Możliwość stwierdzania, w drodze decyzji okręgowego inspektora pracy, istnienia stosunku pracy, jeżeli zawarto umowę cywilnoprawną lub dana osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę – jest jednym z najczęściej dyskutowanych rozwiązań wynikających z ostatniej nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Zabezpieczeniem przed ewentualnymi nieprawidłowościami przy zastosowaniu powyższej procedury jest tryb odwoławczy. W artykule wyjaśniamy, jak skutecznie przygotować odwołanie od decyzji okręgowego inspektora pracy.
Decyzja w sprawie stwierdzania istnienia stosunku pracy
Możliwość stwierdzania, w drodze decyzji okręgowego inspektora pracy, istnienia stosunku pracy została wprowadzona do Ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 roku o Państwowej Inspekcji Pracy (dalej: ustawa), na podstawie nowelizacji z 11 marca 2026 roku, która wchodzi w życie z 8 lipca 2026 roku.
W związku z powyższym stwierdzenie istnienia stosunku pracy w drodze decyzji jest dopuszczalne, jeżeli nie wykonano wydanego przez PIP, po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska, polecenia usunięcia naruszeń dotyczących:
- funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub
- niezawarcia umowy o pracę – jeżeli w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 kp.
Ponadto stosowanie art. 10 kpa w odniesieniu do omawianej procedury oznacza, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Organy administracji publicznej mogą odstąpić od ww. zasady tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.
Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od tej zasady.
Postępowanie w sprawach odwołań od decyzji okręgowego inspektora pracy – podstawa prawna
Postępowanie w sprawach odwołań od decyzji okręgowego inspektora pracy w przedmiocie stwierdzenia istnienia stosunku pracy zostało uregulowane w przepisach Ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego (dalej: kpc).
Tryb i termin wniesienia odwołania oraz jego treść
Zgodnie z art. 4777b § 1 kpc odwołanie od decyzji okręgowego inspektora pracy, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy, wnosi się na piśmie za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia.
Sąd odrzuca odwołanie wniesione po upływie ww. terminu, chyba że jego przekroczenie nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.
Powyższe odwołanie powinno zawierać:
- oznaczenie zaskarżonej decyzji,
- zwięzłe przytoczenie zarzutów oraz wniosków, a także ich uzasadnienie,
- podpis odwołującego się.
Odwołujący się jest obowiązany powołać wszystkie twierdzenia i dowody w odwołaniu, a pozostałe strony – w odpowiedzi na odwołanie. Okręgowy inspektor pracy poucza strony o tym obowiązku oraz o skutkach jego niedochowania równocześnie z doręczeniem decyzji w przedmiocie stwierdzenia istnienia stosunku pracy.
Twierdzenia i dowody niepowołane w odwołaniu lub w odpowiedzi na odwołanie mogą być powoływane wyłącznie, gdy strona uprawdopodobni, że ich powołanie nie było wcześniej możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później.
Decyzja okręgowego inspektora pracy a dalszy bieg postępowania
Jeżeli okręgowy inspektor pracy uzna odwołanie w przedmiocie stwierdzenia istnienia stosunku pracy w całości za słuszne, może zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję. W tym przypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu.
W przypadku natomiast, gdy ww. odwołanie nie zostało uznane przez okręgowego inspektora pracy w całości za słuszne, okręgowy inspektor pracy przekazuje je niezwłocznie do sądu wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy oraz ze stanowiskiem w sprawie odwołania, niepóźniej niż w terminie miesiąca od dnia jego wniesienia.
Umorzenie oraz zawieszenie postępowania
Zmiana, uchylenie, stwierdzenie nieważności lub stwierdzenie wygaśnięcia zaskarżonej decyzji przez okręgowego inspektora pracy przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd skutkuje umorzeniem postępowania (w całości lub w części).
Jeżeli przed wszczęciem postępowania albo w toku tego postępowania zostanie wydana decyzja okręgowego inspektora pracy w przedmiocie stwierdzenia istnienia stosunku pracy – w zakresie objętym powództwem o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy – sąd zawiesza postępowanie. Ponadto sąd umarza postępowanie w przypadku uprawomocnienia się tej decyzji albo wydania prawomocnego wyroku w sprawie odwołania od tej decyzji.
Ugoda oraz niedopuszczalność rozstrzygnięcia przez sąd polubowny
Zawarcie ugody jest możliwe jedynie przez wszystkie strony postępowania.
Jednocześnie przepisy kpc przewidują, że nie jest dopuszczalne poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego.
Wniosek o uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności lub zażalenie na postanowienie o nadaniu takiego rygoru
Jeżeli w odwołaniu jest zawarty wniosek o uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności nadanego zaskarżonej decyzji albo jeżeli wniesiono zażalenie na postanowienie okręgowego inspektora pracy o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji dotyczącej stwierdzenia istnienia stosunku pracy, sąd w przedmiocie wniosku lub zażalenia orzeka postanowieniem. Wniosek albo zażalenie podlega rozpoznaniu bezzwłocznie, niepóźniej jednak niż w terminie 3 dni od dnia jego wpływu do sądu.
Sąd rozpoznaje ww. wniosek oraz zażalenie na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Pisemne uzasadnienie postanowienia sądu sporządza się jedynie wówczas, gdy strona zgłosiła wniosek o doręczenie postanowienia z uzasadnieniem w terminie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia.
Do zażalenia oraz do postępowania toczącego się wskutek jego wniesienia stosuje się odpowiednio przepisy kpc dotyczące odwołań od decyzji okręgowego inspektora pracy, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi tydzień.
W toku postępowania w sprawie odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy w sprawie stwierdzenia istnienia stosunku pracy sąd – w uzasadnionych przypadkach – może z urzędu wstrzymać natychmiastowe wykonanie decyzji.
Oddalenie lub uwzględnienie odwołania
Sąd oddala odwołanie od decyzji okręgowego inspektora pracy w przedmiocie stwierdzenia istnienia stosunku pracy, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.
W przypadku natomiast uwzględnienia odwołania – sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję i orzeka co do istoty sprawy.
Jeżeli decyzja okręgowego inspektora pracy została wydana z rażącym naruszeniem prawa, sąd uchyla tę decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania wskazanemu inspektorowi pracy.
Sąd drugiej instancji, uchylając wyrok i decyzję okręgowego inspektora pracy, może sprawę przekazać do ponownego rozpoznania okręgowemu inspektorowi pracy, który wydał zaskarżoną decyzję.
Zabezpieczenie sądowe oraz unormowanie praw i obowiązków stron na czas postępowania
Jak wynika z treści art. 7556 § 1 kpc, w sprawie odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy w przedmiocie stwierdzenia istnienia stosunku pracy sąd może udzielić zabezpieczenia polegającego na tym, że umowa w trakcie postępowania może zostać zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana jedynie na zasadach określonych w przepisach prawa pracy dotyczących powszechnej i szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę.
Wniosek o udzielenie wskazanego zabezpieczenia podlega rozpoznaniu bezzwłocznie, niepóźniej jednak niż w terminie 3 dni od dnia jego wpływu do sądu.
Sąd może odmówić udzielenia omawianego zabezpieczenia, jeśli w świetle okoliczności sprawy treść decyzji nie uprawdopodabnia, że umowa, której dotyczy, odwołanie jest umową o pracę.
W trakcie zabezpieczenia osobie, której praw i obowiązków dotyczy, zaskarżona decyzja przysługuje prawo odwołania się do sądu od wypowiedzenia oraz prawo skierowania do sądu żądań powiązanych z rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia lub wygaśnięciem umowy – na zasadach określonych w przepisach prawa pracy.
Należy podkreślić, że w odniesieniu do umowy zawartej na czas określony możliwość jej wygaśnięcia w trakcie zabezpieczenia jest oceniania z uwzględnieniem przepisów określających dopuszczalny czas trwania i liczbę umów o pracę zawieranych na czas określony.
Odwołanie od decyzji okręgowego inspektora pracy - podsumowanie
Organem właściwym w sprawach stwierdzenia istnienia stosunku pracy jest okręgowy inspektor pracy. Możliwość odwołania się od decyzji okręgowego inspektora pracy w tych sprawach uregulowano w Kodeksie postępowania cywilnego. Odwołanie od wspomnianej decyzji wnosi się na piśmie za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. W przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję i orzeka co do istoty sprawy. Sąd może ponadto oddalić odwołanie.
