Nowe unijne rozporządzenie dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych, znane jako PPWR, weszło w życie w lutym 2025 roku, jednak jego kluczowe przepisy są stosowane od sierpnia 2026 roku. Dla wielu przedsiębiorców oznacza to konieczność pilnego wdrożenia zmian w projektowaniu i obiegu opakowań. W artykule wyjaśniamy najważniejsze wymogi minimalizacji odpadów, które nakłada rozporządzenie dotyczące opakowań i podpowiadamy, jak przygotować firmę na nowe obowiązki.
Nowe rozporządzenie dotyczące opakowań a wymogi minimalizacji odpadów
Rozporządzenie dotyczące opakowań, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR), stanowi istotną zmianę w regulacji gospodarki opakowaniami. Akt ten zastępuje dyrektywę 94/62/WE i wprowadza jednolite, bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich wymagania dotyczące całego cyklu życia opakowania – od momentu jego projektowania i produkcji, przez wprowadzenie do obrotu i oznakowanie, aż po ponowne użycie i zagospodarowanie odpadu.
Jak wspomniałem na starcie, rozporządzenie znajduje zastosowanie już od 12 sierpnia 2026 roku, nie oznacza to jednak, że wszystkie nowe obowiązki powstały tego dnia. PPWR przewiduje rozbudowany harmonogram, w którym kolejne wymagania będą wchodzić w życie w latach 2028, 2029, 2030, 2035, 2038 i 2040. Dla przedsiębiorców oznacza to obowiązek wdrażania zmian już teraz i regularnego przygotowywania się na nowe procedury.
Najważniejszą cechą nowego unijnego rozporządzenia dotyczącego opakowań jest jego systemowy charakter. Objawia się to tym, że wprowadza jednolite zasady dla całej Wspólnoty. Dotychczasowe regulacje opierały się na dyrektywie 94/62/WE, której rozwiązania były następnie implementowane do krajowych porządków prawnych. PPWR natomiast wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Celem takiego zabiegu jest ograniczenie rozbieżności regulacyjnych na rynku wewnętrznym UE, co ma mieć przełożenie na zmniejszenie negatywnego wpływu opakowań i odpadów opakowaniowych na środowisko oraz zdrowie ludzi.
Zakres PPWR jest bardzo szeroki. Rozporządzenie obejmuje wszystkie opakowania, niezależnie od materiału, z którego zostały wykonane, oraz wszystkie odpady opakowaniowe. Co więcej, rozporządzenie rozróżnia szereg podmiotów uczestniczących w cyklu życia opakowań, m.in.:
- wytwórcę;
- producenta;
- importera;
- dystrybutora.
W określonych przypadkach importer lub dystrybutor może być traktowany jak wytwórca, w szczególności gdy wprowadza opakowanie pod własną nazwą lub znakiem towarowym albo dokonuje jego modyfikacji wpływającej na zgodność z wymaganiami.
Opakowanie musi być zaprojektowane z myślą o recyklingu
Jednym z podstawowych założeń PPWR jest odejście od praktyki, w której to podmioty zajmujące się utylizacją odpadów i recyklingiem materiałów muszą zastanawiać się, w jaki sposób można dane opakowanie ponownie wykorzystać. Nowe rozporządzenie dotyczące opakowań przenosi znaczną część odpowiedzialności za to na podmioty zajmujące się projektowaniem produktu.
PPWR posługuje się pojęciem recyklingu na dużą skalę. Należy przez to rozumieć sytuację, w której dany rodzaj opakowań jest w praktyce zbierany selektywnie, sortowany i przetwarzany w istniejącej, sprawdzonej infrastrukturze recyklingu – rozporządzenie wymaga, aby w skali całej Unii recyklingowi podlegało rocznie co najmniej 55% materiału z danej kategorii opakowań (30% w przypadku drewna). Surowce wtórne mają więc realnie trafiać z powrotem do obiegu gospodarczego, a nie tylko „nadawać się” do recyklingu na papierze. Co istotne, taki recykling ma generować surowiec wtórny wysokiej jakości, który zastąpi surowce pierwotne.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 PPWR wszystkie opakowania wprowadzane do obrotu muszą być zdatne do recyklingu. Oznacza to, że każde nowe opakowanie produktu powinno być zaprojektowane w taki sposób, aby nadawało się do recyklingu na dużą skalę. Rozporządzenie przewiduje przy tym klasy wydajności recyklingu. Od 2030 roku na rynku będą mogły pozostać jedynie opakowania zaliczone do klasy A, B lub C, od 2035 roku dojdzie wymóg, aby dany rodzaj opakowań był faktycznie poddawany recyklingowi na dużą skalę, a od 2038 roku w obrocie zostaną wyłącznie opakowania klasy A lub B.
W praktyce wymóg ten nie ogranicza się jedynie do działów projektowych. Konieczna będzie współpraca pomiędzy producentami, działami zakupów, dostawcami materiałów i podmiotami zajmującymi się recyklingiem.
Recyklat jako obowiązkowy element opakowań z tworzyw sztucznych
Kolejną istotną zmianą jest obowiązek stosowania minimalnej zawartości materiału pochodzącego z recyklingu odpadów pokonsumenckich w opakowaniach z tworzyw sztucznych (recyklatu), wprowadzony w art. 7 PPWR.
Od 2030 roku podstawowe poziomy określone w rozporządzeniu wyniosą:
- 30% w przypadku opakowań do kontaktu z produktami wrażliwymi wykonanych z politereftalanu etylenu (PET) jako głównego składnika, z wyjątkiem butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje;
- 10% w przypadku opakowań do kontaktu z produktami wrażliwymi wykonanych z materiałów z tworzyw sztucznych innych niż politereftalan etylenu, z wyjątkiem butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje;
- 30% w przypadku butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje;
- 35% w przypadku opakowań z tworzyw sztucznych innych niż te wskazane powyżej.
Wymogi te wzrosną od 2040 roku. Oznacza to, że przedsiębiorstwa wykorzystujące tworzywa sztuczne już powinny rozpocząć analizę dostępności odpowiedniej jakości recyklatu i możliwości zapewnienia jego dostaw na przyszłość.
Ponadto spełnienie wymagań dotyczących zawartości materiału z recyklingu będzie musiało znaleźć odzwierciedlenie w dokumentacji technicznej. Nie wystarczy zatem samo deklarowanie przez dostawcę, że dany materiał zawiera recyklat. Przedsiębiorca powinien dysponować dokumentacją pozwalającą wykazać zgodność konkretnego opakowania z wymaganiami PPWR.
Rozporządzenie dotyczące opakowań – kluczowe założenia dla przedsiębiorców
Nowe rozporządzenie dotyczące opakowań w art. 10 wprowadza również obowiązek minimalizacji opakowań. Od 1 stycznia 2030 roku masa i objętość opakowania mają być ograniczone do minimum niezbędnego do zachowania jego funkcjonalności, z uwzględnieniem jego kształtu oraz materiału, z którego jest ono wykonane. Dodatkowo w przypadku opakowań zbiorczych, transportowych oraz stosowanych w handlu elektronicznym art. 24 PPWR wprowadza od tej samej daty maksymalny współczynnik pustej przestrzeni na poziomie 50%.
Trzeba przy tym pamiętać, że jako pusta przestrzeń traktowane będą również materiały wykorzystywane do wypełnienia opakowania, takie jak folia bąbelkowa, poduszki powietrzne czy ścinki papieru. Samo zastosowanie wypełniacza nie będzie więc uzasadniało użycia nadmiernie dużego kartonu. Dla przedsiębiorców prowadzących sprzedaż internetową oznacza to konieczność przeanalizowania procesów pakowania. Z pewnością w wielu przypadkach konieczne będzie dopasowanie rozmiarów kartonów do rzeczywistej wielkości przesyłanych produktów. Przykładowo: jeżeli produkt w opakowaniu handlowym zajmuje 4 litry, a karton wysyłkowy ma 10 litrów, pusta przestrzeń wynosi 60% i taki karton nie spełni wymogu – niezależnie od tego, ile folii bąbelkowej do niego włożymy.
Koniec z niektórymi rodzajami opakowań jednorazowych
Od 1 stycznia 2030 roku zacznie obowiązywać zakaz wprowadzania do obrotu określonych rodzajów opakowań jednorazowych wskazanych w załączniku V do rozporządzenia. Zakazy obejmą m.in. określone opakowania z tworzyw sztucznych służące do grupowania produktów w miejscu sprzedaży, a także opakowania stosowane do nieprzetworzonych świeżych owoców i warzyw o masie poniżej 1,5 kg. Regulacja obejmuje również wybrane jednorazowe naczynia i pojemniki stosowane w gastronomii stacjonarnej, niektóre małe opakowania na sosy i przyprawy oraz miniaturowe opakowania kosmetyków stosowane w hotelach.
Nie oznacza to jednak ogólnego zakazu stosowania jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych. Zakazane będą jedynie określone formaty i zastosowania wymienione w rozporządzeniu. Przedsiębiorcy działający w handlu, gastronomii czy hotelarstwie jako pierwsi powinni zapoznać się z treścią załącznika V i dokonać analizy stosowanych obecnie opakowań.
Ponowne użycie opakowań i systemy ponownego napełniania
Dużą zmianą jest również odejście od modelu opartego wyłącznie na recyklingu na rzecz promowania ponownego wykorzystania opakowań. PPWR przewiduje cele dotyczące opakowań wielokrotnego użytku, obejmujące m.in. określone opakowania transportowe i handlowe. Dla wskazanych kategorii opakowań od 2030 roku co najmniej 40% opakowań ma stanowić opakowania wielokrotnego użytku. Na 2040 r. określono cel wynoszący co najmniej 70%.
Rozporządzenie dotyczące opakowań przewiduje także działania dotyczące ponownego napełniania. Dystrybutorzy końcowi posiadający powierzchnię sprzedaży przekraczającą 400 m² od 2030 roku są zobowiązani dążyć do przeznaczenia 10% tej powierzchni na punkty ponownego napełniania produktów spożywczych i niespożywczych.
Nowe oznakowanie i większa przejrzystość dla konsumenta
Zmianie ulegną również zasady oznakowania opakowań. W przyszłości mają one posiadać zharmonizowane oznaczenia informujące o składzie materiałowym i ułatwiające prawidłową segregację odpadów. Rozporządzenie przewiduje również możliwość wykorzystywania kodów QR i innych znormalizowanych cyfrowych nośników danych. W przypadku opakowań wielokrotnego użytku rozwiązania cyfrowe będą służyć m.in. śledzeniu ich wykorzystania w systemie ponownego użycia.
Ograniczenie PFAS – niezwykle ważne dla przyszłych pokoleń
Spośród nowych obowiązków szczególnie ważne znaczenie mają ograniczenia dotyczące substancji chemicznych. PPWR ustanawia ogólny obowiązek ograniczania do minimum obecności substancji potencjalnie niebezpiecznych w opakowaniach. Na tym tle szczególnie konkretny jest zakaz dotyczący PFAS, czyli związków per- i polifluoroalkilowych. Od 12 sierpnia 2026 roku nie mogą być wprowadzane do obrotu opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością, w których stężenie PFAS osiąga lub przekracza wartości progowe określone w rozporządzeniu. Rozporządzenie wskazuje następujące progi:
- 25 ppb dla pojedynczych badanych związków,
- 250 ppb dla sumy PFAS oraz
- 50 ppm dla łącznej zawartości PFAS wraz z polimerami.
Utrzymany został również limit łącznego stężenia ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego na poziomie 100 mg/kg.
Rozszerzono odpowiedzialność producenta
PPWR wprowadza także system rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Producent będzie podlegał obowiązkowi rejestracji w krajowym rejestrze każdego państwa członkowskiego, na którego terytorium po raz pierwszy udostępnia opakowania lub produkty w opakowaniach – rejestry te państwa mają utworzyć w ciągu 18 miesięcy od wejścia w życie aktu wykonawczego Komisji. Będzie miało to znaczenie dla przedsiębiorców prowadzących sprzedaż transgraniczną. Sam fakt spełnienia wymogów technicznych dotyczących opakowania nie będzie wystarczający, jeżeli przedsiębiorca nie wywiąże się z obowiązków rejestracyjnych i związanych z odpowiedzialnością za odpady opakowaniowe.
Wymogi minimalizacji odpadów – od czego zacząć?
Jak widać, PPWR nie jest aktem, który można odłożyć na półkę do 2030 roku. Część wymogów – choćby progi PFAS w opakowaniach do żywności – obowiązuje już dziś, a pozostałe wymagają przygotowań, które realnie trwają lata: zmiany projektów opakowań, zapewnienia dostaw recyklatu, przeglądu kartonów wysyłkowych czy rezygnacji z formatów z załącznika V. Dlatego warto już teraz zrobić inwentaryzację stosowanych opakowań i sprawdzić, które z opisanych wyżej obowiązków dotyczą naszej firmy.
