Sprzedaż samochodu zakupionego na kredyt wiąże się ze specyficznymi obowiązkami podatkowymi, zwłaszcza gdy bank zastosował przewłaszczenie na zabezpieczenie. Kluczowe staje się ustalenie momentu nabycia pojazdu, od którego liczy się termin półroczny pozwalający na zbycie auta bez podatku PIT. Wyjaśniamy, jak prawidłowo rozliczyć taką transakcję.
Opodatkowanie podatkiem PIT odpłatnego zbycia samochodu
Generalna zasada wskazuje, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają wszelkiego rodzaju dochody uzyskane przez podatnika, z wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych zawartym w powyższej ustawie bądź od których zaniechano poboru podatku.
Wyszczególnienia źródeł przychodów osiągniętych przez osoby fizyczne ustawodawca dokonał w art. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych źródłem przychodów jest odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2:
- nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,
- spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,
- prawa wieczystego użytkowania gruntów,
- innych rzeczy
– jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c – przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy – przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany.
Zatem źródłem przychodu, w rozumieniu zacytowanego przepisu, jest tylko taka sprzedaż rzeczy ruchomej, która nie następuje w wykonywaniu działalności gospodarczej i została dokonana przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie.
Jak wskazuje art. 24 ust. 6 ustawy o PIT, dochodem z odpłatnego zbycia rzeczy określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d, jeżeli przychód z odpłatnego zbycia nie stanowi przychodu z działalności gospodarczej, jest różnica pomiędzy przychodem uzyskanym z odpłatnego zbycia rzeczy a kosztem ich nabycia, zmniejszona o wartość nakładów poczynionych w czasie posiadania rzeczy.
Za koszt nabycia w rozumieniu ww. przepisu należy uznać tylko takie wydatki, które są ponoszone na zakup danej rzeczy (cenę nabycia) wraz ze wszystkimi kosztami niezbędnymi dla przeniesienia jej własności (opłaty notarialne). Istotą tej regulacji jest bowiem ścisłe powiązanie wydatków poniesionych na zakup rzeczy ruchomej z czynnością prawną skutkującą przeniesieniem jej własności. Z kolei do kosztów uzyskania przychodów ze sprzedaży samochodu podatnik ma prawo zaliczyć wszystkie realnie poniesione nakłady, które zwiększyły wartość rzeczy, o ile zostały one prawidłowo udokumentowane.
Podsumowując powyższe, podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym z tytułu odpłatnego zbycia rzeczy stanowi dochód. Jest nim różnica pomiędzy przychodem z odpłatnego zbycia samochodu a kosztem jego nabycia, zmniejszona o wartość nakładów poczynionych w czasie posiadania samochodu. Przychodem jest tu cena określona w umowie sprzedaży, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Jeżeli cena ta, bez uzasadnionej przyczyny, znacznie odbiega od wartości rynkowej samochodu, przychód ten określany jest przez organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej w wysokości wartości rynkowej. Wartość rynkową rzeczy określa się z kolei na podstawie cen rynkowych, stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia.
Zatem przy ustalaniu dochodu z odpłatnego zbycia prywatnego samochodu uwzględniane są koszty jego odpłatnego zbycia, koszty jego nabycia, a także nakłady poczynione na samochód w czasie jego posiadania.
Podatnik, który zamierza uwzględnić w podstawie opodatkowania te koszty, powinien zadbać o ich udokumentowanie, aby móc udowodnić fakt ich poniesienia oraz ich wysokość. Rozliczenie podatku następuje w deklaracji PIT-36 składanej w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku sprzedaży. Opodatkowanie odbywa się według skali podatkowej zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o PIT.
Sprzedaż samochodu zakupionego na kredyt a przewłaszczenie na zabezpieczenie
Z przedstawionych regulacji wynika, że istotną kwestią w zakresie ustalenia, czy dane zbycie podlega opodatkowaniu podatkiem PIT, jest określenie momentu nabycia pojazdu. W przypadku zawierania umowy kredytowej często dochodzi do przewłaszczenia na zabezpieczenie dokonywanego na rzecz banku. Jest to postać zabezpieczenia wierzytelności bankowej.
Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie należy do umów nienazwanych i jest zawierana na podstawie zasady swobody umów. Przewłaszczenie na zabezpieczenie polega na zabezpieczeniu wierzytelności przez przeniesienie na wierzyciela własności oznaczonej rzeczy z równoczesnym zobowiązaniem wierzyciela do korzystania z rzeczy w sposób określony w umowie i do powrotnego przeniesienia własności rzeczy na dłużnika po zaspokojeniu zabezpieczonej wierzytelności.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 29 maja 2000 roku (sygn. akt III CKN 246/00), umowa przeniesienia własności nieruchomości na zabezpieczenie spłaty kredytu, w której kredytodawca zobowiązał się do przeniesienia z powrotem na kredytobiorcę własności nieruchomości niezwłocznie po spłacie kredytu, nie jest umową przeniesienia własności zawartą pod warunkiem.
W orzecznictwie utrwalony jest również pogląd, że przy przewłaszczeniu nieruchomości na zabezpieczenie wierzyciel uzyskuje jej własność bezwarunkowo, stając się powiernikiem dłużnika co do jego nieruchomości. Umowa przewłaszczenia zawiera bowiem w sobie, jeżeli chodzi o oświadczenie dłużnika, podwójny skutek zobowiązująco-rozporządzający, zgodnie z art. 155 § 1 Kodeksu cywilnego. Stanowi ona również podstawę zmiany wpisu w księdze wieczystej. Powiernik ma także możność zbycia nieruchomości. Natomiast stosunkiem prawnym, na podstawie którego dokonujący przewłaszczenia zachowa posiadanie nieruchomości, podobnie jak w sytuacji rzeczy ruchomych oznaczonych indywidualnie i rodzajowo, jest stosunek użyczenia. Czas trwania użyczenia będzie w tym wypadku oznaczony – pokrywać się będzie z czasem trwania stosunku prawnego, stanowiącego przyczynę przeniesienia własności nieruchomości.
Z tego wynika więc, że jeżeli strony zawrą umowę przenoszącą własność rzeczy (tu: samochodu) na zabezpieczenie, to takie przeniesienie ma skutek ostateczny już z chwilą jej zawarcia, a nie później. Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie przenosi własność rzeczy na wierzyciela, a dłużnik zachowuje prawo posiadania i używania rzeczy.
Powracając na grunt przepisów podatkowych, wskażmy, że stosownie do art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o PIT przepisów ust. 1 pkt 8 nie stosuje się do odpłatnego zbycia na podstawie umowy przewłaszczenia w celu zabezpieczenia wierzytelności, w tym pożyczki lub kredytu – do czasu ostatecznego przeniesienia własności przedmiotu umowy.
Z przywołanego wyżej art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika natomiast, że przewłaszczenie w celu zabezpieczenia wierzytelności, w tym pożyczki/kredytu, stanowi źródło przychodów, o którym mowa w ust. 1 pkt 8 jedynie w sytuacji, gdy następuje ostateczne przeniesienie własności samochodu, a więc gdy podmiot zobowiązany do zwrotu zaciągniętej pożyczki (kredytu) nie wykona ciążącego na nim obowiązku. Zatem przychód z tytułu odpłatnego zbycia składnika majątku powstanie tylko wówczas, gdy przedmiot przewłaszczenia – w związku z nieuiszczeniem długu – definitywnie przejdzie na własność wierzyciela.
Przykład 1.
Pani Emilia 10 października 2021 roku zakupiła samochód osobowy do majątku prywatnego. Samochód został zakupiony na kredyt i doszło do przewłaszczenia na zabezpieczenie. 10 października 2025 roku kobieta spłaciła ostatnią ratę kredytu i doszło do zwrotnego przeniesienia własności pojazdu na jej rzecz. Następnie 10 listopada 2025 roku sprzedała ona samochód. Czy po jej stronie pojawia się przychód podatkowy?
W opisanej sprawie datą nabycia jest 10 października 2021 roku. To oznacza, że odpłatne zbycie miało miejsce po upływie pół roku, licząc od końca miesiąca nabycia, a więc sprzedaż samochodu nie generuje przychodu w podatku PIT.
Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że nabycie własności pojazdu powstaje w dacie pierwotnego zakupu, a nie w momencie zwrotnego przewłaszczenia po uregulowaniu zobowiązania wobec banku. To z kolei wpływa na ustalenie obowiązku podatkowego w podatku PIT w przypadku odpłatnego zbycia pojazdu zakupionego na kredyt.
Polecamy:
