Kredyt frankowy na firmę stał się poważnym wyzwaniem dla wielu przedsiębiorców, którzy w przeszłości zdecydowali się na finansowanie działalności w obcej walucie. Choć medialny szum skupia się głównie na sprawach konsumenckich, także biznes musi mierzyć się z nieuczciwymi mechanizmami bankowymi. Warto sprawdzić, czy w tej sytuacji przysługuje Ci ochrona prawna i jakie kroki możesz podjąć, aby skutecznie walczyć o swoje prawa.
Czym i dla kogo jest nowa ustawa frankowa?
Ustawa z 29 maja 2026 roku o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego obowiązuje od 7 sierpnia 2026 roku. Wprowadza rozwiązania dotyczące sporów sądowych w wąskim zakresie „kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego”. Została stworzona z myślą o konsumentach, gwarantując im takie narzędzia ochronne jak chociażby automatyczne wstrzymanie spłaty rat po doręczeniu bankowi pozwu w sprawie objętej ustawą.
Dokładny zakres ustawy określa jej art. 1. Stanowi on, iż przepisy tego aktu stosuje się do rozpoznawanych w sądowym postępowaniu cywilnym w trybie procesowym spraw o roszczenia związane z zawartą z konsumentem:
- umową kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego lub
- umową pożyczki hipotecznej denominowanej lub indeksowanej do franka szwajcarskiego
– o ile konsument ten jest stroną tego postępowania.
Od strony podmiotowej dotyczy ona konsumentów, a także ich spadkobierców oraz osób, które przystąpiły do długu wynikającego z umowy kredytu, poręczyły za ten dług albo ponoszą odpowiedzialność rzeczową za jego spłatę. W konsekwencji kredyt udzielony firmie, np. spółce albo osobie fizycznej prowadzącej JDG na cele bezpośrednio związane z jej działalnością gospodarczą, nie mieści się w zakresie stosowania ustawy, mimo tego, że jest powiązany z kursem franka szwajcarskiego.
- Kredyt wiązany a zwrot towaru. Jak odstąpić od umowy?
- Kredyt wiązany a zwrot towaru. Jak odstąpić od umowy?
- Zwrot ulgi odsetkowej w związku z unieważnieniem umowy kredytowej
- Zwrot ulgi odsetkowej w związku z unieważnieniem umowy kredytowej
- Jakie dane może udostępniać biuro informacji kredytowej?
- Jakie dane może udostępniać biuro informacji kredytowej?
Kto jest konsumentem przy kredycie frankowym?
Samo prowadzenie działalności gospodarczej jeszcze nie rozstrzyga o statusie konsumenta. Zgodnie z art. 22¹ Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Znaczenie ma przede wszystkim cel umowy i rola, w jakiej dana osoba działała przy jej zawieraniu.
Jeżeli zatem kredyt został zaciągnięty na sfinansowanie bieżącej działalności przedsiębiorstwa, zakup maszyn, towarów, nieruchomości komercyjnych bądź w celu zachowania płynności finansowej firmy, kredytobiorca występuje wyłącznie w roli przedsiębiorcy.
Czy kredyt na zakup nieruchomości na cele prywatno-firmowe korzysta z ochrony ustawy frankowej?
Zapoznając się z tym artykułem, zapewne już na wstępie wiele osób pomyślało: a co z osobami prowadzącymi jednoosobowe działalności gospodarcze, które zarejestrowały swoją firmę w mieszkaniu kupionym dzięki kredytowi frankowemu? Czy status tzw. przedsiębiorcy na prawach konsumenta, wprowadzony przez art. 3855 k.c., będzie miał tutaj zastosowanie?
Wspomniany przepis prawa cywilnego rozciąga stosowanie przepisów o klauzulach abuzywnych na osobę fizyczną zawierającą umowę bezpośrednio związaną z jej działalnością gospodarczą, gdy z treści tej umowy wynika, że nie posiada ona dla niej charakteru zawodowego. Niestety regulacja ta nie znajduje zastosowania do sporów dotyczących kredytów frankowych. Po pierwsze, na mocy przepisów przejściowych nowelizacja ta obejmuje wyłącznie umowy zawarte od dnia 1 stycznia 2021 roku, podczas gdy umowy o kredyty frankowe, które teraz masowo są unieważniane, zasadniczo zawierane były w latach 2004-2011. Po drugie, zaciągnięcie kredytu na finansowanie podstawowej działalności gospodarczej posiada dla przedsiębiorcy bezpośredni charakter zawodowy, co wyklucza ochronę konsumencką.
Wyjątek stanowi tzw. kredyt na cel mieszany, w którym osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą zaciągnęła zobowiązanie na cele mieszkaniowe, rejestrując jednocześnie działalność pod adresem nabytej nieruchomości lub też przeznaczając niewielką część lokalu na biuro. Decydujące znaczenie ma bowiem przeważający cel transakcji oceniany na dzień zawarcia umowy. Oznacza to, że jeśli dominującym przeznaczeniem kredytu było zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych, kredytobiorca zachowuje status konsumenta i może powoływać się na przepisy ustawy frankowej.
Czy kredyt frankowy na firmę podlega pod nową ustawę frankową?
Jeśli umowa została zawarta przez przedsiębiorcę w związku z działalnością gospodarczą i kredytobiorca nie ma statusu konsumenta, rozwiązania z ustawy frankowej nie obejmują jego sprawy. Dotyczy to w szczególności ustawowego wstrzymania spłaty rat po doręczeniu pozwu bankowi opisanego w art. 3 ustawy. Przedsiębiorca, który chce czasowo powstrzymać egzekwowanie obowiązku spłaty, musi co do zasady złożyć wniosek o zabezpieczenie i wykazać przesłanki wymagane przez przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 730 i nast.).
Podobnie zapisy o niedozwolonych postanowieniach umownych znajdujące się w art. 385¹–385³ k.c. odnoszą się do umów konsumenckich. Co prawda art. 385⁵ k.c. rozszerza ich stosowanie na określone umowy zawierane przez osobę fizyczną bezpośrednio w związku z działalnością gospodarczą, ale, jak już wcześniej wskazywałem, regulacje te nie mają zastosowania do ustawy frankowej.
Jak podważyć kredyt frankowy na firmę na drodze sądowej?
Brak statusu konsumenta nie stanowi o bezwzględnej ważności kredytu indeksowanego lub denominowanego do franka szwajcarskiego. Przedsiębiorca może powoływać się na ogólne zasady prawa cywilnego, w tym na granice swobody umów. Zgodnie z art. 353¹ k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo zasadami współżycia społecznego może być uznana za nieważną na podstawie art. 58 § 1 lub 2 k.c. W sporze przedsiębiorcy z bankiem przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych nie mają zastosowania, dlatego sprzeczność takich postanowień z naturą stosunku prawnego może prowadzić do ich nieważności na podstawie art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 353¹ k.c.
W sporach dotyczących kredytów waloryzowanych do waluty obcej jednym z istotniejszych elementów może być to, czy umowa określa obiektywne i weryfikowalne zasady ustalania kursów stosowanych do przeliczenia kwoty kredytu i rat. W uchwale z dnia 28 kwietnia 2022 roku (sygn. akt: III CZP 40/22) Sąd Najwyższy wskazał, że sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej są postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie, jeśli spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 3851 k.c.
Znaczenie ma także art. 69 Prawa bankowego, który określa obligatoryjne elementy umowy kredytu, w tym kwotę i walutę kredytu, zasady jego spłaty oraz wysokość oprocentowania. Jeśli sposób działania mechanizmu walutowego utrudnia ustalenie zakresu zobowiązań stron, może to stanowić jeden z argumentów za unieważnieniem tego postanowienia lub też całej umowy.
Jak zweryfikować kredyt frankowy na firmę przed wystąpieniem do sądu?
Spór przedsiębiorcy z bankiem wymaga dokładnej analizy dokumentów. Trzeba pamiętać, że w tej sytuacji strony będą traktowane jak równy z równym, bez żadnej taryfy ulgowej, jak ma to miejsce w przypadku konsumentów.
W pierwszej kolejności należy dokładnie zapoznać się z dokumentacją kredytową, tj. z umową i regulaminem obowiązującym w dniu jej zawarcia, wnioskiem kredytowym, korespondencją z bankiem, aneksami oraz historią spłat. Istotne mogą być również dokumenty pokazujące, na co faktycznie przeznaczono środki i czy warunki przeliczeń były negocjowane. Ocena ciężaru dowodu zależy od rodzaju roszczenia i faktów, które strony przywołują, jednakże w przypadku sporu dwóch przedsiębiorców to ciężar ten zazwyczaj będzie spoczywał na powodzie.
Trzeba także przeanalizować przedawnienie roszczeń. Przepis art. 118 k.c. przewiduje trzyletni termin dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, podczas gdy dla pozostałych roszczeń termin ogólny to 6 lat. To, który termin znajdzie zastosowanie do roszczenia o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy, zależy od kwalifikacji konkretnego roszczenia i okoliczności sprawy. Kwestia ta wywołuje rozbieżności w orzecznictwie. Część sądów uznaje, że skoro kredyt służył działalności gospodarczej, roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia dzieli ten sam reżim i ulega przedawnieniu w terminie trzyletnim, liczonym odrębnie dla każdej wpłaconej raty, ewentualnie od chwili, gdy kredytobiorca powziął wiedzę o wadliwości umowy. Inne składy orzekające przyjmują natomiast, że roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ma charakter restytucyjny i nie wynika bezpośrednio z prowadzenia działalności gospodarczej, podlegając terminowi ogólnemu. Z uwagi jednak na wysokie ryzyko procesowe, przedsiębiorca powinien zakładać najbardziej rygorystyczny, czyli trzyletni termin przedawnienia.
Jeżeli sąd stwierdzi nieważność umowy, rozliczenie stron będzie opierało się na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu i świadczeniu nienależnym. Oznacza to, że każda ze stron może mieć własne roszczenie o zwrot tego, co świadczyła. Konkretne rozliczenie zależy m.in. od kwot wypłaconych przez bank i wpłat dokonanych przez kredytobiorcę.