Jednostki prowadzące księgi rachunkowe zobowiązane są do tworzenia odpisów aktualizujących wartość zapasów w sytuacjach, gdy ich wartość rynkowa lub cena sprzedaży netto staje się niższa od ceny nabycia bądź kosztu wytworzenia. W poniższym artykule wyjaśniamy, kiedy odpisy aktualizujące wartość zapasów są wymagane oraz w jaki sposób prawidłowo ująć je w księgach rachunkowych jednostki zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Zasady, według których tworzone są odpisy aktualizujące wartość zapasów
W pierwszej kolejności wskażmy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 6 Ustawy z 29 września 1994 roku o rachunkowości (dalej: ustawa o rachunkowości): rzeczowe składniki aktywów obrotowych wycenia się według cen nabycia lub kosztów wytworzenia niewyższych od cen ich sprzedaży netto na dzień bilansowy.
Dalej zaznaczmy, że w myśl art. 46 ust. 2 tej ustawy: wykazana w aktywach bilansu wartość poszczególnych grup składników aktywów wynika z ich wartości księgowej, skorygowanej o:
- dotychczas dokonane odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe oraz odpisy aktualizujące, w tym również z tytułu trwałej utraty wartości składników aktywów trwałych;
- odpisy aktualizujące wartość rzeczowych składników aktywów obrotowych;
- odpisy aktualizujące wartość należności.
Utrata wartości aktywów to stwierdzone w toku procedury aktualizacji wyceny duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów w znaczącej części lub w całości nie przyniesie przyszłych korzyści ekonomicznych netto odpowiadających przynajmniej jego wartości wynikającej z ksiąg rachunkowych na dzień wyceny bilansowej.
Jak wynika z Krajowego Standardu Rachunkowości nr 4 „Utrata wartości aktywów”, procedura ustalania odpisu aktualizującego wycenę aktywów spowodowanego utratą przez nie wartości obejmuje następujące etapy:
- ocenę potrzeby przeprowadzania procedury aktualizacji wyceny określonych aktywów wobec utraty przez nie wartości,
- zidentyfikowanie aktywów wypracowujących korzyści ekonomiczne pojedynczo i ustalenie obiektów oceny utraty wartości,
- ocenę, czy nastąpiła utrata wartości i ustalenie w miarę potrzeby odpisu aktualizującego wartość aktywów wypracowujących korzyści ekonomiczne pojedynczo:
- wycenianych w wartości rynkowej, godziwej lub metodą praw własności,
- wycenianych w kwocie wymaganej zapłaty lub w skorygowanej cenie nabycia,
- wycenianych w cenie nabycia lub koszcie wytworzenia lub w wartości przeszacowanej,
- zidentyfikowanie aktywów wypracowujących korzyści ekonomiczne grupowo i ustalenie obiektów oceny utraty wartości,
- ocenę, czy nastąpiła utrata wartości i ustalenie w miarę potrzeby odpisu aktualizującego wartość aktywów wypracowujących korzyści ekonomiczne grupowo, obejmujące:
- ustalenie wynikającej z ksiąg rachunkowych wartości aktywów wypracowujących korzyści ekonomiczne grupowo,
- ustalenie przyszłych korzyści ekonomicznych netto,
- ustalenie i rozliczenie odpisu aktualizującego wycenę aktywów wypracowujących korzyści ekonomiczne grupowo.
Wycena składników aktywów następuje z zachowaniem zasady ostrożności (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy). Wymaga ona aktualizacji wartości aktywów w księgach rachunkowych i sprawozdaniu finansowym do poziomu możliwego do odzyskania, jeśli jest on niższy niż ich wartość na dzień bilansowy. W efekcie wycena musi uwzględniać planowane zmniejszenie ich wartości.
W tym miejscu warto dodać, że niektóre jednostki mogą zrezygnować z zasady ostrożności w zakresie tworzenia odpisów aktualizacyjnych. Otóż zgodnie z art. 7 ust. 2b ustawy o rachunkowości: jednostka mikro i jednostka mała mogą zrezygnować z zachowania zasady ostrożności przy wycenie poszczególnych składników aktywów i pasywów w zakresie tworzenia odpisów aktualizujących wartość aktywów oraz rezerw na znane tym jednostkom ryzyko, grożące straty oraz skutki innych zdarzeń.
W myśl art. 7 ust. 2c ustawy: przepisu ust. 2b nie stosuje się do:
jednostek sektora finansów publicznych;
- spółek kapitałowych;
- spółek komandytowo-akcyjnych;
- spółek jawnych i spółek komandytowych, których wszystkimi wspólnikami ponoszącymi nieograniczoną odpowiedzialność są spółki kapitałowe, spółki komandytowo-akcyjne lub spółki z innych państw o podobnej do tych spółek formie prawnej.
Odpisy aktualizujące wartość zapasów w księgach rachunkowych
W przepisach ustawy o rachunkowości nie ma regulacji, która wskazywałaby na konkretny termin, w którym należy utworzyć odpis aktualizujący. Określono jedynie, że takie odpisy tworzy się nierzadziej niż na dzień bilansowy.
Można natomiast wskazać, że zgodnie z art. 34 ust. 5 ustawy o rachunkowości: odpisy aktualizujące wartość rzeczowych składników aktywów obrotowych dokonane w związku z utratą ich wartości oraz wynikające z wyceny według cen sprzedaży netto zamiast według cen nabycia, albo zakupu, albo kosztów wytworzenia – zalicza się do pozostałych kosztów operacyjnych.
W przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek wskazujących, że nastąpiło zmniejszenie wartości użytkowej lub wartości handlowej składników rzeczowych aktywów obrotowych, aktywa te wycenia się indywidualnie w cenach sprzedaży netto (art. 28 ust. 5 ustawy).
Punktem wyjścia do ustalenia ceny sprzedaży netto na dzień bilansowy jest cena sprzedaży danego składnika aktywów. W zależności od jego rodzaju przyjmuje się notowania giełd towarowych, ceny konkurencji, własny cennik lub ceny wynikające z umów z odbiorcami – o ile są one wiarygodne. Jeżeli ustalenie ceny sprzedaży w ten sposób nie jest możliwe, należy w inny sposób określić wartość godziwą towaru lub materiału na dzień bilansowy.
W księgach rachunkowych utworzenie odpisu w związku z aktualizacją wartości zapasów można ująć zapisem:
- Wn konto 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne”;
- Ma konto 34-7 „Odchylenia z tytułu aktualizacji wartości zapasów materiałów i towarów”.
Sposób ujęcia w księgach rachunkowych odpisu aktualizującego wartość zapasów – dokonywanego na dzień bilansowy do poziomu niższej ceny sprzedaży netto – zależy od przyjętej polityki rachunkowości. Odpis ten można ujmować jako odchylenie od cen ewidencyjnych danej grupy zapasów (materiałów, towarów, produktów) albo wyodrębnić jako osobną aktualizację ich wyceny z tytułu utraty wartości. W obu przypadkach odpis zmniejsza wartość zapasów w księgach, a ich późniejszy rozchód wymaga wyksięgowania odpowiedniej części tego odpisu.
Odpisy aktualizujące wartość rzeczowych aktywów obrotowych ujęte na koncie 34-7 pozostają na nim do momentu zużycia, sprzedaży lub likwidacji zapasu, a także do czasu ustania przyczyny dokonania odpisu. W przypadku sprzedaży zapasów odpis aktualizujący rozlicza się w następujący sposób:
- Wn konto 34-7 „Odchylenia z tytułu aktualizacji wartości zapasów materiałów i towarów”;
- Ma konto 74-1 „Wartość sprzedanych materiałów”.
Polecamy: