Wielu inwestorów giełdowych zastanawia się, czy makler giełdowy może być płatnikiem podatku PIT z tytułu sprzedaży akcji. Odpowiedź na to pytanie wymaga przeanalizowania aktualnych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz Ordynacji podatkowej pod kątem obowiązków poboru podatku od zysków kapitałowych.
Podatek od zbycia akcji a kwestia tego, czy makler giełdowy może być płatnikiem podatku PIT
Jak wynika z treści art. 10 ust. 1 pkt 7 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT) źródłem przychodów osiąganych przez osoby fizyczne są kapitały pieniężne. Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy o PIT: za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych.
Według natomiast z art. 30b ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy: z zastrzeżeniem ust. 4 tego przepisu (tj. sytuacji, gdy zbycie następuje w wykonywaniu działalności gospodarczej) od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.
Dochód, o którym mowa w powołanym przepisie, ustala się na zasadach określonych w art. 30b ust. 2 ustawy o PIT. W świetle pkt 4 tej regulacji dochodem jest osiągnięta w roku podatkowym różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia udziałów (akcji) a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f oraz art. 23 ust. 1 pkt 38 i 38c.
Wyłączenie z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy określa natomiast, że: nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów (akcji); wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji), w części niezaliczonej w jakiejkolwiek formie do kosztów uzyskania przychodów.
Koszty uzyskania przychodów wskazane w art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT muszą spełniać kryterium celowości określone w art. 22 ust. 1 tej ustawy. Do wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo akcji nie zalicza się więc kwot, których poniesienie nie służyło ich objęciu bądź nabyciu lub nie było do tego konieczne.
Makler giełdowy nie jest płatnikiem podatku PIT
Jak wynika z art. 8 Ustawy z 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (dalej: Ordynacja podatkowa): płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu.
Dalej wskażmy, że zgodnie z art. 30 § 1 Ordynacji podatkowej: płatnik, który nie wykonał obowiązków określonych w art. 8, odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany a niewpłacony. W myśl zaś art. 30 § 4: jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi okoliczność, o której mowa w § 1 lub 2, organ ten wydaje decyzję o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta, w której określa wysokość należności z tytułu niepobranego lub pobranego, a niewpłaconego podatku.
Zgodnie z art. 30 § 4 Ordynacji podatkowej organ ma obowiązek wydać decyzję o odpowiedzialności płatnika i określić w niej wysokość niepobranego lub pobranego a niewpłaconego podatku, gdy stwierdzi brak wykonania obowiązków, o których mowa w art. 8 tej ustawy – to jest nieobliczenie, niepobranie lub niewpłacenie podatku w terminie.
Ustawodawca jednoznacznie uzależnia wydanie decyzji o odpowiedzialności płatnika od stwierdzenia niewykonania przez niego obowiązków oraz od zakresu tego uchybienia. Odpowiedzialność majątkowa płatnika nie wynika z zachowania innego podmiotu, czyli podatnika, lecz wiąże się bezpośrednio z działaniem lub zaniechaniem samego płatnika, który ponosi jej ciężar.
W kontekście analizowanego zagadnienia istotne znaczenie ma wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2020 roku (II FSK 2125/18). Sąd wskazał w nim, że przepisy prawa podatkowego nie przewidują wydania decyzji nadającej podmiotowi status płatnika ani pozbawiającej go tego statusu. Zgodnie z art. 8 Ordynacji podatkowej status płatnika wynika bezpośrednio z przepisów ustawy. Podmiot spełniający określone w niej warunki ma obowiązki płatnika z mocy prawa.
Jeśli inny podmiot, który nie ma takich cech, spełnia obowiązki płatnika, jego wpłaty – nawet po wskazaniu ich jako „podatek” czy „zaliczka na podatek” – nie stanowią tych świadczeń i są nienależne. Brak też podstaw prawnych do wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej takiego podmiotu jako płatnika, skoro nim nie jest, jak i do egzekwowania od niego niewpłaconych zaliczek lub podatku.
Jeśli zaś chodzi o podatek dochodowy od osób fizycznych, wskażmy, że zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy o PIT: osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej są obowiązane przesłać podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu, przy pomocy którego naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania podatnika wykonuje swoje zadania, imienne informacje o wysokości dochodu, o którym mowa w art. 30b ust. 2, sporządzone według ustalonego wzoru, tj. PIT-8C.
W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 17 maja 2013 roku (I SA/Wr 380/13) czytamy:
Unormowanie zawarte w art. 39 ust. 3 ustawy PIT nie precyzuje ani nie podaje żadnego kryterium, według którego można by zawęzić (dookreślić) krąg podmiotów zobowiązanych do sporządzenia informacji o dochodzie podatnika z tytułu odpłatnego zbycia akcji. Jedyne kryterium, jakie można i należy tu zastosować, jest kryterium pośredniczenia w uzyskaniu przez podatnika dochodu, polegającego zasadniczo na wypłacie podatnikowi przychodu z tytułu odpłatnego zbycia akcji.
Tym samym obowiązek dotyczy również biura maklerskiego.
Zgodnie z art. 42g ust. 1 ustawy PIT informacja PIT-8C przesyłana jest:
- urzędowi skarbowemu – w terminie do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym;
- podatnikowi – w terminie do końca lutego roku następującego po roku podatkowym.
Jak już wspomnieliśmy, na mocy art. 8 Ordynacji podatkowej na płatniku ciążą trzy podstawowe obowiązki, tj.:
- obliczenie,
- pobranie,
- wpłacenie
– podatku oraz zaliczki.
Tymczasem art. 39 ust. 3 ustawy o PIT określa wyłącznie obowiązek informacyjny, jakim jest sporządzenie dla podatnika informacji PIT-8C. Jest to zatem jedyne zadanie obciążające biuro maklerskie. Podatek dochodowy od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia akcji podatnik rozlicza samodzielnie w rocznym zeznaniu PIT-38 na podstawie danych z PIT-8C.
Podsumowując, należy jednoznacznie stwierdzić, że makler giełdowy nie może stać się płatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych. Z przepisów ustawy o PIT wprost wynika, że osoba fizyczna rozlicza podatek od sprzedaży akcji samodzielnie.
