Poradnik Przedsiębiorcy

Kontrola PIP - przedsiębiorca musi być zawsze gotowy

Zarządzenie nr 18 Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 3 grudnia 2007 r. w sprawie ustalenia wzoru legitymacji służbowej pracowników Państwowej Inspekcji Pracy wykonujących lub nadzorujących czynności kontrolne, M.P. nr 92, poz. 1007 wskazuje, że inspektorzy pracy, mają prawo wstępu i przeprowadzania bez uprzedzenia kontroli pracodawców oraz innych podmiotów, na których rzecz jest wykonywana praca przez osoby fizyczne. Z tego wynika, że kontrola PIP może być przeprowadzona o każdej porze dnia i nocy. Inspektorzy powołują się na to zarządzenie i utrzymują w praktyce to stwierdzenie. Jak faktycznie może wyglądać kontrola PIP i jaką przybiera formę?

Kontrola PIP - regulacja prawna

Zasady kontroli reguluje ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy oraz ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej art. 77 ust. 1, który stanowi, że kontrola działalności gospodarczej przedsiębiorców przeprowadzana jest na zasadach określonych w niniejszej ustawie, chyba że zasady i tryb kontroli wynikają z bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo z ratyfikowanych umów międzynarodowych. Ust. 2 wskazanego artykułu stanowi, że w zakresie nieuregulowanym w rozdziale 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej stosuje się przepisy szczególne, czyli między innymi wspomnianą już ustawę o Państwowej Inspekcji Pracy.

Wytyczne Głównego Inspektora Pracy dają praktycznie inspektorom wolną rękę w zakresie rozpoczynania działań kontrolnych bez konieczności uprzedniego zawiadomienia przedsiębiorcy o zamiarze i terminie wszczęcia wizyty. Takie działanie musi być jednak uzasadnione.

Przykład 1.

W drodze do pracy inspektor pracy zauważył niewłaściwie ustawione rusztowanie, na którym pracowali budowlańcy. W związku z bezpośrednim zagrożeniem ich życia lub zdrowia inspektor pracy może natychmiast rozpocząć kontrolę zatrudniającego ich przedsiębiorcy.

Przykład 2.

Do inspekcji pracy wpłynęła skarga na pracodawcę, który nielegalnie (bez wymaganych pozwoleń na pracę w Polsce, umów o pracę itp.) zatrudnia obcokrajowców.

W związku z art. 120 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy działanie takie jest wykroczeniem i w tym wypadku inspektor pracy nie będzie uprzedzał pracodawcy o swoich planach wizyty u niego.

Inspektorzy Pracy jednak mają na uwadze, że ich działania czasem mogą zakłócić tok pracy i aby nie doprowadzać do  dezorganizacji, wcześniej zapowiadają się na przykład telefonicznie bądź osobiście.

Kontrola PIP - procedura

Typową kontrolę przeprowadzaną u przedsiębiorcy podzielić można na trzy podstawowe etapy:

  • przedstawienie przez inspektora legitymacji i upoważnienia do kontroli,

  • spotkanie z pracodawcą i związkami zawodowymi,

  • kontrola właściwa.

Po wylegitymowaniu się kontrolera, przedsiębiorca dostaje upoważnienie uprawniające do przeprowadzenia kontroli tylko imiennie wskazanego, zazwyczaj jednego, inspektora pracy. Z dokumentu tego wynika:

  • jaki będzie zakres kontroli, np. prawna ochrona pracy, w tym BHP, przepisy dotyczące legalności zatrudnienia, czas pracy czy ewidencja pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

  • przewidywany okres kontroli i miejsce jej wykonywania;

  • z pouczenia pracodawca dowie się, jakie przysługują mu prawa i obowiązki w czasie wizyty inspektora.

Sprzeciw od kontroli PIP

Przedsiębiorca ma prawo wniesienia sprzeciwu w przypadku, gdy inspektor podejmuje i wykonuje kontrolę z naruszeniem przepisów ustawy o działalności gospodarczej, w tym w szczególności regulacji dotyczącej zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Wynika z tego, że inspektor pracy powinien rozważyć przypadki wejścia do zakładu pracy bez zapowiedzenia.

Sprzeciw wnosi się na piśmie do organu podejmującego kontrolę, o jego wniesieniu zawiadamia się również kontrolującego inspektora. Pracodawca ma trzy dni robocze od wszczęcia kontroli na wniesienie sprzeciwu. Musi być on wniesiony wraz z  uzasadnieniem. Wstrzymuje to dalsze czynności kontrolne od chwili doręczenia inspektorowi zawiadomienia o złożonym piśmie do czasu jego rozpatrzenia. Kontrolujący ma prawo chronić na czas rozpatrzenia sprzeciwu dowody mające związek z kontrolą, do których zaliczyć możemy między innymi zarówno dokumenty w formie papierowej, jak i nośniki elektroniczne. Organ kontrolny ma trzy dni robocze na rozpoznanie sprzeciwu i wydanie postanowienia w tej sprawie. Organ kontrolny może wydać postanowienie o odstąpieniu od czynności kontrolnych albo o ich kontynuowaniu. Jeśli nie podejmie żadnych czynności w ciągu tych trzech dni, to jest to równoznaczne w skutkach z wydaniem postanowienia o odstąpieniu od czynności sprawdzających. Jeżeli jednak wyda decyzję, to przedsiębiorcy przysługuje zażalenie w ciągu trzech dni od otrzymania pisma.