Postępowanie kontrolne państwowego inspektora sanitarnego – jak wygląda?

Państwowa Inspekcja Sanitarna jest organem uprawnionym m.in. do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania zasad higieny pracy oraz warunków środowiskowych. Postępowanie kontrolne państwowego inspektora sanitarnego zostało szczegółowo uregulowane w przepisach ustawowych. Jakie zasady i uprawnienia organu obowiązują obecnie w tym zakresie? Szczegółowo omawiamy ten temat w poniższym artykule.

Jakie przepisy regulują postępowanie kontrolne państwowego inspektora sanitarnego?

Zasady dotyczące postępowania kontrolnego prowadzonego przez państwowego inspektora sanitarnego określono w Ustawie z 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (dalej: ustawa).

W postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej stosuje się przepisy Ustawy z 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego.

Należy również wspomnieć, że do kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy stosuje się przepisy rozdziału 5 Ustawy z 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców.

Zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej – podstawowe informacje

Państwowa Inspekcja Sanitarna jest organem powołanym do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, poprzez m.in. nadzór nad warunkami:

• higieny środowiska,
• higieny pracy w zakładach pracy,
• higieny radiacyjnej,
• higieny procesów nauczania i wychowania,
• higieny wypoczynku i rekreacji,
• zdrowotnymi żywności, żywienia i produktów kosmetycznych,
• higieniczno-sanitarnymi, jakie powinien spełniać personel medyczny, sprzęt oraz pomieszczenia, w których są udzielane świadczenia zdrowotne.

Celem tych działań jest ochrona zdrowia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych, zapobieganie powstawaniu chorób, w tym chorób zakaźnych i zawodowych.

Do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegawczego nadzoru sanitarnego należy m.in. uzgadnianie dokumentacji projektowej pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych dotyczących budowy oraz zmiany sposobu użytkowania obiektów budowlanych oraz nowych materiałów i procesów technologicznych przed ich zastosowaniem w produkcji lub budownictwie.

Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bieżącego nadzoru sanitarnego obejmują w szczególności kontrolę przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, dotyczących utrzymania należytego stanu higienicznego zakładów pracy, warunków zdrowotnych środowiska pracy oraz zapobiegania powstawaniu chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami pracy.

Do zadań Państwowej Inspekcji Sanitarnej w tym obszarze należy również m.in. kontrola:

• przestrzegania przez producentów, importerów, osoby wprowadzające do obrotu, stosujące lub eksportujące substancje chemiczne, ich mieszaniny lub wyroby w rozumieniu przepisów Ustawy z 25 lutego 2011 roku o substancjach chemicznych i ich mieszaninach obowiązków wynikających z tej ustawy oraz z rozporządzeń WE w niej wymienionych,
• higieny pomieszczeń i wymagań w stosunku do sprzętu używanego w szkołach i innych placówkach oświatowo-wychowawczych, szkołach wyższych oraz w ośrodkach wypoczynku,
• higieny procesów nauczania.

Uprawnienia kontrolne państwowego inspektora sanitarnego

Państwowy inspektor sanitarny jest uprawniony do kontroli zgodności budowanych obiektów z wymaganiami higienicznymi i zdrowotnymi, określonymi w obowiązujących przepisach. Stwierdzone w toku kontroli nieprawidłowości są wpisywane do dziennika budowy, z wyznaczeniem terminu ich usunięcia.

Państwowy inspektor sanitarny lub Główny Inspektor Sanitarny (GIS) w związku z wykonywaną kontrolą ma prawo:

1. wstępu na terenie miast i wsi do:

• zakładów pracy oraz wszystkich pomieszczeń i urządzeń wchodzących w ich skład,
• budynków użyteczności publicznej, obiektów handlowych, ogrodów działkowych i nieruchomości oraz wszystkich pomieszczeń wchodzących w ich skład,
• środków transportu i obiektów z nimi związanych, w tym również na statki morskie, żeglugi śródlądowej i powietrzne,
• obiektów będących w trakcie budowy;

1. żądania pisemnych lub ustnych informacji oraz wzywania i przesłuchiwania osób;
2. żądania okazania dokumentów i udostępniania wszystkich danych;
3. pobierania próbek do badań laboratoryjnych.

Zarówno państwowy inspektor sanitarny, jak i GIS mają prawo wstępu do mieszkań w razie podejrzenia lub stwierdzenia choroby zakaźnej, zagrożenia zdrowia czynnikami środowiskowymi, a także wówczas, gdy w mieszkaniu jest albo ma być prowadzona działalność produkcyjna lub usługowa.

Państwowy inspektor sanitarny lub GIS może upoważnić odpowiednio pracowników podległej mu stacji sanitarno-epidemiologicznej lub pracowników Głównego Inspektoratu Sanitarnego do wykonywania w jego imieniu określonych czynności kontrolnych i wydawania decyzji na zasadach i w trybie, które zostaną określone przez ministra zdrowia w drodze rozporządzenia.

Konsekwencje stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych

W przypadku stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień.

Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy, jeżeli naruszenie wskazanych wymagań spowodowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, państwowy inspektor sanitarny nakazuje:

• unieruchomienie zakładu pracy lub jego części (stanowiska pracy, maszyny lub innego urządzenia),
• zamknięcie budynku użyteczności publicznej,
• wyłączenie z eksploatacji środka transportu,
• wycofanie z obrotu środka spożywczego, materiału i wyrobu przeznaczonego do kontaktu z żywnością, produktu kosmetycznego lub innego wyrobu mogącego mieć wpływ na zdrowie ludzi albo
• podjęcie lub zaprzestanie innych działań.

Decyzje w powyżej wskazanych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu.

Z powodów i w trybie, jakie zostały określone w art. 27 ust. 2 ustawy, państwowy inspektor sanitarny nakazuje likwidację hodowli lub chowu zwierząt.

W razie stwierdzenia niezgodności detergentu z przepisami unijnymi lub że do obrotu zostały wprowadzone substancje chemiczne, ich mieszaniny lub wyroby wbrew ograniczeniom określonym w obowiązujących przepisach – odpowiednie zastosowanie mają art. 27a i 27b ustawy.

Ponadto w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że produkt stwarza zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, właściwy państwowy inspektor sanitarny wstrzymuje, w drodze decyzji, jego wytwarzanie lub wprowadzanie do obrotu lub nakazuje wycofanie produktu z obrotu na czas niezbędny do przeprowadzenia oceny i badań jego bezpieczeństwa, niedłuższy jednak niż 18 miesięcy.

Zasady tej nie stosuje się do produktów, których wytwarzanie i wprowadzanie do obrotu jest regulowane w przepisach odrębnych, z wyłączeniem jednak przepisów o ogólnym bezpieczeństwie produktów.

Zgłoszenie sprzeciwu przez państwowego inspektora sanitarnego oraz ochrona informacji uzyskanych podczas kontroli

Państwowemu inspektorowi sanitarnemu przysługuje prawo zgłoszenia sprzeciwu przeciwko:

• uruchomieniu wybudowanego lub przebudowanego zakładu pracy lub innego obiektu budowlanego,
• wprowadzeniu nowych technologii lub zmian w technologii,
• dopuszczeniu do obrotu materiałów stosowanych w budownictwie lub innych wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi

– jeżeli w toku wykonywanych czynności stwierdzi, że z powodu nieuwzględnienia wymagań higienicznych i zdrowotnych określonych w obowiązujących przepisach mogłoby nastąpić zagrożenie życia lub zdrowia ludzi.

Zgłoszenie sprzeciwu wstrzymuje dalsze działania w tych sprawach, do czasu wydania decyzji przez państwowego inspektora sanitarnego wyższego stopnia.

Dodatkowe czynności podejmowane przez państwowego inspektora sanitarnego

W przypadku stwierdzenia istotnych uchybień w działalności kontrolowanej jednostki, mogących mieć wpływ na stan zdrowia lub życie ludzi, państwowy inspektor sanitarny – niezależnie od przysługujących mu dotychczas opisanych środków – zawiadamia o stwierdzonych uchybieniach kierownictwo kontrolowanej jednostki lub jednostkę albo organ powołany do sprawowania nadzoru nad tą jednostką.

Jednostka organizacyjna lub organ, do którego skierowano zawiadomienie, jest obowiązany w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia powiadomić o podjętych i wykonanych czynnościach właściwego państwowego inspektora sanitarnego.

W razie stwierdzenia uchybień w stosunku do podmiotów wykonujących działalność leczniczą w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej państwowy inspektor sanitarny jest obowiązany powiadomić o stwierdzonych uchybieniach właściwy organ rejestrowy.

Stwierdzone nieprawidłowości oraz zalecenia pokontrolne – dziennik budowy i książka kontroli

Stwierdzone w toku kontroli nieprawidłowości są wpisywane do dziennika budowy, z wyznaczeniem terminu ich usunięcia.

Zalecenia pokontrolne oraz inne dane wynikające z czynności kontrolnych są wpisywane przez upoważnionych pracowników właściwego państwowego inspektora sanitarnego do książki kontroli prowadzonej na podstawie Prawa przedsiębiorców.

Jak wynika z art. 57 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, przedsiębiorca jest obowiązany prowadzić i przechowywać w swojej siedzibie książkę kontroli oraz upoważnienia i protokoły kontroli. Przedsiębiorca prowadzi książkę kontroli w postaci papierowej, w tym również w formie zbioru dokumentów, lub elektronicznej.

Książka kontroli zawiera wpisy obejmujące:

• oznaczenie organu kontroli,
• oznaczenie upoważnienia do kontroli,
• zakres przedmiotowy przeprowadzonej kontroli,
• daty podjęcia i zakończenia kontroli.

Wpisów w książce kontroli prowadzonej w postaci:

• papierowej – dokonuje kontrolujący,
• elektronicznej – dokonuje przedsiębiorca.

Prawo do korzystania z danych zgromadzonych przez GUS i ZUS

Państwowa Inspekcja Sanitarna jest uprawniona do nieodpłatnego korzystania z danych zgromadzonych:

• w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (REGON) prowadzonym przez Prezesa GUS,
• przez ZUS na koncie płatnika składek, o którym mowa w art. 45 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych.

Postępowanie kontrolne państwowego inspektora sanitarnego - podsumowanie

Działania inspekcji sanitarnej obejmują m.in. kontrolę przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne dotyczących w szczególności utrzymania należytego stanu higienicznego zakładów pracy, warunków zdrowotnych środowiska pracy oraz zapobiegania powstawaniu chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami pracy. Państwowy inspektor sanitarny jest uprawniony do kontroli zgodności budowanych obiektów z wymaganiami higienicznymi i zdrowotnymi. Stwierdzone w toku kontroli nieprawidłowości są wpisywane do dziennika budowy, natomiast zalecenia pokontrolne – do książki kontroli.