Naturalną cechą gospodarki wolnorynkowej jest silna konkurencja pomiędzy podmiotami gospodarczymi. W tym kontekście niezwykle istotne jest to, czy naruszenie poufności przez pracownika stanowi wystarczającą przesłankę do rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym. Sprawdź, jak przepisy chronią tajemnice przedsiębiorstwa i kiedy pracodawca może podjąć najbardziej radykalne kroki wobec podwładnego.
Zachowanie w tajemnicy informacji kluczowych dla działalności pracodawcy w świetle podstawowych obowiązków pracowniczych
Zachowanie w tajemnicy informacji istotnych dla pracodawcy stanowi jeden z podstawowych obowiązków pracowniczych wyszczególnionych w przepisach Kodeksu pracy (k.p.).
Obowiązek ten dotyczy całego okresu zatrudnienia i nie wiąże się z żadnymi dodatkowymi formalnościami. Ponadto wskazany obowiązek funkcjonuje niezależnie od tego, czy pracodawca zawrze z pracownikiem umowę o zakazie konkurencji, czy też nie uczyni tego.
Nie ma zatem wątpliwości, że niezachowanie przez pracownika tajemnicy przedsiębiorstwa będzie stanowić naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.
Rozwiązanie umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym (bez zachowania wypowiedzenia)
Aby rozstrzygnąć kwestię dopuszczalności dyscyplinarnego rozwiązania stosunku pracy z powodu naruszenia poufności, konieczna jest analiza stanu prawnego w tym zakresie.
Przede wszystkim należy zauważyć, że konsekwencją rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym jest natychmiastowe ustanie stosunku pracy.
W odniesieniu do naruszenia przez pracownika poufności w przedmiocie informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, można rozważać sposób zakończenia stosunku pracy określony w art. 52 § 1 pkt 1 k.p., czyli rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.
Warto dodać, że rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika nie może być dokonane po upływie 1 miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy (art. 52 § 2 k.p.).
Pracodawca podejmuje decyzję w sprawie rozwiązania umowy po zasięgnięciu opinii reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, którą zawiadamia o przyczynie uzasadniającej rozwiązanie umowy. W przypadku powstania zastrzeżeń co do zasadności rozwiązania umowy zakładowa organizacja związkowa wyraża swoją opinię niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 3 dni.
Przyczyna rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w razie ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków
Przepisy k.p. nie zawierają przykładów zachowań pracownika, które uzasadniają rozwiązanie umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.
Rodzaj przyczyny będącej podstawą rozwiązania stosunku pracy w trybie natychmiastowym stanowi jednocześnie kluczowy element w zakresie oceny zasadności zastosowania dyscyplinarki. W tym kontekście orzecznictwo Sądu Najwyższego (SN) jest szczególnie istotnym źródłem informacji.
W świetle wyroków i postanowień wydanych przez SN zastosowanie trybu określonego w art. 52 k.p. jest nadzwyczajnym sposobem rozwiązania stosunku pracy. Wobec tego, rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika musi być uzasadnione szczególnymi okolicznościami, które w zakresie winy pracownika polegają na jego złej woli lub rażącym niedbalstwie, nie zaś na błędnym przekonaniu, że pracownik działał w interesie pracodawcy.
Z wykładni przedstawionej przez SN w wyroku z dnia 11 września 2001 roku (sygn. akt I PKN 634/2000) wynika, że rażące niedbalstwo, jako element ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, jest postacią winy nieumyślnej, której nasilenie wyraża się w całkowitym ignorowaniu przez pracownika następstw jego działania, jeżeli rodzaj wykonywanych obowiązków lub zajmowane stanowisko nakazują szczególną przezorność i ostrożność w działaniu.
Jednocześnie zwykłe zaniedbanie pracownika lub działanie wbrew oczekiwaniom pracodawcy i nieosiągnięcie zamierzonych rezultatów nie mogą być oceniane jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 52 k.p. – uznał SN w wyroku z dnia 2 czerwca 1997 roku (I PKN 197/97, OSNAPiUS 1998/9/268).
W postanowieniu SN z dnia 17 listopada 2020 roku (sygn. akt III PK 212/19) wskazano, że ocena, czy naruszenie obowiązku jest ciężkie, powinna uwzględniać stopień winy oraz zagrożenie lub naruszenie interesów pracodawcy. W użytym w powołanym przepisie pojęciu „ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych” mieszczą się trzy elementy, czyli:
- bezprawność zachowania pracownika (naruszenie podstawowego obowiązku pracowniczego),
- naruszenie albo zagrożenie interesów pracodawcy oraz
- zawinienie obejmujące zarówno winę umyślną, jak i rażące niedbalstwo.
Nie chodzi zatem o jakiekolwiek naruszenie obowiązków pracowniczych, lecz o naruszenie kwalifikowane – stwierdził skład orzekający.
Czy naruszenie poufności przez pracownika zawsze oznacza rozwiązanie umowy dyscyplinarnie?
Mając na względzie dotychczasowe wyjaśnienia, można zadać pytanie, czy naruszenie poufności przez pracownika uzasadnia zastosowanie trybu dyscyplinarnego? Wszystko zależy od oceny konkretnego przypadku.
Przykład 1.
Pracownik spotkał się z kolegą pracującym w innej firmie. Podczas spotkania opowiadał on o strukturze zatrudnienia w swojej firmie, były to jednak informacje przedstawiające ogólne realia pracy. W świetle zasad określonych w k.p. takie działanie nie zasługuje na zastosowanie trybu dyscyplinarnego, bowiem nie doszło tu do ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. W takiej sytuacji pracodawca może zastosować upomnienie lub naganę, a nawet rozwiązanie za wypowiedzeniem, ale nie dyscyplinarkę.
Gdyby jednak informacje przekazane w rozmowie miały o wiele bardziej skonkretyzowany charakter, na przykład zawierały poufne dane, a ich ujawnienie spowodowałoby określone straty dla pracodawcy – możliwe są bardziej stanowcze kroki ze strony pracodawcy, w tym nawet zwolnienie dyscyplinarne.
Przykład 2.
Pracownik firmy realizującej oferty sprzedaży za pośrednictwem telemarketingu skopiował bazę klientów wykorzystywaną do połączeń. Następnie zaoferował te informacje firmie konkurencyjnej. Takie działanie naraża pracodawcę zatrudniającego pracownika na ryzyko utraty klientów. Postępowanie pracownika ma oczywiście umyślny charakter i oznacza poważne naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, spełnia zatem przesłanki do zastosowania rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.
Czy naruszenie poufności oznacza rozwiązanie umowy dyscyplinarnie? Podsumowanie
Pracownik jest obowiązany w szczególności zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę oraz przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach. Jest to niewątpliwie jeden z podstawowych obowiązków pracowniczych określonych w Kodeksie pracy. Czy naruszenie poufności przez pracownika uzasadnia zastosowanie trybu dyscyplinarnego? Decydującym czynnikiem w takich okolicznościach będzie charakter i skala tego zjawiska. W pewnych przypadkach dyscyplinarka stanowi uzasadnione działanie ze strony pracodawcy.