Obecnie obowiązujące przepisy przewidują istotne ułatwienia w dokumentowaniu prawa do świadczeń dla kobiet, które utraciły ciążę. Dzięki znowelizowanym regulacjom zasiłek macierzyński po poronieniu przysługuje nawet w sytuacji, gdy niemożliwe jest ustalenie płci dziecka. W poniższym artykule szczegółowo wyjaśniamy, jakie warunki formalne należy spełnić, aby uzyskać to świadczenie, oraz jakie dokumenty są obecnie wymagane.
Zasiłek macierzyński po poronieniu a uprawnienia pracownicy do 8 tygodni po stracie
Zgodnie z przepisami Ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (dalej: kp) w razie urodzenia martwego dziecka lub jego zgonu przed upływem 8. tygodnia życia pracownicy przysługuje 8 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie, niekrócej jednak niż 7 dni od dnia śmierci dziecka. Jeśli pracownica przy jednym porodzie urodziła więcej niż jedno dziecko, wymiar urlopu dostosowuje się do liczby dzieci pozostałych przy życiu (jest to tzw. skrócony urlop macierzyński).
Z formalnego punktu widzenia skrócony urlop macierzyński to taki sam rodzaj urlopu jak ten standardowy. Oznacza to zatem, że w czasie tego urlopu pracownica ma prawo do zasiłku macierzyńskiego.
Za okres urlopu macierzyńskiego, w tym skróconego, przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w Ustawie z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa).
Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami kp jako okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku, z uwzględnieniem pewnych zastrzeżeń określonych w ustawie zasiłkowej.
Dokumentowanie prawa do zasiłku macierzyńskiego – obowiązujące przepisy wykonawcze
W celu uzyskania prawa do zasiłku macierzyńskiego konieczne jest odpowiednie udokumentowanie uprawnień w tym zakresie. Rodzaje wymaganych dokumentów zostały określone w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ustawy zasiłkowej.
Oznacza to zatem, że:
- zakres informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków lub ich wysokość,
- dokumenty niezbędne do przyznania i wypłaty zasiłków
– określono w przepisach Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 8 grudnia 2015 roku w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (dalej: rozporządzenie podstawowe).
Zmiany w rozporządzeniu podstawowym przewidujące ułatwienia w zakresie dokumentowania prawa do zasiłku macierzyńskiego
Przepisy rozporządzenia podstawowego były przedmiotem krytyki w związku z trybem dokumentowania prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres skróconego urlopu macierzyńskiego. W takim wypadku niezbędne było przedłożenie odpisu skróconego aktu urodzenia dziecka lub jego kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez ubezpieczonego z adnotacją o narodzinach martwego dziecka.
W konsekwencji wiązało się to z koniecznością ustalenia płci dziecka, co było uciążliwe i generowało dodatkowe koszty.
Sytuacja ta uległa zmianie wraz z wejściem w życie nowelizacji do rozporządzenia podstawowego.
Modyfikacje legislacyjne w tym zakresie wynikają z Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 21 lipca 2025 roku zmieniającego rozporządzenie w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (dalej: rozporządzenie zmieniające).
Nowelizacja weszła w życie 6 sierpnia 2025 roku.
Warto w tym miejscu wspomnieć także o przepisie przejściowym zawartym w rozporządzeniu zmieniającym.
Zgodnie z § 2 rozporządzenia zmieniającego przepisy rozporządzenia podstawowego, w brzmieniu nadanym rozporządzeniem zmieniającym, mają zastosowanie do zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia martwego dziecka bez względu na czas trwania ciąży, które nastąpiło od dnia wejścia w życie rozporządzenia zmieniającego.
Zasiłek macierzyński po poronieniu a nowe zasady dokumentowania prawa do świadczenia
Na podstawie rozporządzenia zmieniającego dokonano korekty § 9 pkt 2 rozporządzenia podstawowego.
Jak wynika z aktualnego brzmienia ww. przepisu, dokumentem niezbędnym do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami kp jako okres urlopu macierzyńskiego jest odpis skrócony aktu urodzenia dziecka (jak to miało miejsce przed nowelizacją), a w przypadku gdy nie został sporządzony akt urodzenia dziecka – zaświadczenie o urodzeniu martwego dziecka wystawione przez lekarza posiadającego tytuł specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii lub lekarza w trakcie specjalizacji w tej dziedzinie albo położną, bez względu na czas trwania ciąży, wydane na podstawie dokumentacji medycznej lub kopie tych dokumentów potwierdzone za zgodność z oryginałem przez ubezpieczonego, płatnika składek albo ZUS – za okres od dnia porodu albo urodzenia martwego dziecka bez względu na czas trwania ciąży.
Stanowi to istotne udogodnienie w kontekście wymogu ustalenia płci dziecka przy sporządzeniu aktu urodzenia.
Przykład 1.
Pracownica urodziła martwe dziecko i w związku z tym zamierza skorzystać ze skróconego urlopu macierzyńskiego na zasadach określonych w Kodeksie pracy. Aby udokumentować prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres tego urlopu, wystarczające jest przedstawienie zaświadczenia o urodzeniu martwego dziecka wystawionego na podstawie dokumentacji medycznej przez lekarza specjalistę w dziedzinie położnictwa i ginekologii lub lekarza w trakcie specjalizacji w tej dziedzinie lub położną. Nie ma w tym przypadku konieczności ustalenia płci dziecka.
Warto podkreślić, że udogodnienia wynikające z rozporządzenia zmieniającego dotyczą także dokumentowania prawa do zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka za granicą.
Oznacza to, że dokumentem niezbędnym do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego w powyższych okolicznościach jest odpis skrócony aktu urodzenia dziecka lub zagraniczny dokument potwierdzający urodzenie dziecka, wydany przez uprawniony organ dokonujący rejestracji urodzenia w danym kraju (jak dotychczas).
Jeżeli jednak wskazany odpis lub dokument nie zostały sporządzone – dokumentem koniecznym do uzyskania zasiłku macierzyńskiego jest zaświadczenie o urodzeniu martwego dziecka wystawione przez zagraniczny zakład leczniczy lub zagranicznego lekarza posiadającego tytuł specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii lub lekarza w trakcie specjalizacji w tej dziedzinie albo zagraniczną położną, bez względu na czas trwania ciąży, wydane na podstawie dokumentacji medycznej lub kopie tych dokumentów potwierdzone za zgodność z oryginałem przez ubezpieczonego, płatnika składek albo ZUS – za okres od dnia porodu albo urodzenia martwego dziecka bez względu na czas trwania ciąży. Również i w tym przypadku nie trzeba ustalać płci dziecka.
Powyższe zaświadczenie powinno zostać przetłumaczone na język polski.
Ponadto zaświadczenie o urodzeniu martwego dziecka stanowi obecnie alternatywę odpisu skróconego aktu urodzenia dziecka w razie dokumentowania prawa do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres:
- po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży z powodu śmierci, ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,
- po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało w wyniku rozwiązania stosunku pracy z naruszeniem przepisów prawa.
Podsumowanie
W przypadku urodzenia martwego dziecka lub jego zgonu przed upływem 8. tygodnia życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie. Prawo do tego świadczenia należy odpowiednio udokumentować. Obecnie wystarczającym dokumentem jest zaświadczenie wystawione przez lekarza specjalistę ginekologii i położnictwa, lekarza w trakcie tej specjalizacji lub położną. Co ważne, wydanie takiego dokumentu nie wymaga określenia płci dziecka.
