Działalność produkcyjna fundacji jest zobowiązana do prowadzenia ksiąg rachunkowych, ewentualnie mogą korzystać z uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów. Ponieważ dopuszczalne jest podejmowanie przez nie działalności gospodarczej (np. produkcyjnej), warto zastanowić się nad właściwym sposobem ujmowania takich zdarzeń w dokumentacji księgowej.
Fundacja a księgi rachunkowe
Zgodnie z art. 7 Ustawy z 6 kwietnia 1984 roku o fundacjach: fundacja podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Fundacja uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. W rezultacie fundacja jako osoba prawna podlega, co do zasady, pod przepisy ustawy o rachunkowości.
W myśl art. 5 ust. 1 ww. ustawy: fundator ustala statut fundacji, określający jej nazwę, siedzibę i majątek, cele, zasady, formy i zakres działalności fundacji, skład i organizację zarządu, sposób powoływania oraz obowiązki i uprawnienia tego organu i jego członków. Statut może zawierać również inne postanowienia, w szczególności dotyczące prowadzenia przez fundację działalności gospodarczej, dopuszczalności i warunków jej połączenia z inną fundacją, zmiany celu lub statutu, a także przewidywać tworzenie obok zarządu innych organów fundacji.
Zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy: fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów. Jeżeli fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą, wartość środków majątkowych fundacji przeznaczonych na działalność gospodarczą nie może być mniejsza niż tysiąc złotych.
Ponadto zgodnie z art. 10 ust. 1 Ustawy z 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie: prowadzenie przez organizacje pozarządowe i podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 pkt 2–4:
- nieodpłatnej działalności pożytku publicznego,
- odpłatnej działalności pożytku publicznego lub
- działalności gospodarczej
– wymaga rachunkowego wyodrębnienia tych form działalności w stopniu umożliwiającym określenie przychodów, kosztów i wyników każdej z tych działalności, z zastrzeżeniem przepisów o rachunkowości.
Powyższe oznacza, że fundacja ma obowiązek sporządzenia rachunku zysków i strat. Wykazuje się w nim oddzielnie przychody, koszty, zyski i straty oraz obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego za bieżący i poprzedni rok obrotowy. Zgodnie z art. 47 ust. 5 pkt 6 Ustawy z 29 września 1994 roku o rachunkowości w przypadku fundacji prowadzących działalność pożytku publicznego rachunek zysków i strat powinien zawierać informacje w zakresie ustalonym w załączniku nr 6 do ustawy.
Jednocześnie na mocy art. 47 ust. 6 ww. ustawy jednostki te mogą sporządzać rachunek zysków i strat zawierający informacje w zakresie ustalonym w załączniku nr 1 do ustawy.
Rachunek zysków i strat według wzoru z załącznika nr 6 do ustawy o rachunkowości wygląda następująco:
- A. Przychody z działalności statutowej
- I. Przychody z nieodpłatnej działalności pożytku publicznego
- II. Przychody z odpłatnej działalności pożytku publicznego
- III. Przychody z pozostałej działalności statutowej
- B. Koszty działalności statutowej
- I. Koszty nieodpłatnej działalności pożytku publicznego
- II. Koszty odpłatnej działalności pożytku publicznego
- III. Koszty pozostałej działalności statutowej
- C. Zysk (strata) z działalności statutowej (A-B)
- D. Przychody z działalności gospodarczej
- E. Koszty działalności gospodarczej
- F. Zysk (strata) z działalności gospodarczej (D-E)
- G. Koszty ogólnego zarządu
- H. Zysk (strata) z działalności operacyjnej (C+F-G)
- I. Pozostałe przychody operacyjne
- J. Pozostałe koszty operacyjne
- K. Przychody finansowe
- L. Koszty finansowe
- M. Zysk (strata) brutto (H+I-J+K-L)
- N. Podatek dochodowy
- O. Zysk (strata) netto (M-N)
Działalność produkcyjna fundacji a ewidencja uproszczona
Następnie warto przyjrzeć się bliżej kwestii prowadzenia przez fundację ewidencji uproszczonej. Otóż zgodnie z art. 2 ust. 5 ustawy o rachunkowości jednostki, o których mowa w art. 10a ust. 1 Ustawy z 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, mogą prowadzić uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów na zasadach i warunkach określonych w tej ustawie. Zgodnie ze wskazanym przepisem: organizacje pozarządowe, z wyłączeniem spółek kapitałowych, oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 pkt 2 prowadzą uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów, w przypadku gdy:
- nie prowadzą działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów Ustawy z 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców,
- nie posiadają statusu organizacji pożytku publicznego,
- w roku poprzedzającym rok wyboru prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów osiągnęły przychody w wysokości nieprzekraczającej 1 000 000 zł, nie wliczając wartości darowizn rzeczowych przeznaczonych na prowadzenie działalności statutowej;
– jeżeli decyzję w sprawie prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów podejmie organ zatwierdzający w rozumieniu przepisów o rachunkowości.
Art. 10a ust. 3 ustawy podaje, że: o wyborze prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów jednostka, w terminie do końca trzeciego miesiąca roku podatkowego, w którym rozpoczyna prowadzenie ewidencji, a w przypadku jednostek rozpoczynających działalność, w terminie 90 dni od dnia rozpoczęcia działalności, zawiadamia naczelnika urzędu skarbowego właściwego w sprawach opodatkowania podatkiem dochodowym.
Sposób oraz warunki, jakim powinna odpowiadać uproszczona ewidencja, reguluje Rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 22 grudnia 2025 roku w sprawie prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów przez niektóre organizacje pozarządowe oraz stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego.
Jeśli fundacja spełnia warunki do prowadzenia uproszczonej ewidencji, nie prowadzi ksiąg rachunkowych i nie sporządza sprawozdań finansowych. Jednocześnie należy podkreślić, że warunkiem prowadzenia uproszczonej ewidencji jest brak wykonywania działalności gospodarczej.
Podsumowując, w świetle obowiązujących przepisów fundacja może prowadzić działalność produkcyjną. Z uwagi na prowadzenie działalności gospodarczej wykluczone jest stosowanie przez nią uproszczonej ewidencji. W rezultacie przychody uzyskane z działalności produkcyjnej fundacja wykazuje w rachunku zysków i strat sporządzonym zgodnie z załącznikiem nr 6 do ustawy o rachunkowości.
Polecamy:
