Poradnik Przedsiębiorcy

Równoważny system czasu pracy - charakterystyka systemu

Każdy pracownik zatrudniony w ramach umowy o pracę wykonuje pracę w określonym systemie, w którym ustalony jest wymiar godzin do przepracowania w danym dniu, tygodniu i okresie rozliczeniowym. Równoważny system czasu pracy jest jednym z rodzajów systemów czasu pracy. Jakie jeszcze systemy wyróżniamy?

  • podstawowy system czasu pracy

  • równoważny system czasu pracy

  • zadaniowy system czasu pracy

  • system przerywanego czasu pracy

  • system skróconego tygodnia pracy

  • system weekendowego czasu pracy

  • praca w ruchu ciągłym.

W danym zakładzie pracy można stosować kilka wspomnianych systemów. Poniżej przedstawiamy jeden z nich, najbardziej elastyczny - równoważny system czasu pracy.

Co oznacza równoważny system czasu pracy?

W równoważnym systemie czasu pracy dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, jednak nie więcej niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym jednego miesiąca. Jeśli wydłużymy pracownikowi dobowy wymiar czasu, to innego dnia należy skrócić dobowy wymiar lub dać pracownikowi dzień wolny, tak aby w okresie rozliczeniowym dopuszczalny wymiar czasu pracy nie został przekroczony. Przedłużony wymiar dobowy może wynosić w uzasadnionych przypadkach do 16 lub 24 godzin.

Bezpośrednio po każdym dniu wykonywania pracy w wydłużonym dobowym wymiarze czasu pracy pracownikowi przysługuje odpoczynek przez co najmniej liczbę przepracowanych godzin. Z kolei w przypadkach nieprzekroczenia dobowego wymiaru odpoczynek wynosi co najmniej 11 godzin.

Pracownikowi należy zapewnić w okresie rozliczeniowym liczbę dni wolnych odpowiadającą  co najmniej liczbie niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy przypadającym w tym okresie.

W równoważnym czasie pracy powinna zostać zachowana przeciętna tygodniowa norma czasu pracy (40 godzin). W przypadku wydłużenia tygodniowej normy maksymalnie do 48 godzin, w innym czasie należy skrócić ją tak, aby nie przekroczyć wymiaru czasu pracy w okresie rozliczeniowym. W każdym tygodniu pracownikowi wykonującemu pracę w równoważnym systemie czasu pracy przysługuje co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku.

Równoważny system czasu pracy może być stosowany:

  • z pracą zmianową

  • z pracą w niedziele i święta

  • z indywidualnym rozkładem czasu pracy.

Stosowanie równoważnego systemu czasu pracy jest czasochłonne, ponieważ wymaga planowania pracy dla każdego okresu rozliczeniowego. Niekiedy jest stosowany przez pracodawców, aby uniknąć wypłacania dodatków za nadgodziny.

Kiedy można zastosować równoważny system czasu pracy?

Równoważny system czasu pracy może być stosowany, jeśli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją (art. 135 § 1), w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym miesiąca, np. w gastronomii, hotelarstwie, handlu, rolnictwie, żegludze, zakładach fryzjerskich i kosmetycznych, ochronie, zakładowych strażach pożarnych, zakładowych służbach ratowniczych czy też na stacjach benzynowych.

W uzasadnionych przypadkach można wydłużać okres rozliczeniowy i dobowy wymiar czasu pracy do ponad 12 godzin:

  • przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych można wydłużyć okres rozliczeniowy do 4 miesięcy;

  • przy pracach polegających na dozorze urządzeń lub związanych z częściowym pozostawaniem w pogotowiu do pracy można wydłużyć dobowy wymiar czasu pracy maksymalnie do 16 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym jednego miesiąca;

  • przy pracach polegających na pilnowaniu mienia lub ochronie osób oraz u pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych można wydłużyć dobowy wymiar czasu pracy maksymalnie do 24 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym jednego miesiąca.

W pewnych przypadkach dobowy wymiar czasu pracy nie może przekroczyć 8 godzin:

  • u pracowników, którzy są zatrudnieni na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia;

  • u pracownic będących w ciąży;

  • u pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia przez nie 4. roku życia, bez ich zgody.

Za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem wymiaru czasu pracy, pracownikom tym przysługuje prawo do wynagrodzenia.

Równoważny system czasu pracy - jak go wprowadzić?

Systemy czasu pracy oraz przyjęte okresy rozliczeniowe ustala się w:

  • układzie zbiorowym pracy albo

  • w regulaminie pracy albo

  • w obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest zobowiązany do ustalenia regulaminu pracy (zatrudnia mniej niż 20 pracowników).

Należy wskazać w nich:

  • ile osób będzie obejmował równoważny system czasu pracy;

  • informację o liczbie godzin, mogą być różne wymiary dobowe w poszczególnych dniach;

  • jak będzie następowało równoważenie przekroczonej dobowej normy czasu pracy;

  • okres rozliczeniowy.

Informację o systemie czasu pracy należy podać przed rozpoczęciem okresu rozliczeniowego.

Równoważny system czasu pracy a harmonogram dla pracowników

W każdym okresie rozliczeniowym należy sporządzić indywidualny harmonogram dla każdego pracownika, z uwzględnieniem:

  • godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy w każdym dniu;

  • dni wolnych z rozróżnieniem, z jakiego tytułu są wolne: 5-dniowego tygodnia pracy, w zamian za pracę w niedzielę lub święto czy też z powodu przekroczenia dobowej normy w innym dniu.

Za pracę w niedzielę, jeśli jest ona dozwolona, przysługuje pracownikowi dzień wolny w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po tej niedzieli, a jeśli nie jest to możliwe, do końca okresu rozliczeniowego. Natomiast za pracę w  święto przysługuje dzień wolny do odebrania w ciągu okresu rozliczeniowego.

Pracodawcy, którzy stosują stały rozkład czasu pracy, nie mają obowiązku tworzenia harmonogramów. Wystarczy zawrzeć zapis o godzinach pracy w regulaminie.

Pracownikowi należy przekazać harmonogram w formie elektronicznej lub pisemnej na co najmniej tydzień przed rozpoczęciem pracy według tego harmonogramu.

 

Uwaga!

Pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać co najmniej raz na 4 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy.

Urlop wypoczynkowy i choroba pracownika zatrudnionego w równoważnym systemie czasu pracy

Pracownikom wykonującym pracę w równoważnym systemie czasu pracy, urlop wypoczynkowy udzielany jest na dni i godziny pracy. Liczba godzin zależy od ustalonego wcześniej harmonogramu pracy. Z limitu przysługującego danemu pracownikowi urlopu odejmuje się godziny zamiast dni.

Przykład 1.

Pracownik wybiera się na urlop wypoczynkowy od poniedziałku do środy. W tych dniach miał wykonywać pracę w następującej liczbie godzin:

  • poniedziałek - 6 godzin

  • wtorek - 10 godzin

  • środa -12 godzin

Za te dni z limitu urlopowego pracownika odejmujemy 28 godzin.

W przypadku choroby pracownika, podobnie jak przy urlopie wypoczynkowym, czas nieobecności obniża czas pracy pracownika w danym okresie rozliczeniowym. Liczba odjętych godzin zależy od zaplanowanego wcześniej harmonogramu pracy danego pracownika.

 

Uwaga!

Pracodawca nie ma prawa zmienić ustalonego wcześniej harmonogramu pracy w związku z urlopem lub chorobą pracownika.

Możesz ocenić ten artykuł