Udzielanie urlopu młodocianemu – zasady, wymiar i praktyczne przykłady

Współczesne przepisy prawa pracy przewidują szczególne zasady dotyczące udzielania urlopu pracownikom młodocianym, czyli osobom, które ukończyły 15 lat, ale nie osiągnęły 18. roku życia. W świetle art. 190 Kodeksu pracy (kp) młodociany może być zatrudniony wyłącznie w celach przygotowania zawodowego lub przy wykonywaniu prac lekkich, które nie zagrażają jego zdrowiu. W tym kontekście niezwykle istotne jest zapewnienie młodym pracownikom odpowiedniej ilości czasu na regenerację, który uwzględnia nie tylko obowiązki wynikające ze stosunku pracy, lecz także konieczność kontynuowania nauki. Ochrona zdrowia i prawidłowy rozwój młodocianych to wartości nadrzędne, które znalazły odzwierciedlenie w przepisach dotyczących urlopów wypoczynkowych. Dlatego kluczowe jest prawidłowe udzielanie urlopu młodocianemu, którego zasady różnią się w zależności od  tego, czy przypada on w okresie ferii.

Prawo pracownika młodocianego do urlopu i jego wymiar

Zgodnie z art. 205 kp młodociany nabywa prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego z upływem 6 miesięcy od rozpoczęcia zatrudnienia, przy czym wymiar tego urlopu wynosi 12 dni roboczych. Po przepracowaniu pełnego roku przysługuje mu kolejny, wyższy wymiar urlopu – wynoszący 26 dni roboczych. W praktyce oznacza to, że w pierwszym roku pracy młodociany może uzyskać łącznie 38 dni urlopu (12 dni po 6 miesiącach oraz 26 dni po pełnym roku zatrudnienia). Jednakże istotą tej zasady jest sytuacja, w której młodociany nabywa prawo do urlopu jeszcze przed osiągnięciem pełnoletności. W roku kalendarzowym, w którym pracownik młodociany kończy 18 lat, przysługuje mu jedynie 20 dni urlopu – o ile prawo do urlopu zostało nabyte przed ukończeniem 18. roku życia. Dzięki temu przepis ma na celu zabezpieczenie praw młodych pracowników oraz uwzględnienie specyfiki ich sytuacji, kiedy to rozwój osobisty i edukacja mają priorytet nad intensywnym wykorzystaniem przysługującego urlopu.

Przykład 1. 

16-letni Marcin rozpoczął naukę w pierwszej klasie szkoły zawodowej 1 września 2024 roku. Od tego momentu rozpoczął także naukę zawodu w zakładzie mechanicznym, zgodnie z kierunkiem swojego zawodu. Marcin będzie nabywał prawo do urlopu wypoczynkowego w określonym terminie:

• 1 marca 2025 roku nabędzie prawo do 12 dni urlopu;
• 1 września 2025 roku nabędzie prawo do kolejnych 26 dni urlopu;
• 1 stycznia 2026 roku nabędzie prawo do 20 dni urlopu wypoczynkowego, ponieważ w tym roku ukończy 18. rok życia.

Główna zasada udzielania urlopu pracownikom młodocianym

Pracodawca, który zatrudnia pracowników młodocianych, musi znać główną zasadę udzielania urlopu takim osobom. Chodzi o to, że inaczej udziela się urlopu wypoczynkowego w okresie dni wolnych od nauki (ferie zimowe lub wakacje), a inaczej w okresach nauki. Pracownik młodociany w zależności od tego, do której klasy uczęszcza, ma do odbycia określoną liczbę dni praktyk (przyuczenia do zawodu), w trakcie tygodnia. Jest to istotne z punktu widzenia urlopu wypoczynkowego, ponieważ pracodawca w okresie nauki, udziela urlopu wypoczynkowego uczniowi na dni pracujące (dni odbywania praktyk). Natomiast w okresie przerwy w nauce, tj. w okresie ferii zimowych i wakacji – udziela urlopu na każdy dzień roboczy zgodnie z jego rozkładem czasu pracy. Z czego to wynika?

Udzielanie urlopu w okresie ferii zimowych i letnich

Zatrudnienie pracownika młodocianego do nauki zawodu jest regulowane przepisami Kodeksu pracy. Oznacza to, że pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Jednak w celu ochrony rozwoju młodego człowieka przed zbyt ciężkimi warunkami pracy oraz umożliwienia mu łączenia nauki zawodu z pobieraniem nauki w szkole, przepisy wskazują m.in.:

• dopuszczalny wymiar czasu pracy (art. 202 kp i art. 203 kp);
• konieczność zwolnienia go od pracy na czas potrzebny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych w związku z dokształcaniem się (art. 198 kp);
• udzielenie urlopu w okresie ferii szkolnych (art. 205 § 3 kp).

Co to oznacza w praktyce? Przepisy należy rozumieć tak, że w okresie ferii zimowych i letnich pracownik młodociany nie musi być zwolniony od pracy na czas pobierania nauki, a zatem korzystając z urlopu wypoczynkowego, musi wnioskować o każdy dzień roboczy.

Przykład 2.

Bartek jest uczniem 2 klasy szkoły zawodowej. W okresie ferii zimowych zaplanował sobie wyjazd, dlatego złożył wniosek do pracodawcy o udzielenie mu urlopu wypoczynkowego. W związku z tym wykorzysta w tym czasie 10 dni urlopu wypoczynkowego.

Urlop udzielany w trakcie dni szkolnych

Inaczej jest w sytuacji, kiedy pracownik młodociany potrzebuje wziąć dni wolne w okresie nieferyjnym, tzn. w trakcie nauki w szkole. W takich okresach młodociany korzysta z urlopu wypoczynkowego tylko w te dni, w których miał zaplanowane odbywanie praktyk zawodu. Za dni, kiedy miał zaplanowaną szkołę, nie korzysta z urlopu.

Przykład 3.

Janek jest uczniem szkoły zawodowej i odbywa praktykę zawodową 3 razy w tygodniu: we wtorki, czwartki i piątki. W związku z zaplanowanym tygodniowym wyjazdem chce skorzystać z urlopu wypoczynkowego. W takiej sytuacji musi wypisać wniosek urlopu na 3 dni.

Urlop w okresie nieferyjnym

Najwięcej wątpliwości budzi sposób udzielania urlopu pracownikom młodocianym w okresie przerw w nauce, np. w okresie świątecznym. Przepisy wyraźnie wskazują na obowiązek udzielenia urlopu pracownikom młodocianym w okresie ferii (zimowych i letnich). Z kolei inne przerwy w nauce nie są przerwami feryjnymi. Podział ten jest wyraźnie zawarty w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 11 sierpnia 2017 roku w sprawie organizacji roku szkolnego. Rozdzielenie tych okresów ma wpływ na to, że o ile w okresie feryjnym pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi młodocianemu urlopu wypoczynkowego, o tyle w okresach nieferyjnych takiego obowiązku już nie ma, co nie oznacza, że pracownik nie może o taki urlop wnioskować. Jeśli jednak chodzi o rozliczanie urlopu, to podobnie jak w okresie ferii pracownik wnioskuje o urlop na każdy dzień roboczy.

Przykład 4.

Uczniowie w okresie Świąt Wielkanocnych mają przerwę w nauce od czwartku do kolejnego wtorku włącznie. Kolega Janka z przykładu 3., Kuba wraz z rodzicami wyjeżdża na święta do rodziny, w związku z czym musi wypisać wniosek o urlop wypoczynkowy na dni, w których ma zaplanowane praktyki, czyli wtorek, czwartek, piątek.

Udzielenie urlopu zaliczkowo

Praktyczne zastosowanie powyższych przepisów wymaga od pracodawców starannego planowania i elastycznego podejścia do organizacji czasu pracy młodocianych, a także doskonałej znajomości obowiązujących w tym zakresie przepisów. Szczególną regulacją w zakresie udzielania urlopu wypoczynkowego pracownikowi młodocianemu jest udzielanie urlopu zaliczkowo.

Powyższy przepis wskazuję, że w sytuacjach, gdy młodociany jeszcze nie nabył prawa do urlopu wypoczynkowego – co formalnie następuje po upływie 6 miesięcy pracy – możliwe jest udzielenie mu urlopu zaliczkowego. Taki urlop udzielany na wyraźny wniosek młodego pracownika ma na celu umożliwienie mu odpoczynku w okresie ferii szkolnych (lub wakacji), kiedy to w gruncie rzeczy obowiązują przerwy od nauki. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli młodociany formalnie nie posiada jeszcze pełnego wymiaru urlopu, pracodawca, chcąc zadbać o zdrowie i komfort pracownika, może wyrazić zgodę na udzielenie mu urlopu zaliczkowego, który później zostanie potrącony z ogólnej puli przysługującego urlopu. Takie rozwiązanie pozwala na harmonijne połączenie obowiązków szkolnych z obowiązkami wynikającymi ze stosunku pracy, a jednocześnie wpisuje się w ideę ochrony młodych pracowników.

Przykład 2.

Tomek, który we wrześniu rozpoczął naukę zawodu, nabędzie prawo do 12 dni urlopu wypoczynkowego 1 marca. Natomiast ferie zimowe wypadają w okresie od 2 do 15 lutego. Tomek złożył wniosek do pracodawcy o udzielenie mu 10 dni urlopu wypoczynkowego zaliczkowo w związku z okresem ferii zimowych. Pracodawca wyraził zgodę na udzielenie urlopu. Tym samym 1 marca, kiedy Tomek nabył prawo do 12 dni urlopu, 10 dni zostało rozliczonych na poczet ferii zimowych i pracownikowi pozostały do dyspozycji 2 dni urlopu wypoczynkowego.

Udzielenie urlopu bezpłatnego

Kolejnym aspektem, na który warto zwrócić uwagę, jest możliwość udzielenia młodocianemu pracownikowi urlopu bezpłatnego. Przepisy przewidują, że na wniosek młodocianego ucznia szkoły dla pracujących, pracodawca jest zobowiązany udzielić mu, w okresie ferii szkolnych, urlopu bezpłatnego, którego łączny wymiar (wraz z urlopem wypoczynkowym) nie może przekroczyć dwóch miesięcy. Urlop ten, mimo że nie jest wynagradzany, wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Taka instytucja ma na celu umożliwienie młodym pracownikom elastycznego zarządzania swoim czasem, zwłaszcza w okresach, gdy jednocześnie muszą godzić obowiązki szkolne z pracą. Możliwość skorzystania z urlopu bezpłatnego daje również pracodawcy szansę na optymalizację organizacji pracy, zwłaszcza w sytuacjach, gdy w danym okresie występuje nadmiar zgłoszonych nieobecności lub gdy charakter pracy wymaga elastyczności.

Podsumowanie - udzielanie urlopu młodocianemu a okres ferii i nauki szkolnej

Podsumowując, udzielanie urlopu młodocianemu w praktyce wymaga nie tylko znajomości przepisów prawa, lecz także umiejętności ich interpretacji w kontekście rzeczywistych potrzeb zarówno pracowników, jak i pracodawców. Ochrona zdrowia, dobrostan psychofizyczny oraz efektywność nauki to wartości, które powinny stanowić fundament planowania urlopów wśród młodych pracowników. Pracodawca, świadomy swoich obowiązków wynikających z art. 205 kp oraz innych regulacji, powinien dążyć do stworzenia środowiska pracy, w którym młodociani będą mogli godzić obowiązki zawodowe z edukacyjnymi bez zbędnych komplikacji. Wdrożenie elastycznych rozwiązań, takich jak udzielanie urlopu zaliczkowego czy możliwość korzystania z urlopu bezpłatnego w określonych sytuacjach, jest nie tylko zgodne z duchem prawa, lecz także przyczynia się do budowania pozytywnych relacji w miejscu pracy.