Uprawnienia pracownicy w ciąży ze względu na warunki pracy

Okres, w którym kobieta jest w ciąży, jest wyjątkowy. Często też bywa jednak również bardzo trudny, a szczególnie dokuczliwy może być w trakcie wykonywania obowiązków zawodowych. Kodeks pracy w swych zapisach chroni pracownicę w ciąży w szczególny sposób. Jakie są uprawnienia pracownicy w ciąży? Jakie ma przywileje? Na te i inne pytania odpowiedź znajdziesz się w poniższym artykule!

Uprawnienia pracownicy w ciąży a ochrona zatrudnienia 

Niestety, w polskiej rzeczywistości na rynku pracy kobiety ciężarne traktowane są jak kłopot, dlatego pracodawcy na wieść o tym, że pracownica spodziewa się dziecka, często reagują w mało przyjemny sposób. Być może dlatego moment poinformowania pracodawcy o tej sytuacji jest tak stresujący dla kobiet. Przez to zdarza się, że pracownice ukrywają swój stan lub przedłużają moment przekazania informacji do działu kadr. W dużej mierze dzieje się też tak dlatego, że pracownice obawiają się o bezpieczeństwo zatrudnienia. Wiele z nich boi się, że po ujawnienia informacji o ciąży straci pracę. Kodeks pracy gwarantuje uprawnienia pracownicy w ciąży, m. in. zabrania rozwiązania umowy o pracę z pracownicą będącą w ciąży (dotyczy to również urlopu macierzyńskiego). Ponadto umowy terminowe (na czas określony) i umowy na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, jeśli ich termin kończy się w trakcie ciąży, automatycznie zostają przedłużone do dnia porodu.

Wyjątkiem od powyższych przepisów jest sytuacja, gdy:

• pracownica jest zatrudniona na okres próbny, nieprzekraczający jednego miesiąca,
• zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Kodeks pracy nie zabrania również rozwiązania umowy z pracownicą za porozumieniem stron, bez względu na to, która ze stron wystąpiła z wnioskiem o jej zakończenie. Podobnie jest w przypadku złożenia wypowiedzenia ze strony pracownicy.

Udokumentowanie ciąży

Zgodnie z art. 185 § 1 Kodeksu pracy, stan ciąży musi być stwierdzony świadectwem lekarskim. To na pracownicy spoczywa obowiązek udokumentowania swojego stanu, by mogła korzystać ze szczególnych uprawnień (np. zakazu nadgodzin czy ochrony przed zwolnieniem).

Choć ochrona przed wypowiedzeniem przysługuje od obiektywnego momentu poczęcia, w bieżących relacjach (np. przy planowaniu grafiku) pracodawca ma prawo żądać dokumentu. Sama „widoczność” ciąży nie zdejmuje z pracownicy obowiązku jej formalnego potwierdzenia. Bez zaświadczenia pracodawca może twierdzić, że nie posiadał oficjalnej wiedzy o stanie podwładnej.

Prawo do płatnych zwolnień na badania lekarskie (art. 185 § 2 KP) jest ściśle powiązane z formalnym stwierdzeniem ciąży. Jeśli badania nie mogą odbyć się poza godzinami pracy, pracodawca musi udzielić zwolnienia tylko na podstawie dokumentacji medycznej.

Uprawnienia pracownicy w ciąży ze względu na różne warunki pracy

Ze względu na szczególny stan, w jakim znajduje się pracownica w ciąży, jej pozycja w pracy jest uprzywilejowana. Kodeks pracy bardzo szczegółowo określa uprawnienia pracownicy w ciąży: warunki, czas, rodzaj pracy, jaki może wykonywać kobieta spodziewająca się dziecka.

Wykaz prac zakazanych dla pracownic w ciąży podany został w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 wrzenia 1996 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych kobietom.

I. Ze względu na na charakterystykę pracy, zakazane są:

• wszystkie prace, przy których najwyższe wartości obciążenia praca fizyczną, mierzone wydatkiem energetycznym netto na wykonanie pracy, przekraczają 2900 kJ na zmianę roboczą,
• ręczne podnoszenie i przenoszenie ciężarów o masie przekraczającej:
• 3 kg - przy pracy stałej,
• 5 kg - przy pracy dorywczej,
• prace w pozycji wymuszonej,
• prace w pozycji stojącej łącznie ponad 3 godziny w czasie zmiany roboczej,
• prace w środowisku, w którym występują nagłe zmiany temperatury powietrza w zakresie przekraczającym 15oC,
• wszystkie prace w warunkach narażenia na drgania w ogólnym oddziaływaniu na organizm kobiety,
• wszystkie prace w warunkach podwyższonego lub obniżonego ciśnienia,
• prace stwarzające ryzyko zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B, wirusem ospy wietrznej i półpaśca, wirusem różyczki, wirusem HIV, wirusem cytomegalii, listeriozy, toksoplazmozą,
• prace przy obsłudze zwierząt, dotkniętych chorobami zakaźnymi i inwazyjnymi,
• prace w narażeniu na działanie czynników rakotwórczych i o prawdopodobnym działaniu rakotwórczym,
• prace, podczas których pracownica jest narażona na zetknięcie z niżej wymienionymi substancjami chemicznymi niezależnie od ich stężenia w środowisku pracy:
• chloropren,
• 2-etoksyetanol,
• etylen dwubromek,
• leki cytostatyczne,
• mangan,
• 2-metoksyetanol
• styren,
• syntetyczne estrogeny i progesterony,
• tlenek węgla,
• ołów i jego związki organiczne i nieorganiczne
• rtęć i jej związki organiczne i nieorganiczne
• preparaty do ochrony roślin,
• prace w narażeniu na działanie rozpuszczalników organicznych, jeżeli ich stężenia w środowisku pracy przekraczają wartości ⅓ najwyższych dopuszczalnych stężeń,
• prace w wymuszonym rytmie pracy (np. praca przy taśmie),
• prace wewnątrz zbiorników i kanałów,
• prace stwarzające ryzyko ciężkiego urazu fizycznego lub psychicznego, np. gaszenie pożarów, udział w akcjach ratownictwa chemicznego, usuwanie skutków awarii, prace z materiałami wybuchowymi, prace przy uboju zwierząt hodowlanych oraz obsłudze rozpłodników,
• pace w zasięgu pól elektromagnetycznych o natężeniach przekraczających wartości dla sfery bezpiecznej,
• prace w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące,
• prace na stanowiskach z monitorami ekranowymi – w łącznym czasie przekraczającym 8 godzin na dobę, przy czym czas spędzony przy obsłudze monitora ekranowego nie może jednorazowo przekraczać 50 minut, po którym to czasie powinna nastąpić co najmniej 10-minutowa przerwa, wliczana do czasu pracy,
• prace na wysokości - poza stałymi galeriami, pomostami, podestami i innymi stałymi podwyższeniami, posiadającymi pełne zabezpieczenie przed upadkiem (bez potrzeby stosowania środków ochrony indywidualnej przed upadkiem), oraz wchodzenie i schodzenie po drabinach i klamrach,
• prace w wykopach oraz zbiornikach otwartych.

II. Ze względu na czas i porę pracy:

• w systemie równoważnego czasu pracy, skróconego tygodnia pracy, pracy weekendowej oraz przy pracy w ruchu ciągłym - a wiec w systemach lub rozkładach, w których występuje przedłużona dniówka robocza - czas pracy kobiety w ciąży nie może przekraczać 8 godzin,
• zabrania się zatrudniania kobiety ciężarnej w godzinach nadliczbowych,
• zabrania się zatrudniania pracownicy w ciąży w porze nocnej.

III. Ze względu na miejsce wykonywania pracy:

• zabrania się delegowania pracownicy w ciąży do innego miejsca niż jej stałe miejsce pracy. Pracownica może zostać oddelegowana do innego miejsca pracy, tylko w przypadku, jeśli wyrazi na to zgodę

Pracodawca jest zobowiązany dostosowania warunków i czasu pracy dla pracownicy w ciąży. Jeśli ograniczenia te spowodują obniżenie wynagrodzenie, ciężarnej pracownicy należy się dodatek wyrównawczy.

Zwolnienie lekarskie w ciąży - wysokość zasiłku chorobowego

Uprawnienia pracownicy w ciąży to również możliwość korzystania z zwolnienia lekarskiego. Co ważne, zwolnienie lekarskie kobiecie ciężarnej może wydać każdy lekarz, nie tylko ginekolog. W tym czasie kobieta zachowuje prawo do wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku chorobowego, który wynosi 100% podstawy zasiłku chorobowego. Do ustalenia świadczenia chorobowego uwzględnia się wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkami z okresu ostatnich 12 miesięcy.

Zwolnienie na czas badań

Kolejne uprawnienia pracownicy w ciąży to zwolnienie z pracy na czas wykonania badań lekarskich, wskazanych przez lekarza prowadzącego. Pracodawca ma obowiązek zwolnić od wykonywania pracy kobietę, o ile jest to jedyna pora, kiedy badania te mogą zostać wykonane (wynika to np. z godzin przyjmowania wizyt lekarza). Za czas zwolnienie na badania kobieta zachowuje prawo do wynagrodzenia.