Udzielanie urlopu młodocianemu w dni wolne od nauki – jakie zasady?

Pracownicy młodociani, ze względu na wiek i obowiązek nauki, objęci są szczególnymi uprawnieniami pracowniczymi. Jednym z kluczowych obszarów, gdzie przepisy różnicują ich sytuację, jest udzielanie urlopu młodocianemu. Specyfika tych regulacji dotyczy między innymi zasad korzystania z wypoczynku w nieferyjnych okresach wolnych od zajęć szkolnych, co rodzi liczne pytania po stronie pracodawców.

Zatrudnianie młodocianych

Młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy:

• ukończyli co najmniej 8-letnią szkołę podstawową;
• przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.

Młodociany niemający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego.

Osoba, która ukończyła 8-letnią szkołą podstawową, niemająca 15 lat, może być zatrudniona:

• na zasadach określonych dla młodocianych w roku kalendarzowym, w którym kończy 15 lat;
• na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu, w roku kalendarzowym, w którym jeszcze nie kończy 15 lat.

Osoba, która nie ukończyła 8-letniej szkoły podstawowej, niemająca 15 lat, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy.

Z osobą, która ukończyła 15 lat i nie ukończyła 8-letniej szkoły podstawowej, może być, na wniosek jej przedstawiciela ustawowego lub opiekuna, zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego odbywanego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy, jeżeli:

• została ona przyjęta do oddziału przysposabiającego do pracy utworzonego w 8-letniej szkole podstawowej, albo
• uzyskała zezwolenie dyrektora 8-letniej szkoły podstawowej, w której obwodzie mieszka, na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą oraz uzyskała pozytywną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Ponadto z osobą, która ukończyła 15 lat i nie ukończyła 8-letniej szkoły podstawowej, spełniającą obowiązek szkolny poza szkołą, może być, po ukończeniu przez nią przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy, zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu.

Osoba, która ukończyła 18 lat w trakcie nauki w 8-letniej szkole podstawowej, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w roku kalendarzowym, w którym ukończyła tę szkołę (art. 190, art. 191 Kodeksu pracy).

Urlop wypoczynkowy młodocianego

Uprawnienia urlopowe młodocianych zostały uregulowane w art. 205 kp w sposób istotnie różniący się od unormowań określających zwykłe zasady korzystania z urlopu wypoczynkowego.

Zgodnie z tym przepisem:

• prawo do pierwszego urlopu, w wymiarze 12 dni roboczych, młodociany uzyskuje z upływem 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy;
• z upływem roku pracy młodociany uzyskuje prawo do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych; jednakże w roku kalendarzowym, w którym kończy on 18 lat, ma prawo do urlopu w wymiarze 20 dni roboczych, jeżeli prawo do urlopu uzyskał przed ukończeniem 18 lat;
• młodocianemu uczęszczającemu do szkoły należy udzielić urlopu w okresie ferii szkolnych;
• młodocianemu, który nie nabył prawa do urlopu, pracodawca może, na jego wniosek, udzielić zaliczkowo urlopu w okresie ferii szkolnych.

Ponadto pracodawca jest obowiązany na wniosek młodocianego, ucznia szkoły dla pracujących udzielić mu w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy. Okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

W sprawach nieuregulowanych w art. 205 kp przepisami niniejszego rozdziału do urlopów przysługujących młodocianym stosuje się przepisy działu VII kodeksu – „Urlopy pracownicze”.

Ferie i okresy nieferyjne

Zgodnie z § 3 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 roku w sprawie organizacji roku szkolnego w szkołach:

• zimowa przerwa świąteczna trwa od 23 do 31 grudnia lub od 22 do 31 grudnia, jeżeli 22 grudnia wypada w poniedziałek;
• ferie zimowe trwają 2 tygodnie w okresie od połowy stycznia do końca lutego; terminy rozpoczęcia i zakończenia ferii zimowych w szkołach na obszarze poszczególnych województw ogłasza – po zasięgnięciu opinii wojewodów i kuratorów oświaty – minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, nie później niż do końca czerwca każdego roku poprzedzającego o 2 lata rok, w którym będą trwały ferie zimowe;
• wiosenna przerwa świąteczna rozpoczyna się w czwartek poprzedzający święta i kończy w najbliższy wtorek po świętach;
• ferie letnie rozpoczynają się w dniu następującym po dniu zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych i kończą się 31 sierpnia.

Dyrektorzy szkół specjalnych, przy których zorganizowany jest internat, i dyrektorzy specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, w porozumieniu z rodzicami i po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, mogą połączyć zimową przerwę świąteczną z feriami zimowymi.

Ponadto przepis § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia zezwala dyrektorowi szkoły lub placówki oświatowej, po zasięgnięciu opinii rady szkoły albo rady placówki, a gdy rada nie została powołana – rady pedagogicznej, a w przypadku szkół również rady rodziców i samorządu uczniowskiego, biorąc pod uwagę warunki lokalowe i możliwości organizacyjne szkoły lub placówki, na ustalenie, w danym roku szkolnym, dodatkowych dni wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych w wymiarze dla:

• szkół podstawowych – do 8 dni;
• liceów ogólnokształcących – do 10 dni;
• techników, branżowych szkół I stopnia, branżowych szkół II stopnia, szkół policealnych i centrów kształcenia zawodowego – do 10 dni;
• szkół specjalnych przysposabiających do pracy – do 4 dni.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach dyrektor szkoły lub placówki może za zgodą organu prowadzącego ustalić inne dodatkowe dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych pod warunkiem zrealizowania zajęć przypadających w te dni w wyznaczone soboty.

Udzielanie urlopu młodocianemu w okresach wolnych od nauki

Jak wynika z omówionego wyżej art. 205 kp, pracodawca ma bezwzględny obowiązek udzielenia młodocianemu uczęszczającemu do szkoły urlopu wypoczynkowego tylko podczas ferii szkolnych, czyli wyłącznie w okresach wymienionych w § 3 rozporządzenia ferii zimowych i letnich. W pozostałych okresach wolnych od nauki obowiązek taki na pracodawcy nie ciąży. Wtedy jego decyzja jest uzależniona od uznania, czy urlop, o który wnioskuje młodociany, może zostać udzielony w zaproponowanym przez niego terminie, biorąc pod uwagę niezakłócone funkcjonowanie zakładu pracy.

Odmowa udzielenia urlopu w nieferyjnym okresie wolnym od nauki oznacza, że młodociany ma w tym okresie obowiązek wykonywania pracy w dniach wolnych od nauki, gdyż nie dochodzi wówczas do zwolnienia go od pracy na czas potrzebny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych w związku z dokształcaniem się, skoro zajęcia szkoleniowe w dniach tych się nie odbywają (por. art. 198 kp).

Przykład 1.

Młodociany nie uzyskał zgody pracodawcy na korzystanie z urlopu wypoczynkowego w czasie zimowej przerwy świątecznej, przypadającej na dni od 23 grudnia (poniedziałek) do 31 grudnia (wtorek) 2024 roku. Dniami ustawowo wolnymi od pracy były 25 i 26 grudnia 2024 roku. U pracodawcy obowiązuje rozkład czasu pracy, zgodnie z którym sobota i niedziela są dniami wolnymi od pracy. Zajęcia szkolne, w których uczestniczy młodociany, odbywają się w poniedziałki, wtorki oraz środy i na czas tych zajęć młodociany jest zwalniany przez pracodawcę od pracy. Młodociany wykonuje natomiast pracę w czwartki i piątki. Skoro w okresie przerwy świątecznej zajęcia szkolne nie są prowadzone, to młodociany musiał świadczyć pracę w 2 poniedziałki (23 i 30 grudnia 2024 roku) oraz 2 wtorki (24 i 30 grudnia 2024 roku), a także w dzień, który z reguły jest dla młodocianego dniem pracy – niezależnie od tego, czy przypada w nieferyjnym okresie wolnym od nauki, czy też w okresie, w którym nauka jest prowadzona – czyli w piątek (27 grudnia 2024 roku).

Udzielenie urlopu w nieferyjnym okresie wolnym od nauki następuje na zasadach określonych w art. 154² kp:

• urlopu udziela się w dni, które są dla młodocianego dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu;
• przy udzielaniu urlopu 1 dzień urlopu odpowiada 6 godzinom pracy – w przypadku młodocianych w wieku do 16 lat i 8 godzinom pracy – w przypadku młodocianych w wieku powyżej 16 lat (patrz art. 205 § 1 i 2 kp).

Udzielenie młodocianemu urlopu w dniu pracy w wymiarze godzinowym odpowiadającym części dobowego wymiaru czasu pracy jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy część urlopu pozostała do wykorzystania jest niższa niż pełny dobowy wymiar czasu pracy pracownika w dniu, na który ma być udzielony urlop.

Przykład 2.

Przyjmijmy, że w okresie przerwy świątecznej, o którym mowa w przykładzie 1, młodocianemu w wieku do 16 lat pracodawca udzielił urlopu wypoczynkowego. Oznacza to, że urlopu udzielono w 5 dniach – 23, 24, 27, 30 i 31 grudnia 2024 roku. Skoro norma dobowa czasu pracy dla wspomnianego pracownika wynosi 6 godzin, to urlop wyniesie 30 godzin (6 h × 5 = 30 h).

Podsumowując, w nieferyjnych okresach wolnych od nauki pracodawca nie zwalnia pracownika młodocianego od pracy w celu udziału w zajęciach szkoleniowych. Zatem w tych okresach urlop wypoczynkowy jest udzielany młodocianemu w dniach pracy, do których zalicza się wówczas zarówno zwykłe dni pracy młodocianego, wynikające z rozkładu czasu pracy, jak i dni, w których, w okresach nauki, młodociany nie wykonuje pracy, lecz uczestniczy w zajęciach szkoleniowych.