Polscy przedsiębiorcy coraz częściej zadają pytanie, jak w praktyce będzie wyglądał limit płatności gotówką po 2027 roku. Unijne rozporządzenie AMLR wprowadza istotne zmiany w sposobie rozliczeń, które dotkną większość firm prowadzących działalność handlową lub usługową. Warto sprawdzić, jakie nowe obowiązki czekają na właścicieli biznesów w obliczu nadchodzących ograniczeń płatności w fizycznym pieniądzu.
Limit płatności gotówką od 2027 roku – 10 000 euro
Rozporządzenie AMLR wprowadza nowy limit płatności gotówką. Unijne regulacje wprowadzają dwa progi. Pierwszy to 10 000 euro, drugi – 3 000 euro. Ale po kolei.
Zgodnie z art. 80 ust. 1 AMLR osoby prowadzące handel towarami lub świadczące usługi mogą przyjmować lub dokonywać płatności w środkach pieniężnych wyłącznie do kwoty 10 000 euro lub równowartości tej kwoty w walucie krajowej lub obcej, bez względu na to, czy transakcja jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja, czy kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane.
Sformułowanie „do 10 000 euro” oznacza, że transakcja na równe 10 000 euro mieści się jeszcze w limicie, tj. może być dokonana w gotówce. Płatność przekraczająca tę wartość, nawet o jednego eurocenta, nie będzie mogła już zostać dokonana ani przyjęta w fizycznym pieniądzu. Zakres podmiotowy omawianej regulacji jest szeroki. Ograniczenie obejmie przedsiębiorców handlujących towarami i usługodawców, a zatem będzie aktualne zarówno w relacjach B2B, jak i B2C. Nie ma przy tym znaczenia, czy kupującym jest konsument, czy inny przedsiębiorca. Liczy się profesjonalny charakter działalności co najmniej jednej strony, która handluje towarami lub świadczy usługi.
Trzeba dodać, że limity i obowiązki wynikające z AMLR nie dotyczą wyłącznie przedsiębiorców, bezpośrednio uderzą one także w konsumentów. Mimo że przepis nakładający limit płatności gotówkowych do 10 000 euro jest adresowany do przedsiębiorców przyjmujących gotówkę, to jego skutkiem jest całkowity zakaz dokonywania takich płatności również przez osoby prywatne powyżej tej kwoty.
Istotne jest także, że wspomniany przepis art. 80 AMLR przeciwdziała sztucznemu dzieleniu płatności. Nie będzie skuteczne rozłożenie ceny 18 000 euro na dwie pozornie odrębne wpłaty po 9 000 euro, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że stanowią one element jednej transakcji. AMLR posługuje się pojęciem „transakcji powiązanych”, definiowanych jako co najmniej dwie transakcje o identycznym albo podobnym pochodzeniu, przeznaczeniu i celu lub innych odpowiednich cechach, przeprowadzone w określonym terminie.
Czy każda płatność gotówkowa podlega limitowi?
Unijny prawodawca przewidział wyjątki od omówionej wyżej ogólnej zasady. Limit nie obejmuje płatności:
- między osobami fizycznymi, które nie działają w ramach obowiązków zawodowych, oraz
- płatności lub depozytów dokonywanych w lokalach instytucji kredytowych, dostawców pieniądza elektronicznego zdefiniowanych w art. 2 pkt 3 dyrektywy 2009/110/WE i dostawców usług płatniczych zdefiniowanych w art. 4 pkt 11 dyrektywy (UE) 2015/2366. Nie oznacza to jednak braku kontroli – wpłaty lub depozyty przekraczające limit mają być zgłaszane do jednostki analityki finansowej (w Polsce: GIIF) w terminach wyznaczonych przez tę jednostkę.
Przykład 1.
Pan Jan sprzedaje swój prywatny samochód za 50 000 zł (>10 000 euro). Kupcem okazała się inna prywatna osoba. Czy w takim wypadku zakup musi odbyć się za pomocą przelewu bankowego, czy w grę wchodzi zapłata gotówką?
Cena pojazdu może zostać uiszczona w gotówce. Mimo że transakcja przewyższa unijny limit 10 000 euro, to jest ona dokonywana pomiędzy osobami fizycznymi, które nie działają w ramach swoich obowiązków zawodowych.
Polska może utrzymać albo wprowadzić niższy limit płatności gotówką
Kwota 10 000 euro nie jest limitem minimalnym, który państwa członkowskie muszą przyjąć do 10 lipca 2027 roku. Jest to maksymalny unijny pułap. Jak czytamy w ust. 2 art. 80 AMLR, Państwa członkowskie mogą przyjąć niższe limity po konsultacji z Europejskim Bankiem Centralnym zgodnie z art. 2 ust. 1 decyzji Rady 98/415/WE 47). O tych niższych limitach powiadamia się Komisję w terminie trzech miesięcy od wprowadzenia środka na poziomie krajowym.
Nie jest to dobra informacja dla polskich przedsiębiorców. Samo wdrożenie progu 10 000 euro nie oznacza, że standard ten zostanie utrzymany. Trzeba będzie stale sprawdzać, czy ustawodawca nie zdecydował się na niższe kwoty.
Warto jeszcze przypomnieć, że omawiany limit nie jest tożsamy z aktualną zasadą rozliczeń między przedsiębiorcami. Przepis art. 19 ustawy – Prawo przedsiębiorców nakazuje dokonywanie lub przyjmowanie płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego, gdy stroną transakcji jest inny przedsiębiorca, a jednorazowa wartość transakcji przekracza 15 000 zł. Jest to odrębna regulacja dotycząca formy rozliczeń B2B, czyli w sytuacji, gdy obiema stronami są przedsiębiorcy. Z kolei omawiany limit płatności gotówką z art. 80 ust. 1 AMLR dotyczy już jedynie przypadków, gdy przynajmniej jedną ze stron jest przedsiębiorca.
Kolejny próg to 3 000 euro
Coraz częściej w sieci możemy trafić na informacje, zgodnie z którymi od 2027 roku każda firma przyjmująca powyżej 3 000 euro w gotówce będzie musiała identyfikować klienta. Nie jest to fake news, ale też nie jest to do końca prawda. Jest to po prostu zbyt szerokie ujęcie tematu. Przepis art. 19 ust. 4 AMLR kieruje obowiązek do „podmiotów zobowiązanych”, a nie do wszystkich przedsiębiorców handlujących towarami lub świadczących usługi. Dla przypomnienia podmiot zobowiązany to przedsiębiorca lub instytucja, na którym prawo nakłada konkretne obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Katalog tych podmiotów określa art. 3 AMLR i obejmuje m.in.:
- instytucje kredytowe i finansowe;
- doradców podatkowych;
- księgowych;
- notariuszy;
- pośredników nieruchomości;
- podmioty prowadzące handel metalami i kamieniami szlachetnymi;
- podmioty prowadzące handel towarami o wysokiej wartości, np. samochodami, biżuterią czy zegarkami;
- podmioty prowadzące gry hazardowe.
Przedsiębiorca, który nie należy do kategorii wymienionej w art. 3 AMLR, nie musi martwić się omawianym limitem 3 000 euro.
Jak wskazuje art. 19 ust. 4 AMLR, podmioty zobowiązane stosują co najmniej podstawowy środek należytej staranności, tj. identyfikację klienta i weryfikację jego tożsamości, podczas przeprowadzania transakcji sporadycznej środkami pieniężnymi o wartości co najmniej 3 000 euro lub równowartości tej kwoty w walucie krajowej – niezależnie od tego, czy transakcja jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja, czy w ramach transakcji powiązanych.
Przepis mówi o zastosowaniu „co najmniej” identyfikacji i weryfikacji tożsamości klienta. Oznacza to, że w zależności od ryzyka, charakteru relacji z klientem i innych przesłanek podmiot zobowiązany może być zobligowany do szerszych działań, takich jak chociażby identyfikacja beneficjenta rzeczywistego, ustalenie celu transakcji, badanie sankcyjne czy bieżące monitorowanie relacji.
Sankcje i odpowiedzialność przedsiębiorców
Nie znajdziemy w AMLR konkretnych kar i stawek. Rozporządzenie nie ustala bowiem wysokości sankcji za naruszenie limitu płatności gotówką. Nakłada jednak na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia odpowiednich środków, w tym kar, wobec osób fizycznych lub prawnych działających w ramach obowiązków zawodowych, które są podejrzewane o naruszenie limitu 10 000 euro albo niższego limitu krajowego. Sankcje te mają być proporcjonalne do wagi naruszenia oraz skutecznie zniechęcać do dalszych naruszeń.
W konsekwencji szczegóły odpowiedzialności w Polsce poznamy dopiero z krajowych przepisów dostosowujących ustawę AML do rozporządzenia. Nie należy zakładać, że brak aktualnej nowelizacji ustawy AML zwalnia przedsiębiorców z przestrzegania limitu płatności gotówką. Trzeba pamiętać, że rozporządzenie jest wiążące w całości i stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich.
Polecamy:
