że zgodnie z art. 14 ust. 1c ustawy PIT 1c za datę powstania przychodu, o którym mowa w ust. 1, uważa się, z zastrzeżeniem ust. 1e, 1h-1j i 1n-1p, dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień:
- wystawienia faktury, albo
- uregulowania należności.
W myśl zaś art. 14 ust. 1i ustawy o PIT w przypadku otrzymania przychodu z działalności gospodarczej, do którego nie stosuje się ust. 1c, 1e i 1h, za datę powstania przychodu uznaje się dzień otrzymania zapłaty.
Odszkodowanie za zaległości podatkowe a PIT
Jednocześnie należy zauważyć, że ustawa o PIT określa również katalog przysporzeń majątkowych, które nie stanowią przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Stosownie do treści art. 14 ust. 3 pkt 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych do przychodów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie zalicza się zwróconych innych wydatków niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów.
Aby dany wydatek mógł być zaliczony do kategorii „innych wydatków”, o których mowa w art. 14 ust. 3 pkt 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, konieczne jest, by „wydatek ten nie został zaliczony do kosztów uzyskania przychodów” w rozumieniu przepisu art. 23 tej ustawy oraz by wydatek został wcześniej przez podatnika poniesiony, a następnie zwrócony podatnikowi. Przy czym wydatek zwrócony powinien być odpowiednikiem wydatku poniesionego.
Wyłączenie zawarte w powyższym przepisie odnosi się do kwot uzyskanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, które w istocie stanowią zwrot takich wydatków, które nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Przy czym niezaliczenie danego wydatku do kosztów uzyskania przychodów powinno wynikać bądź z ustawowego wyłączenia tego wydatku z kosztów na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, bądź z braku związku poniesionego wydatku z przychodem, o którym mowa w art. 22 ust. 1 tej ustawy. Nie może ono zatem być wynikiem dobrowolnego działania podmiotu, nieznajdującego oparcia w obowiązujących w tym zakresie przepisach prawa.
Przyjmując, że zaległość podatkowa powstała w zakresie podatku VAT, wskażmy, że w myśl art. 23 ust. 1 pkt 43 lit. a i b ustawy o PIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodów podatku od towarów i usług, z tym że jest kosztem uzyskania przychodów:
podatek naliczony:
- jeżeli podatnik zwolniony jest od podatku od towarów i usług lub nabył towary i usługi w celu wytworzenia albo odprzedaży towarów lub świadczenia usług zwolnionych od podatku od towarów i usług,
- w tej części, w której zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty lub zwrot różnicy podatku od towarów i usług – jeżeli naliczony podatek od towarów i usług nie powiększa wartości środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej;
podatek należny:
- w przypadku importu usług oraz wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, jeżeli nie stanowi on podatku naliczonego w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług; kosztem uzyskania przychodów nie jest jednak podatek należny w części przekraczającej kwotę podatku od nabycia tych towarów i usług, która mogłaby stanowić podatek naliczony w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług,
- w przypadku przekazania lub zużycia przez podatnika towarów lub świadczenia usług na potrzeby reprezentacji i reklamy, obliczony zgodnie z odrębnymi przepisami,
- od nieodpłatnie przekazanych towarów, obliczony zgodnie z odrębnymi przepisami, w przypadku gdy wyłącznym warunkiem ich przekazania jest uprzednie nabycie przez otrzymującego towarów lub usług od przekazującego w określonej ilości lub wartości.
W myśl natomiast art. 23 ust. 1 pkt 18 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek za zwłokę z tytułu nieterminowych wpłat należności budżetowych i innych należności, do których stosuje się przepisy Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa.
Przez „należności budżetowe” należy rozumieć zarówno należności budżetu państwa, jak i budżetów samorządowych. Do należności budżetowych należą wszelkiego rodzaju podatki oraz opłaty. Należnościami budżetowymi są także inne należności publicznoprawne, co do których przepisy prawa wyraźnie stanowią, że są one dochodem budżetu państwa albo dochodem budżetów jednostek samorządowych.
Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z 17 września 2025 roku (nr 0115-KDIT1.4011.509.2025.1.JG), zapłacony przez podatnika podatek od towarów i usług wraz z należnymi odsetkami za zwłokę nie stanowi kosztu uzyskania przychodów na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 43 i pkt 18 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W konsekwencji wypłacone odszkodowanie odpowiadające wysokości zapłaconego podatku wraz z należnymi odsetkami nie będzie stanowiło przychodu podlegającego opodatkowaniu na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 3a ww. ustawy. Otrzymane przez podatnika odszkodowanie będzie bowiem odpowiednikiem wydatku poniesionego tytułem podatku uiszczonego do urzędu skarbowego z winy biura rachunkowego, który to wydatek nie został zaliczony do kosztów podatkowych.
Przykład 1.
Pani Karolina prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i w tym zakresie korzysta z pomocy biura rachunkowego. W wyniku błędnego rozliczenia dokonanego przez biuro wobec kobiety została wydana decyzja określająca kwotę zaległego podatku VAT wraz z odsetkami w kwocie 15 000 zł. Pani Karolina otrzymała od biura rachunkowego odszkodowanie w całości pokrywające kwotę zaległości podatkowej. W jaki sposób powyższy przypadek należy rozliczyć na gruncie podatku PIT? Przede wszystkim trzeba wskazać, że zapłacone zaległości podatkowe wraz z odsetkami nie stanowią kosztu uzyskania przychodu w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej. To oznacza, że w zakresie otrzymanego odszkodowania zastosowanie znajdzie art. 14 ust. 3 pkt 3a ustawy o PIT. W konsekwencji kwota odszkodowania nie stanowi dla pani Karoliny przychodu podatkowego.
Podsumowując, skutki podatkowe związane ze zwrotem wydatków są uzależnione od tego, czy wydatki, które będą zwracane, mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z przepisami, czy też nie. Jeżeli zwracane wydatki zgodnie z przepisami podatkowymi będą podlegać zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów, wówczas kwota zwrotu powinna podlegać zaliczeniu do przychodów. Natomiast, jeżeli zwrot poniesionych wydatków dotyczyć będzie kosztów, które zgodnie z przepisami podatkowymi nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, wówczas zwrócone wydatki nie będą dla podatnika przychodem podatkowym.
