Zasiłek zwrotny – czym jest i na jakich zasadach jest przyznawany?

Nieprzewidziane wydatki, nagła utrata płynności finansowej czy opóźnienia w wypłacie regularnych świadczeń – kryzysowe sytuacje mogą spotkać każdego z nas. W takich momentach kluczowe staje się szybkie i stabilne wsparcie. Jednym z rozwiązań oferowanych przez system pomocy społecznej jest zasiłek zwrotny. Choć dla wielu osób brzmi on jak koło ratunkowe, samo słowo „zwrotny” potrafi budzić uzasadnione obawy i pytania. Komu przysługuje taka pomoc, na jakich zasadach jest przyznawana i co najważniejsze, kiedy i w jaki sposób trzeba będzie te pieniądze oddać? W tym artykule kompleksowo wyjaśniamy wszystko, co musisz wiedzieć o zasiłku zwrotnym.

Rodzaje świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej

Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej to:

• zasiłek stały;
• zasiłek okresowy;
• zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy;
• zasiłek i pożyczka na ekonomiczne usamodzielnienie;
• pomoc na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki;
• świadczenie pieniężne na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego dla cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z nadaniem im statusu uchodźcy lub w związku z udzieleniem im ochrony uzupełniającej;
• wynagrodzenie należne opiekunowi z tytułu sprawowania opieki przyznane przez sąd.

Zasiłek zwrotny

Art. 41 Ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;
2. zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Przykład 1. 

Pan Tomasz przekracza ustawowe kryterium dochodowe. W wyniku gwałtownej nawałnicy dach jego domu został poważnie uszkodzony, co grozi zalaniem całego budynku. Mężczyzna nie ma w tej chwili oszczędności pozwalających na natychmiastowe opłacenie ekipy remontowej i zakup materiałów, a wypłata odszkodowania od ubezpieczyciela potrwa kilka tygodni. Co może zrobić pan Tomasz? Może on wystąpić o zasiłek zwrotny celowy do MOPS. MOPS przyznaje panu Tomaszowi zasiłek celowy zwrotny na zakup materiałów budowlanych do zabezpieczenia dachu. Strony umawiają się, że mężczyzna zwróci całą kwotę zasiłku w terminie 3 miesięcy, czyli po tym, jak otrzyma oficjalne odszkodowanie z firmy ubezpieczeniowej.

Kryteria dochodowe na potrzeby udzielania pomocy społecznej

Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 1010 zł.

Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 823 zł.

Kryterium dochodowe rodziny nie może przekraczać sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Rada gminy w drodze uchwały może podwyższyć te kwoty uprawniające do zasiłków okresowego i celowego.

Jak obliczane są dochody na potrzeby wsparcia z MOPS?

Miesięczne przychody z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszone o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób stanowią dochód na potrzeby uzyskania pomocy społecznej. 

Zasiłek celowy

Zasiłek celowy przyznawany jest do zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego.

Bezdomni i inne osoby niemające dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mogą otrzymać zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne.

W przypadku gdy zasiłek celowy przyznawany jest jako zasiłek zwrotny, będzie podlegał on zwrotowi w całości lub części. 

Zasiłek celowy może być przyznany również w celu realizacji postanowień kontraktu socjalnego oraz osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. 

Zasiłek okresowy

Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na:

• długotrwałą chorobę, 
• niepełnosprawność,
• bezrobocie, 
• możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego.

Ubiegać o niego mogą się osoby samotnie gospodarujące, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i rodziny, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. W przypadku przekroczenia progów dochodowych nadal istnieje możliwość jego otrzymania, ale będzie to wówczas zasiłek zwrotny.

Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między:

1. kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby,
2. kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.

Jeśli zaś chodzi o granice kwotowe, to kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie.

Rada gminy i w tym przypadku w drodze uchwały może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego. 

Zasiłek okresowy jest przyznawany na okres ustalony przez ośrodek pomocy społecznej. Przy ustalaniu okresu, na jaki przyznany zostanie zasiłek okresowy, bierze się pod uwagę okoliczności danej sprawy. 

Forma przyznania zasiłków zwrotnych

Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku zwrotnego następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzany jest u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej przez pracownika socjalnego. Pracownik socjalny ma ustawowe uprawnienie do żądania od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

Kwoty zasiłku zwrotnego

W przypadku przyznawania zasiłku zwrotnego nie ma żadnych ściśle określonych ogólnopolskich kwot. W praktyce świadczenie wynosi od kilkuset do nawet kilkuset tys. zł. Ustalane jest, w jaki sposób i w jakiej formie zostanie zwrócone.

Przykład 2. 

Emeryt, pan Jan, ma emeryturę wyższą o 150 zł od ustawowego kryterium dochodowego. W listopadzie ciężko zachorował na grypę i musiał natychmiast wykupić w aptece leki za 450 zł. Przez ten nieprzewidziany wydatek zabrakło mu na zakup węgla na nadchodzący miesiąc. Mężczyzna wystąpił o zasiłek zwrotny. MOPS przyznał mu zasiłek celowy zwrotny w kwocie 400 zł na zakup opału. Jak będzie wyglądał jego zwrot? Ponieważ kwota jest stosunkowo niska, pan Jan zobowiązał się zwrócić ją w 4 comiesięcznych ratach po 100 zł, co przy jego emeryturze jest realne do udźwignięcia.

Podsumowanie

Podsumowując, zasiłek zwrotny to wartościowe narzędzie pomocowe, które potrafi skutecznie przeprowadzić przez najtrudniejszy, doraźny kryzys finansowy. Warto jednak pamiętać, że nie jest to bezwarunkowa zapomoga, lecz zobowiązanie, które wymaga odpowiedzialnego podejścia i znajomości przepisów. Kluczem do uniknięcia problemów z jego spłatą jest rzetelny dialog z instytucją przyznającą świadczenie oraz dokładna analiza własnych możliwości budżetowych.