Jednostka prowadząca pełną księgowość może zdecydować się na wariant rodzajowo-kalkulacyjny, jakim jest ewidencja kosztów w zespole 4 i 5. Takie rozwiązanie pozwala na jednoczesne grupowanie wydatków według ich rodzaju oraz miejsca powstawania. Poniżej przedstawiamy, w jaki sposób przebiega księgowanie kosztów w tym układzie oraz jaką funkcję pełni konto 490 „Rozliczenie kosztów”.
Ewidencja kosztów w zespole 4 i 5 – metody ujmowania wydatków w księgach rachunkowych
W zakresie ewidencji kosztów podstawowej działalności operacyjnej jednostka może skorzystać z opcji wyboru.
Po pierwsze koszty te mogą być ewidencjonowane tylko na kontach zespołu 4 „Koszty według rodzajów i ich rozliczenie”. W tym przypadku rachunek zysków i strat jednostki jest sporządzony w wariancie porównawczym.
Po drugie koszty operacyjne mogą być ewidencjonowane tylko na kontach zespołu 5 „Koszty według typów działalności i ich rozliczenie”. Rachunek zysków i strat przybiera postać wariantu kalkulacyjnego.
Natomiast ewidencja kosztów w układzie rodzajowo-kalkulacyjnym (tj. zarówno na kontach zespołu 4, jak i 5) polega na tym, że koszty proste działalności operacyjnej księguje się bieżąco na odpowiednich kontach zespołu 4 – według rodzajów. Następnie koszty te grupuje się według miejsc ich powstawania na właściwych kontach zespołu 5. W tym przypadku jednostka może zdecydować, czy rachunek zysków i strat chce sporządzić w wariancie porównawczym, czy też kalkulacyjnym.
Koszty rodzajowe (konta zespołu 4) dzielą się na:
- 40-0 „Amortyzacja” – bieżące odpisy amortyzacyjne dotyczące środków trwałych,
- 40-1 „Zużycie materiałów i energii”,
- 40-2 „Usługi obce”,
- 40-3 „Podatki i opłaty”,
- 40-4 „Wynagrodzenia”,
- 40-5 „Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia”,
- 40-9 „Pozostałe koszty rodzajowe”.
Na koncie 40-9 „Pozostałe koszty rodzajowe” księguje się takie wydatki jak np.:
- koszty podróży służbowych krajowych i zagranicznych;
- ryczałty i zwroty wydatków za używanie prywatnych samochodów pracowników do celów służbowych;
- ubezpieczenia majątkowe i osobowe dotyczące jednostki;
- koszty reklamy i reprezentacji;
- ekwiwalent za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego.
Natomiast na kontach zespołu 5 „Koszty według typów działalności i ich rozliczenie” wyróżniamy:
- 50-0 „Koszty działalności podstawowej – produkcyjnej”,
- 51-0 „Koszty działalności podstawowej – handlowej”,
- 52-1 „Koszty wydziałowe”,
- 52-7 „Koszty sprzedaży”,
- 53 „Koszty działalności pomocniczej”,
- 55 „Koszty zarządu”.
Rola konta 49 w przypadku, gdy stosowana jest ewidencja kosztów w zespole 4 i 5
W przypadku jednostki, która prowadzi pełną ewidencję kosztów, istotnego znaczenia nabiera konto 49 „Rozliczenie kosztów”. Służy ono bowiem do przenoszenia:
- na konta zespołu 5 prostych kosztów rodzajowych ujętych na kontach zespołu 4 (40-1, 40-2, 40-3, 40-4, 40-5, 40-9);
- na konto 64-0 kosztów ujętych na kontach zespołu 4 (40-1, 40-2, 40-3, 40-4, 40-5, 40-9) ale rozliczanych w czasie.
Sposób zastosowania konta 49 przy pełnej ewidencji kosztów obrazuje poniższy schemat.
Bieżące ujęcie kosztów prostych według rodzajów na kontach zespołu 4:
- Wn konto 40 „Koszty według rodzajów”,
- Ma konto zespołu 4.
Rozliczenie kosztów według miejsc ich powstawania na odpowiednie konta zespołu 5:
- Wn odpowiednie konto zespołu 5,
- Ma konto 49 „Rozliczenie kosztów”.
Natomiast w sytuacji, gdy koszty są rozliczane w czasie:
- Wn konto 64 „Rozliczenia międzyokresowe kosztów”,
- Ma konto 49 „Rozliczenie kosztów”.
Przykład 1.
Jednostka poniosła w danym miesiącu wydatek na materiały w kwocie 100 000 zł oraz wydatek na wynagrodzenie pracowników 50 000 zł. Jednostka prowadzi ewidencję kosztów zarówno na kontach zespołu 4, jak i zespołu 5. Księgowanie będzie przebiegać następująco:
Ewidencja kosztów według rodzaju
Materiały:
- Wn konto 401 „Zużycie materiałów i energii”,
- Ma konto 310 „Materiały”;
Wynagrodzenia:
- Wn konto 404 „Wynagrodzenia”,
- Ma konto 230 „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”;
Przeniesienie kosztów na miejsca ich powstawania za pomocą konta 49 „Rozliczenie kosztów”
Przeniesienie kosztów produkcji:
- Wn konto 501 „Koszty działalności podstawowej-produkcyjnej”,
- Ma konto 49 „Rozliczenie kosztów”;
Przeniesienie kosztów wynagrodzenia:
- Wn konto 550 „Koszty zarządu”,
- Ma konto 49 „Rozliczenie kosztów”.
Podsumowując, można zatem wskazać, że konto 49 „Rozliczenie kosztów” służy do rozliczania kosztów ujętych na kontach zespołu 4 i przenoszenia ich na odpowiednie konta zespołu 5. Po stronie:
- Wn konta 49 – ujmuje się koszty podlegające rozliczeniu, które zostały wcześniej zaksięgowane na kontach zespołu 4;
- Ma konta 49 – ujmuje się rozliczenie tych kosztów na konta zespołu 5.
W rezultacie omawiane konto 49 „Rozliczenie kosztów” to konto techniczne, które w wariancie pełnego ewidencjonowania kosztów pozwala powiązać ewidencję kosztów według rodzaju (zespół 4) z ewidencją według funkcji (miejsca powstawania) kosztów (zespół 5).
Polecamy: