Według danych GUS z I kwartału 2026 roku, ok. 890 tys. osób w wieku produkcyjnym pozostawało biernych zawodowo z powodu choroby lub niepełnosprawności (źródło). Część z nich mogłaby podjąć zatrudnienie i wnieść do firm swoje kompetencje i doświadczenie. W obliczu zmian demograficznych i malejącej liczby osób w wieku produkcyjnym jest to potencjał, na który pracodawcy powinni zwrócić szczególną uwagę. Jak się do tego przygotować? Jak powinno wyglądać wdrożenie, żeby pracownik odnalazł się w firmie i został w niej na dłużej? Co przy okazji sprawdzić w rozliczeniach PFRON? Na te pytania odpowiadamy w poniższym artykule.
Dlaczego warto zatrudniać osoby z niepełnosprawnościami?
Dostęp do wykwalifikowanych pracowników to nie jedyny argument za zatrudnieniem osób z niepełnosprawnościami. Ważnym motywatorem są także kwestie finansowe.
Co do zasady pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, który nie osiąga wskaźnika 6% zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami, ma obowiązek dokonywania miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Dzięki zatrudnieniu pracowników z orzeczeniem może zmniejszyć wpłaty, a po osiągnięciu właściwego wskaźnika uzyskać całkowite zwolnienie z ich dokonywania.
Warto przy tym zacząć od rzeczywistych potrzeb zespołu. Zobacz przykład wdrożenia w firmie produkcyjnej, w którym dwie osoby zrekrutowane przez Normative zajęły się porządkowaniem danych w systemie CRM i przygotowywaniem raportów dla działu sprzedaży. Tak zaplanowane zatrudnienie łączy zmianę w rozliczeniach PFRON z realizacją konkretnych zadań w firmie.
Jak zatrudnienie osoby z niepełnosprawnością wpływa na wysokość wpłaty PFRON?
Zatrudnienie osoby z niepełnosprawnością może znacząco obniżyć obowiązkowe wpłaty na PFRON. Szczególnie korzystne jest zatrudnienie pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i schorzeniem szczególnym.
Przykład:
Firma zatrudnia 100 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty i nie zatrudnia żadnej osoby z niepełnosprawnością.
- Wpłata przed zatrudnieniem: ok. 22 520 zł miesięcznie.
- Nowe zatrudnienie: 1 osoba z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i schorzeniem szczególnym na pełny etat.
- Wpłata po zatrudnieniu: ok. 11 485 zł miesięcznie.
- Oszczędność: ok. 11 035 zł miesięcznie, czyli ponad 132 000 zł rocznie.
Dlaczego oszczędność jest tak duża? Ponieważ zatrudnienie takiej osoby daje przy obliczaniu wpłaty PFRON efekt odpowiadający 3 etatom osób z niepełnosprawnościami.
Wyliczenie opiera się na podstawie GUS wynoszącej 9 233,13 zł, zakłada pełny miesiąc zatrudnienia oraz odpowiednie udokumentowanie schorzenia. Nie uwzględnia kosztów zatrudnienia pracownika ani dodatkowych ulg.
Co sprawdzić przed pierwszym rozliczeniem PFRON?
Ustal, kto w firmie odpowiada za dokumentację i rozliczenia. Dział HR lub osoba prowadząca sprawy kadrowe powinna sprawdzić:
- orzeczenie o niepełnosprawności, jego ważność i datę przedstawienia pracodawcy;
- od kiedy pracownika można uwzględnić w stanie zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami;
- prawidłowe ustalanie średnich miesięcznych stanów zatrudnienia z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń;
- właściwe deklaracje lub informacje oraz terminy ich składania.
Przepisy pozwalają na uwzględnienie pracownika od dnia przedstawienia orzeczenia. Osiągnięcie wskaźnika zwalniającego z wpłat nie kończy obowiązków sprawozdawczych, ponieważ pracodawca ma obowiązek składania comiesięcznych informacji (należy je składać do 20. dnia następnego miesiąca, z uwzględnieniem przesunięcia terminu przypadającego na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy).
Jeśli chcesz zweryfikować dokumenty, ewidencję czasu pracy i deklaracje, sprawdź, co obejmuje audyt dokumentacji i rozliczeń PFRON.
Przed rozpoczęciem pracy – uzgodnienie potrzeb i przygotowanie stanowiska
Pierwszy etap adaptacji pracownika obejmuje przygotowania przed rozpoczęciem pracy. Składają się na niego:
- ustalenie potrzeb w kontekście wykonywanych zadań;
- przygotowanie sprzętu i nadanie koniecznych dostępów;
- organizacja pracy;
- harmonogram na pierwsze dni;
- wskazanie buddy’ego, czyli opiekuna wdrożenia.
W przypadku niektórych pracowników potrzebne będzie zastosowanie racjonalnych usprawnień, które powinny zostać wdrożone na wniosek osoby z niepełnosprawnością. Obowiązek ich zapewnienia dotyczy również samego etapu rekrutacji. Inne dostosowanie może być potrzebne osobie niedowidzącej, a inne osobie z chorobą przewlekłą. W przypadku pracy stacjonarnej usprawnieniem może być na przykład wizualna, dotykowa lub głosowa informacja o rozkładzie pomieszczeń budynku albo instalacja pętli indukcyjnych czy innych technologii wspierających osoby słabosłyszące. W przypadku osoby niewidomej lub niedowidzącej może to być z kolei uwzględnienie potrzeb związanych z poruszaniem się z psem przewodnikiem. Przy pracy zdalnej rozwiązaniem może być biurko z regulowaną wysokością dla osoby poruszającej się na wózku albo klawiatura z powiększonymi klawiszami czy mysz pionowa dla osoby z ograniczoną sprawnością dłoni. Dobór sprzętu powinien wynikać z indywidualnych potrzeb.
Obawa przed koniecznością drogich dostosowań może powstrzymywać przed zatrudnieniem pracownika z niepełnosprawnością. Warto jednak zacząć od rozmowy o konkretnych potrzebach i poszukać rozwiązań odpowiednich do stanowiska. Sprawdź także rozwiązania systemowe, ponieważ część kosztów związanych z adaptacją miejsca pracy może być refundowana przez PFRON.
Pamiętaj, pracownik nie ma obowiązku ujawniania informacji o swoich schorzeniach. Istotne jest ustalenie potrzeb, a nie pytanie o diagnozę. We wniosku o racjonalne usprawnienia powinien zawrzeć on wyzwania, z którymi się mierzy w związku ze swoją niepełnosprawnością, i kroki, których oczekuje w celu usunięcia lub ograniczenia barier. Pracodawca ma obowiązek zachowania poufności. Powinien pytać o potrzebne dostosowanie, a nie powód niepełnosprawności. Odrębną sprawą są dokumenty przekazywane dobrowolnie do HR w celu korzystania z uprawnień pracowniczych i prawidłowego rozliczania PFRON. Dostęp do danych dotyczących zdrowia powinny mieć osoby upoważnione.
Zanim nowy pracownik zacznie pracę, przygotuj komputer, telefon i dostępy do programów. Jeśli będzie pracował zdalnie lub hybrydowo, zadbaj o zdalne dostępy. Przy regularnej pracy zdalnej to pracodawca zapewnia niezbędne materiały i narzędzia pracy. Korzystanie z prywatnego sprzętu wymaga ustaleń stron oraz rozliczenia ekwiwalentu lub odpowiedniego ryczałtu.
Poinformuj nowego pracownika o harmonogramie wdrożenia, szkoleniach i zadaniach, które otrzyma w pierwszym tygodniu. Jeśli będzie pracował zdalnie, uzgodnij dostępną formę onboardingu. Zaplanuj też poznanie zespołu.
Dobrą praktyką jest przydzielenie buddy’ego, czyli opiekuna spośród współpracowników, który ułatwi wejście do organizacji, wyjaśni procedury i pomoże w integracji z zespołem. Warto, żeby była to osoba inna niż przełożony. Może to ułatwić nowemu pracownikowi swobodne dzielenie się pytaniami i wątpliwościami.
Właściwa integracja jest szczególnie ważna w przypadku pracy zdalnej. Nie pomijaj pracownika w zaproszeniach na wydarzenia zespołowe, ale zadbaj o dostępność i uzgodnij odpowiednią formę udziału.
Pierwszy miesiąc pracy
Przejdźmy teraz przez pierwszy miesiąc pracy. Zwróć uwagę, czy masz na swojej liście:
- jasne wyjaśnienie zasad i oczekiwań wobec pracownika;
- określoną osobę, do której może zwrócić się z pytaniami i wątpliwościami;
- plan dostępnych szkoleń;
- ocenę wdrożonych dostosowań;
- regularne rozmowy pracownika z przełożonym;
- sprawdzenie przez HR właściwych norm czasu pracy, przerw i uprawnień urlopowych.
Co do zasady czas pracy osoby z niepełnosprawnością nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, a przy stopniu umiarkowanym lub znacznym – 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Przysługuje też dodatkowa, 15-minutowa przerwa wliczana do czasu pracy.
Jako przełożony masz prawo oczekiwać wywiązywania się z powierzonych zadań. Zanim to jednak nastąpi, zadbaj o jasne cele, zakres obowiązków i sposób raportowania. Ustal również, przy których zadaniach pracownik może korzystać ze wsparcia opiekuna wdrożenia.
Planując szkolenia w swojej firmie, zwróć uwagę, czy są one dostępne dla całej kadry, w tym pracowników z niepełnosprawnościami. W zależności od zgłoszonych potrzeb uwzględnij:
- możliwość udziału stacjonarnie, zdalnie lub hybrydowo;
- dostępność nagrań z napisami i dostępne materiały;
- napisy na żywo lub tłumaczenie na polski język migowy;
- sale szkoleniowe dostępne architektonicznie.
Taką samą listę uzgodnionych wymagań przedstaw zewnętrznej firmie szkoleniowej.
Nie poprzestawaj wyłącznie na szkoleniach merytorycznych. Buduj w zespole świadomość dotyczącą niepełnosprawności poprzez szkolenia z zasad komunikacji, savoir-vivre’u i współpracy z osobami z niepełnosprawnościami.
Pierwsze tygodnie pozwalają sprawdzić uzgodnione usprawnienia dotyczące miejsca pracy w praktyce. Dodatkowe potrzeby warto omawiać na bieżąco i zapisywać przyjęte ustalenia. Wystarczy prosty dokument lub e-mail określający rozwiązanie, osobę odpowiedzialną za jego wdrożenie i termin ponownej oceny. Informacje dotyczące zdrowia powinny pozostać dostępne wyłącznie dla upoważnionych osób.
W całym procesie wdrożenia kluczowa jest rola przełożonego. Dobrą praktyką są cotygodniowe rozmowy 1:1, które dają pracownikowi przestrzeń do zadawania pytań, a przełożonemu pozwalają szybciej reagować i korygować plan wdrożenia.
Dni 31–60 – ocena wdrożenia i rozwijanie samodzielności
Drugi miesiąc zatrudnienia to czas na współpracę z zespołem, ustalenie dalszego wsparcia i ponowne sprawdzenie skuteczności dostosowań. Ustalcie, które zadania pracownik wykonuje już samodzielnie, a przy których nadal potrzebuje pomocy opiekuna. Na koniec tego etapu zapiszcie zakres samodzielnych zadań, potrzebne wsparcie i cele na kolejny miesiąc.
Pozostaje również temat komunikacji z pozostałymi członkami zespołu. Indywidualne dostosowania mogą wywoływać pytania lub poczucie dyskryminacji ze strony innych współpracowników, na przykład dotyczące:
- częstszej pracy zdalnej;
- bardziej ergonomicznego krzesła lub regulowanego biurka;
- innej formy udziału w wydarzeniach firmowych.
Wyjaśniaj zespołowi ogólne zasady dostosowań i podziału zadań. Sposób komunikowania indywidualnych ustaleń uzgodnij z pracownikiem z orzeczeniem, zachowując poufność informacji o jego zdrowiu. Warto przygotować zespół do takiej współpracy jeszcze przed dołączeniem osoby z niepełnosprawnością.
Dni 61-90 – podsumowanie wdrożenia i planowanie dalszego rozwoju
Pod koniec trzeciego miesiąca podsumujcie postępy w realizacji uzgodnionych zadań i stopień samodzielności pracownika. To dobry moment na omówienie dalszego wsparcia, potrzeb szkoleniowych, ścieżki rozwoju i możliwości awansu. Tempo osiągania samodzielności zależy od stanowiska, doświadczenia i przebiegu wdrożenia.
Jako pracodawca jesteś zobowiązany do równego traktowania pracowników w dostępie do rozwoju i awansu. Stosuj jasne kryteria związane z kompetencjami, wynikami i wymaganiami stanowiska.
Efektem rozmowy powinien być plan dalszej współpracy: cele, zakres odpowiedzialności, potrzebne szkolenia i termin kolejnego podsumowania. Dział HR powinien równolegle aktualizować dane potrzebne do bieżących rozliczeń PFRON.
Początek długofalowej współpracy
Przygotowanie firmy do zatrudnienia osoby z niepełnosprawnością zacznij od rozpoznania potrzeb i odpowiednio zaplanowanego onboardingu. Pierwsze tygodnie są ważne dla budowania zaangażowania i relacji z zespołem. To czas na zapoznanie się z obowiązkami i sprawdzenie, czy uzgodnione rozwiązania umożliwiają pracę. To również okres dla pracodawcy na ocenę, czy pracownik rozumie swoje zadania i realizuje ustalone cele.
Jeśli Twoja firma dokonuje wpłat na PFRON i rozważa zatrudnienie osoby z niepełnosprawnością, skorzystaj ze wsparcia Normative w analizie możliwości, przygotowaniu zatrudnienia i formalnościach. Poznaj zakres wsparcia Normative w obniżaniu wpłat na PFRON i umów się na bezpłatną konsultację z ekspertem, podczas której omówicie możliwości i zakres współpracy.
Artykuł sponsorowany