Środki dowodowe w postępowaniu o emeryturę i rentę – co musisz wiedzieć?

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

Postępowanie w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe wszczyna się co do zasady na podstawie wniosku zainteresowanego. Do dokumentacji należy dołączyć stosowne dowody potwierdzające uprawnienia wnioskodawcy. Zdarza się jednak, że konto ubezpieczonego nie zawiera wszystkich wymaganych danych. W takiej sytuacji można wykorzystać inne środki dowodowe w postępowaniu o emeryturę i rentę, których szczegółowy katalog określił minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Jakie dokumenty, oświadczenia i zeznania są akceptowane przez organ rentowy – wyjaśniamy w artykule.

Postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe – podstawowe informacje

Sposób postępowania przy ubieganiu się o świadczenia emerytalno-rentowe określono, w ogólnym ujęciu, w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwanej dalej “ustawą”.

Postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanego, z tym że postępowanie o emeryturę wszczyna się z urzędu, jeżeli wiek emerytalny dla uprawnionych do świadczenia przedemerytalnego lub zasiłku przedemerytalnego wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Do wniosku w sprawie przyznania świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokość, określone w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego (“minister”).

Ustawa przewiduje, że minister określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje dowodów uzasadniających prawo do świadczeń lub ich wysokość, w przypadku gdy konto ubezpieczonego nie zawiera tych danych.

Akt wykonawczy dotyczący postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe

Rozwinięcie i uszczegółowienie przepisów ustawy w omawianym zakresie przedmiotowym nastąpiło w drodze rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 1055), określanego dalej jako “rozporządzenie”.

W wymienionym rozporządzeniu określono m.in.:

  • dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokość, które powinny być dołączone do wniosku w sprawie przyznania świadczeń,
  • rodzaje dowodów uzasadniających prawo do świadczeń lub ich wysokość, w przypadku gdy konto ubezpieczonego nie zawiera tych danych,
  • zakres danych, które mogą być udowodnione w drodze zeznań świadków lub oświadczeń ubezpieczonych, wraz ze wskazaniem formy tych zeznań lub oświadczeń.

Jak już wcześniej wspomniano, postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku osoby zainteresowanej, do którego należy dołączyć wymagane dokumenty. W razie braku niezbędnych dokumentów można wykorzystać środki dowodowe przewidziane w rozporządzeniu.

Oświadczenie zainteresowanego – środki dowodowe w postępowaniu o emeryturę i rentę

Zgodnie z § 19 ust. 1 rozporządzenia oświadczenie zainteresowanego, które może być złożone w formie pisemnej, ustnej do protokołu lub w formie elektronicznej, stanowi środek dowodowy potwierdzający następujące okoliczności:

  • pozostawanie wdowy lub wdowca ubiegających się o rentę rodzinną we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka,
  • przyczynienie się zmarłego bezpośrednio przed jego śmiercią do utrzymania rodziców,
  • przyjęcie na wychowanie i utrzymanie przez zmarłego wnuków, rodzeństwa i innych dzieci – co najmniej na rok przed jego śmiercią,
  • sprawowanie opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty,
  • podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym przez wnioskodawcę,
  • pokrycie kosztów pogrzebu w całości lub w części,
  • niepobranie zasiłku pogrzebowego z innego tytułu,
  • miejsce zamieszkania w określonej miejscowości lub w określonym państwie, jeżeli istnieją niedające się usunąć w inny sposób wątpliwości dotyczące miejsca zamieszkania zainteresowanego,
  • istnienie dalszego prawa do pobierania świadczenia,
  • brak dokumentów stanowiących środki dowodowe,
  • sprawowanie faktycznej opieki,
  • prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego.

Jeżeli zmarły był przed śmiercią ustanowiony opiekunem dzieci, zamiast oświadczenia o przyjęciu na wychowanie i utrzymanie przez zmarłego wnuków, rodzeństwa i innych dzieci – co najmniej na rok przed jego śmiercią, jest wymagane przedstawienie odpowiedniego postanowienia sądu.

Oświadczenia w postępowaniu w sprawach świadczeń mogą być składane w formie dokumentu elektronicznego, z odpowiednim uwzględnieniem wymagań określonych w § 5 rozporządzenia.

Środki dowodowe potwierdzające wysokość wynagrodzenia, dochodu oraz przychodu i uposażenia

W rozumieniu rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.

W odniesieniu do osób pozbawionych wolności lub tymczasowo aresztowanych środkiem dowodowym potwierdzającym ww. okoliczności za okres pracy wykonywanej w czasie pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania jest zaświadczenie z zakładu karnego lub aresztu śledczego.

Środki dowodowe stwierdzające okresy zatrudnienia

Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, lub inny dokument, którym jest w szczególności:

  • legitymacja ubezpieczeniowa,
  • legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia.

Środki dowodowe dopuszczalne przy uwzględnieniu okresów nieskładkowych

Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy nieskładkowe jest zaświadczenie płatnika składek lub inny dokument właściwego organu.

Z kolei dla celów udowodnienia okresów nieskładkowych wskazanych w art. 7 pkt 5–7 ustawy, czyli przypadających przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty:

  1. okresów urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresów niewykonywania pracy – z powodu opieki nad dzieckiem:
    • w wieku do lat 4 – w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie – bez względu na liczbę dzieci – do 6 lat,
    • na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny – dodatkowo w granicach do 3 lat na każde dziecko;
  2. okresów opieki pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym zaliczonym do I grupy inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia;
  3. okresów niewykonywania pracy, w granicach do 6 lat, spowodowanych koniecznością opieki nad innym niż dziecko członkiem rodziny zaliczonym do I grupy inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo uznanym za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia

– środkiem dowodowym są dokumenty, z tym że dla celów udowodnienia sprawowania opieki nad daną osobą środkiem dowodowym jest oświadczenie zainteresowanego złożone w formie pisemnej lub ustnej do protokołu.

Środki dowodowe potwierdzające prowadzenie gospodarstwa rolnego lub pracę w takim gospodarstwie w określonych okresach

Środkiem dowodowym stwierdzającym:

  • przypadające przed dniem 1 lipca 1977 roku okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16. roku życia,
  • przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia

– mogą być zeznania świadków.

W tym przypadku nie stosuje się zasady, w myśl której wraz z zeznaniami świadków zainteresowany przedkłada oświadczenie w formie pisemnej lub ustnie do protokołu o braku dokumentów stanowiących środki dowodowe oraz o przyczynach ich braku.

Zeznania świadka w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe

Zgodnie z § 25 ust. 1 rozporządzenia świadek może złożyć zeznania w formie pisemnej lub ustnie do protokołu w organie rentowym. Zeznania te powinny zawierać:

  • imię i nazwisko, datę urodzenia oraz adres zamieszkania świadka,
  • stwierdzenie, czy i jaki stosunek pokrewieństwa lub powinowactwa łączy świadka z zainteresowanym,
  • dane dotyczące okresów zatrudnienia zainteresowanego,
  • numer świadczenia oraz wskazanie organu, który to świadczenie ustalił, o ile świadek ma ustalone prawo do świadczenia,
  • podpis świadka,
  • podpis i pieczątkę osoby spisującej zeznania lub potwierdzającej podpis świadka.

Środek dowodowy potwierdzający uczestnictwo w zorganizowanym szkoleniu

Środkiem dowodowym stwierdzającym uczestniczenie wdowy (wdowca) w zorganizowanym szkoleniu jest zaświadczenie właściwego organu, instytucji lub organizacji prowadzącej to szkolenie.

Środki dowodowe w postępowaniu o emeryturę i rentę przed organem rentowym

Jak wynika z ogólnej zasady wyrażonej w § 27 rozporządzenia, dowody z dokumentów, pisemne zeznania świadków oraz pisemne oświadczenia zainteresowanego powinny być dołączone do wniosku w oryginale, z zastrzeżeniem przypadku, gdy wniosek o zasiłek pogrzebowy został złożony w formie dokumentu elektronicznego.

Środkiem dowodowym w postępowaniu przed organem rentowym mogą być również poświadczone za zgodność z oryginałem kopie dokumentów stwierdzających stan zdrowia oraz dotyczących okresów składkowych i nieskładkowych, a także wysokości wynagrodzenia, przychodu, dochodu i uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru świadczeń, wydawane przez jednostki upoważnione do przechowywania dokumentacji zlikwidowanych lub przekształconych zakładów pracy.

Środkiem dowodowym w postępowaniu przed organem rentowym mogą być również kopie dokumentów, o których mowa w § 27 rozporządzenia, poświadczone za zgodność z oryginałem przez właściwe instytucje ubezpieczeniowe państw, z którymi Rzeczpospolitą Polską łączą umowy międzynarodowe w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, lub przekazane przez zagraniczną instytucję ubezpieczeniową w formie elektronicznej z wykorzystaniem systemu zapewniającego bezpieczeństwo danych.

W przypadku powzięcia wątpliwości co do autentyczności lub prawidłowości danych otrzymanych w tej formie organ rentowy może wystąpić do zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.

W postępowaniu przed organem rentowym mogą być również dopuszczone dodatkowe dowody, jeżeli są one niezbędne do załatwienia sprawy. W takiej sytuacji organ rentowy wzywa zainteresowanego lub inny podmiot do przedłożenia ww. dodatkowych dowodów, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 60 dni, licząc od dnia doręczenia wezwania.

Jeżeli wezwanie do przedłożenia dodatkowych dowodów jest kierowane do innego podmiotu niż zainteresowany, organ rentowy każdorazowo informuje o tym zainteresowanego.

W razie gdy środek dowodowy nie został dostarczony w wyznaczonym terminie, organ rentowy wydaje decyzję w sprawie świadczeń na podstawie posiadanych dowodów, z zastrzeżeniem przepisu § 4 ust. 6 rozporządzenia, który wskazuje okoliczności stanowiące podstawę do odmowy wszczęcia postępowania przez organ rentowy.

Wydruk danych z systemu teleinformatycznego ZUS jako środki dowodowe w postępowaniu o emeryturę i rentę

Wydruk danych z systemu teleinformatycznego ZUS, dotyczący ubezpieczonego, w tym w szczególności:

  • przebiegu jego ubezpieczenia,
  • podstawy wymiaru składek,
  • kwoty składek na jego koncie oraz
  • wydanej decyzji w sprawie świadczenia i wypłaty świadczenia

– stanowi środek dowodowy potwierdzający zamieszczone dane na dzień dokonania wydruku, o ile wydruk taki został opatrzony podpisem i pieczęcią uprawnionej osoby.

Środek dowodowy w postępowaniu w sprawach świadczeń przyznawanych przez Prezesa ZUS w drodze wyjątku

Postępowanie w sprawach świadczeń przyznawanych przez Prezesa ZUS w drodze wyjątku wszczyna się na wniosek zainteresowanego, przy czym okoliczności brane w tym przypadku pod uwagę są potwierdzane odpowiednimi zaświadczeniami oraz innymi dokumentami.

Z kolei oświadczenie zainteresowanego stanowi środek dowodowy potwierdzający w szczególności następujące okoliczności:

  • niepozostawanie w zatrudnieniu lub nieprowadzenie innej działalności zarobkowej,
  • nieotrzymywanie świadczeń na podstawie odrębnych przepisów, w tym świadczeń rodzinnych, świadczeń wypłacanych z pomocy społecznej lub zasiłku dla bezrobotnych,
  • nieposiadanie gospodarstwa rolnego,
  • brak najbliższych członków rodziny, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe.

Przy dokumentowaniu ww. okoliczności stosuje się odpowiednio przepisy § 10–12 rozporządzenia dotyczące zgłoszenia wniosku o emeryturę lub rentę albo rentę rodzinną.

Środki dowodowe w postępowaniu o emeryturę i rentę. Podsumowanie

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określa zasady postępowania w sprawach świadczeń emerytalno-rentowych, które wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanej osoby. Do takiego wniosku powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokość. Szczegółowy zakres dopuszczalnych środków dowodowych został określony w przepisach wykonawczych wydanych przez ministra pracy.

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów