Równoważny system czasu pracy zapewnia przedsiębiorcom znaczną elastyczność w zarządzaniu zespołem, umożliwiając wydłużenie dobowego wymiaru pracy do 12 godzin. Choć rozwiązanie to jest korzystne organizacyjnie, budzi wiele pytań dotyczących rozliczania pracy w soboty, niedziele i święta. W poniższym artykule wyjaśniamy, kiedy praca w te dni stanowi realizację harmonogramu, a kiedy wymaga wypłaty dodatkowego wynagrodzenia lub zapewnienia dnia wolnego.
Jak działa równoważny system czasu pracy?
Równoważny czas pracy został uregulowany w art. 135 Ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy. System ten może być stosowany, gdy jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją. System ten dopuszcza przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, niewięcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca, a sam przedłużony dobowy wymiar czasu pracy jest równoważony krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy.
Dni wolne od pracy
Kodeks pracy wskazuje, że dniami wolnymi od pracy są niedziele i święta określone w przepisach o dniach wolnych od pracy.
W Polsce dni ustawowo wolne od pracy reguluje Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 roku o dniach wolnych od pracy, zgodnie z którą wolne są następujące dni:
- 1 stycznia – Nowy Rok,
- 6 stycznia – Święto Trzech Króli,
- pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
- drugi dzień Wielkiej Nocy,
- 1 maja – Święto Państwowe,
- 3 maja – Święto Narodowe Trzeciego Maja,
- pierwszy dzień Zielonych Świątek,
- dzień Bożego Ciała,
- 15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,
- 1 listopada – Wszystkich Świętych,
- 11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości,
- 25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
- 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia;
- niedziele.
Dopuszczalność pracy w niedziele i święta
Przepisy prawa pracy dopuszczają pracę w niedziele i święta w następujących sytuacjach:
- w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii;
- w ruchu ciągłym;
- przy pracy zmianowej;
- przy niezbędnych remontach;
- w transporcie i w komunikacji;
- w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych;
- przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób;
- w rolnictwie i hodowli;
- przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w zakładach świadczących usługi dla ludności, gastronomii, zakładach hotelarskich, jednostkach gospodarki komunalnej zakładach opieki zdrowotnej i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych, jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz jednostkach organizacyjnych wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej zapewniających całodobową opiekę, zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku;
- w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta;
- przy wykonywaniu prac polegających na świadczeniu usług z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów o świadczeniu usług drogą elektroniczną lub urządzeń telekomunikacyjnych w rozumieniu przepisów prawa komunikacji elektronicznej, odbieranych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zgodnie z przepisami obowiązującymi odbiorcę usługi, dni wolne od pracy są u niego dniami pracy, zapewniających możliwość świadczenia usług.
Soboty w równoważnym systemie czasu pracy
W równoważnym systemie czasu pracy sobota może być normalnym dniem pracy zaplanowanym w grafiku. W takim wypadku nie przysługuje za nią z tego tytułu żadne dodatkowe wynagrodzenie ani dodatkowy dzień wolny.
Przykład 1.
Pan Marek pracujący w systemie równoważnego czasu pracy ma w grafiku zaplanowaną pracę w sobotę w godzinach 8:00–20:00 (12 godzin), a w zamian otrzymał wolny poniedziałek i wtorek. Czy otrzyma za to dodatkowe wynagrodzenie? Sobota jest dla pana Marka normalnym dniem roboczym. Otrzymuje on za ten dzień standardowe wynagrodzenie bez żadnych dodatków pieniężnych czy dni wolnych, ponieważ wymiar czasu pracy w danym tygodniu się zgadza.
Niedziele w równoważnym systemie czasu pracy
Praca w niedzielę w systemie równoważnego czasu pracy oznacza dla pracodawcy konieczność wyznaczenia w zamian za nią w następnym tygodniu innego całego dnia wolnego od pracy jako rekompensatę za pracę w niedzielę w ciągu 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli. A gdy nie jest to możliwe, pracownikowi przysługuje dzień wolny od pracy do końca okresu rozliczeniowego, a w razie braku możliwości udzielenia dnia wolnego od pracy w tym terminie pracownik otrzyma dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w niedzielę.
Przykład 2.
Pani Ewa przepracowała zgodnie z harmonogramem 12 godzin w niedzielę 23 sierpnia 2026 roku. Pracodawca wyznaczył jej za to dzień wolny w czwartek 27 sierpnia 2026 roku, czyli zmieścił się w ciągu 6 dni po przepracowanej niedzieli. Czy pani Ewa dostanie za to dodatkowe wynagrodzenie? Nie, ponieważ miała wyznaczony dzień wolny.
Przykład 3.
Pan Piotr pracował 12 godzin w niedzielę 6 września 2026 roku. Ze względu na nagłe zwolnienia lekarskie w zespole, pracodawca nie miał możliwości udzielenia mu dnia wolnego ani w ciągu 6 dni, ani do końca miesiąca okresu rozliczeniowego. Co w tej sytuacji z wynagrodzeniem? Pan Piotr otrzyma obok normalnej pensji dodatkowe wynagrodzenie dodatek w wysokości 100% stawki godzinowej za każdą z tych 12 godzin.
Przykład 4.
Pan Tomasz pracuje na stacji paliw w grafiku obejmującym niedziele. Pracował w niedziele: 2, 9,16 sierpnia. Co z niedzielą 23 sierpnia 2026 roku? W czwartą z kolei niedzielę, tj. 23 sierpnia 2026 roku, pracodawca musi zaplanować mu dzień wolny. Pracodawca nie może obsadzić go w grafiku na 4 niedziele z rzędu.
Święta w równoważnym systemie czasu pracy
Praca w święto w równoważnym systemie czasu pracy oznacza, że pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikowi inny dzień wolny od pracy w ciągu okresu rozliczeniowego, a jeśli nie jest to możliwe, pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia w wysokości określonej 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w święto.
Przykład 5.
Pani Karolina pracowała w Święto Niepodległości przez 12 godzin zgodnie z grafikiem. Pracodawca wyznaczył jej dodatkowy dzień wolny 25 listopada w ramach tego samego 1-miesięcznego okresu rozliczeniowego. Czy pani Karolina otrzyma jakieś dodatkowe wynagrodzenie w związku z pracą w święto? Obowiązek udzielenia dnia wolnego został spełniony. Gdyby pracodawca nie miał możliwości oddania pracownicy tego dnia do końca listopada, musiałby wypłacić jej dodatek 100% do wynagrodzenia za wszystkie 12 godzin pracy w święto.
Nadgodziny w równoważnym systemie czasu pracy
Praca w sobotę, niedzielę czy święto w systemie równoważnego czasu pracy nie jest automatycznie pracą w nadgodzinach. Jeśli wynika z góry zaplanowanego harmonogramu, jest to zwykła praca w ramach obowiązującego wymiaru.
- ponad 8 godzin na dobę, gdy danego dnia pracownik ma świadczyć pracę przez 8 lub mniejszą liczbę godzin, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, lub
- praca ponad przedłużony ponad 8 godzin dobowy wymiar czasu pracy wynikający z rozkładu czasu pracy pracownika, lub
- praca ponad przeciętnie 40 godzin na tydzień w okresie rozliczeniowym.
Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna w razie:
- konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii;
- szczególnych potrzeb pracodawcy, z zastrzeżeniem, że nie dotyczy to pracy na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia.
Dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych wynosi:
- 100% wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:
- w nocy,
- w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,
- w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy;
- 50% wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż wskazane wcześniej.
Równoważny system czasu pracy- podsumowanie
Planowanie i rozliczanie pracy w weekendy oraz święta w systemie równoważnym wymaga od pracodawcy dużej skrupulatności, a od pracownika znajomości swoich praw. Kluczowe zasady są proste. Praca w niedzielę czy święto wynikająca z zatwierdzonego harmonogramu jest traktowana jako standardowa praca i nie daje prawa do dodatku za nadgodziny, o ile pracownik otrzyma w zamian inny dzień wolny. Problem i dodatkowe koszty po stronie pracodawcy pojawiają się wtedy, gdy praca w dzień wolny ma charakter nieplanowany lub gdy nie uda się oddać dnia wolnego w ramach danego okresu rozliczeniowego. Prawidłowo skonstruowany grafik to więc nie tylko gwarancja przestrzegania przepisów Kodeksu pracy, ale też optymalizacja kosztów zatrudnienia i przejrzyste zasady wynagradzania, na których zyskują obie strony.
Polecamy:
