Wykonanie przez pracownika pracy łączy się z obowiązkiem pracodawcy polegającym na prawidłowej i terminowej wypłacie wynagrodzenia. Choć co do zasady pensję przekazuje się bezpośrednio zatrudnionemu, istnieje możliwość, a niekiedy nawet obowiązek prawny, zgodnie z którym możliwa jest wypłata wynagrodzenia na ręce współmałżonka. Jakie zasady obowiązują w tym przypadku i kiedy pracodawca musi wydać takie pieniądze? Wyjaśniamy poniżej.
Wypłata wynagrodzenia za pracę – kluczowe zasady
Zanim przejdziemy do omawiania rozwiązań prawnych umożliwiających wypłatę wynagrodzenia małżonkowi, właściwe będzie przedstawienie podstawowych zasad dotyczących wypłacania wynagrodzenia pracowniczego.
Postępowanie w zakresie wypłaty pracownikowi pensji zostały uregulowane w przepisach Ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (dalej: kp).
Jak wynika z art. 80 kp, wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a zatem wypłata wynagrodzenia następuje z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości. Na zasadzie wyjątku – w niektórych odrębnych regulacjach – przewidziano termin płatności ustalony z góry, np. art. 39 ust. 3 Karty Nauczyciela, który przewiduje, iż wynagrodzenie wypłacane jest nauczycielowi miesięcznie z góry w pierwszym dniu miesiąca.
Pracodawca jest obowiązany terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie, z zachowaniem wymaganego w tym zakresie trybu (art. 94 pkt 5 kp).
Wynagrodzenie za pracę wypłaca się co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie.
W niektórych systemach wynagradzania określenie pełnej wysokości płacy na dany termin wypłaty może być utrudnione – w takich przypadkach stosuje się przepis art. 85 § 2 kp, który dopuszcza wypłatę wynagrodzenia niepóźniej niż w ciągu pierwszych 10 dni miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypada termin płatności.
W odniesieniu do składników wynagrodzenia przysługujących pracownikom za okresy dłuższe niż miesiąc przyjmuje się zasadę, iż są one wypłacane z dołu w terminach określonych w przepisach prawa pracy.
Jeżeli ustalony dzień wypłaty wynagrodzenia za pracę jest dniem wolnym od pracy, wynagrodzenie należy wypłacić w dniu poprzedzającym.
Miejsce, termin i czas płatności wynagrodzenia należy określić w regulaminie pracy lub w innych przepisach zakładowego prawa pracy.
Wypłaty wynagrodzenia dokonuje się w formie pieniężnej, przy czym częściowe spełnienie wynagrodzenia w innej formie niż pieniężna jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy przewidują to ustawowe przepisy prawa pracy lub układ zbiorowy pracy.
Wypłata wynagrodzenia jest dokonywana na wskazany przez pracownika rachunek płatniczy, chyba że pracownik złożył w postaci papierowej lub elektronicznej wniosek o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych.
Sądowy nakaz wypłaty wynagrodzenia za pracę lub innej należności drugiemu małżonkowi
W przepisach Ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: kro), określono przypadki, w których osobą uprawnioną do odbioru wynagrodzenia jest współmałżonek pracownika. W konkretnych okolicznościach sąd może bowiem wydać nakaz wypłaty wynagrodzenia lub innej należności drugiemu małżonkowi.
Jeżeli jeden z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, ażeby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka.
Zastosowanie ww. przepisu jest możliwe w czasie, gdy małżonkowie pozostają we wspólnym pożyciu, jeżeli pożycie to ustało, art. 28 § 1 kro nie może zostać uwzględniony.
Jak wynika z przytoczonych zasad, nakaz wydany na podstawie art. 28 § 1 kro może obejmować wynagrodzenie za pracę albo inne należności powtarzające się. Oznacza to, że nakaz może dotyczyć także stałych dodatków płacowych (np. premia) oraz rent i emerytur.
Sąd decyduje o zasadności dochodzenia wypłaty w formie nakazu, w tym ocenia, czy wypłata wynagrodzenie lub innej należności drugiemu małżonkowi powinna nastąpić w całości lub części. W tym przypadku kluczowe znaczenie ma zakres, w jakim stopniu małżonek uchyla się od obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny.
Nakaz, o którym mowa w art. 28 § 1 KRO, zachowuje moc mimo ustania po jego wydaniu wspólnego pożycia małżonków. Sąd może jednak na wniosek każdego z małżonków nakaz ten zmienić albo uchylić.
Sprawa o nakazanie wypłacania małżonkowi wynagrodzenia za pracę lub innej należności drugiego małżonka wniesiona na podstawie art. 28 § 1 kro jest rozpoznawana w trybie nieprocesowym. W takim wypadku wnioskodawcą jest małżonek, a uczestnikiem postępowania – drugi małżonek.
Sądem właściwym:
- rzeczowo do rozpoznania sprawy – jest sąd rejonowy, zgodnie z zasadą stanowiącą, iż sprawy należące do postępowania nieprocesowego rozpoznają sądy rejonowe, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych,
- miejscowo – jest sąd rejonowy, w którego okręgu ma miejsce zamieszkania wnioskodawca.
Wniosek o wszczęcie postępowania na podstawie art. 28 § 1 kro powinien czynić zadość przepisom Kodeksu postępowania cywilnego o pozwie, z tą zmianą, że zamiast pozwanego należy wymienić zainteresowanych w sprawie.
Realizacja orzeczenia wydanego na wniosek złożony na podstawie art. 28 § 1 kro należy do sądu rejonowego, co polega na wykonaniu określonych czynności.
Przykład 1.
Sąd rejonowy rozpatrzył wniosek zainteresowanej osoby złożony na podstawie art. 28 § 1 kro, nakazując wypłatę wynagrodzenia za pracę przysługującego jednemu z małżonków do rąk drugiego małżonka.
W takim przypadku wspomniany sąd przesyła odpis postanowienia pracodawcy z wezwaniem, aby należne od pracodawcy wynagrodzenie za pracę było wypłacane do rąk drugiego małżonka. O tym, czy będzie to wypłata w całości lub części, decyduje sąd w postanowieniu orzekającym.
Od postanowień sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja, którą rozpoznaje sąd okręgowy. Co do zasady – apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem.
Jednocześnie od postanowienia sądu II instancji (sądu okręgowego) nie przysługuje skarga kasacyjna.
Wypłata wynagrodzenia na ręce współmałżonka w razie przemijającej przeszkody
Przepisy kro przewidują możliwość pobierania wynagrodzenia za pracę przysługującego małżonkowi przez drugiego małżonka, jeżeli po stronie osoby otrzymującej pensję powstała przemijająca przeszkoda w odbiorze wypłaty.
W razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu, drugi małżonek może za niego działać w sprawach zwykłego zarządu, w szczególności może bez pełnomocnictwa pobierać przypadające należności, chyba że sprzeciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Względem osób trzecich sprzeciw jest skuteczny, jeżeli był im wiadomy.
W świetle art. 29 kro wypłata wynagrodzenia za pracę może być zrealizowana na rzecz drugiego małżonka, jeżeli:
- małżonkowie pozostają we wspólnym pożyciu – a więc wspólnie zamieszkują i wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe,
- powstała przemijająca przeszkoda po stronie jednego z małżonków, która uniemożliwia odbiór wynagrodzenia, np. nagła choroba, hospitalizacja, krótka delegacja służbowa,
- brak jest sprzeciwu ze strony małżonka, który doznaje przemijającej przeszkody.
Przykład 2.
Małżeństwo pozostaje we wspólnym pożyciu. Jeden z małżonków nagle się rozchorował, wskutek czego niezbędnym okazała się kilkudniowa hospitalizacja w celu przeprowadzenia dokładniejszej diagnostyki. W tym czasie małżonek miał odebrać wypłatę.
Po odbiór wynagrodzenia zgłosiła się żona pracownika, przedkładając akt małżeństwa. Złożyła ponadto oświadczenie o pozostawaniu we wspólnym pożyciu z pracownikiem. W aktach pracownika nie było dokumentu zawierającego sprzeciw co do wypłaty pensji. W tych okolicznościach pracodawca wypłacił wynagrodzenie małżonce chorego pracownika.
W razie złożenia przez pracownika sprzeciwu w przedmiocie wypłaty wynagrodzenia przekazanie pensji małżonkowi pracownika nie jest dopuszczalne.
Wypłata wynagrodzenia na ręce współmałżonka - podsumowanie
W przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określono przypadki, w których osobą uprawnioną do odbioru wynagrodzenia jest współmałżonek pracownika. Dotyczy to sytuacji, gdy jeden z małżonków nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, wówczas sąd może wydać stosowny nakaz.
W przepisach wspomnianego kodeksu przewidziano także możliwość pobierania wynagrodzenia za pracę przysługującego małżonkowi przez drugiego małżonka, jeżeli po stronie osoby otrzymującej wynagrodzenie powstała przemijająca przeszkoda w pobieraniu wypłaty.
