Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego a przerwa między świadczeniami

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

Wysokość zasiłku chorobowego oraz innych świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest bezpośrednio uzależniona od osiąganych przez pracownika zarobków. Kluczowym zagadnieniem w kadrach i płacach jest prawidłowa podstawa wymiaru zasiłku chorobowego, która decyduje o wysokości otrzymywanych środków. Nie zawsze jednak przedsiębiorca musi dokonywać przeliczeń przy każdym kolejnym świadczeniu – warto wiedzieć, kiedy przepisy pozwalają na przyjęcie dotychczasowej podstawy.

Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia chorobowego

Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tzw. ubezpieczenia chorobowego), obejmują:

  1. zasiłek chorobowy;
  2. świadczenie rehabilitacyjne;
  3. zasiłek wyrównawczy;
  4. zasiłek macierzyński;
  5. zasiłek opiekuńczy.

Przepisy ustawy zasiłkowej dotyczą tzw. świadczeń krótkoterminowych z ubezpieczenia chorobowego, przysługujących ubezpieczonym z tytułu czasowej niezdolności do pracy, która ma charakter przejściowy, w odróżnieniu od trwałej (utrwalonej) niezdolności do pracy, której skutków nie da się przewidzieć. Zasadniczym warunkiem nabycia prawa zarówno do zasiłku chorobowego, jak i świadczenia rehabilitacyjnego jest niezdolność do pracy z powodu choroby.

Niezdolność do pracy to będący skutkiem choroby stan organizmu odbiegający od stanu zapewniającego mu normalne funkcjonowanie, powodujący czasową niemożność wykonywania dotychczasowej pracy, to znaczy pracy wykonywanej przed zachorowaniem (wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2020 r., II UK 248/18).

Pozostałe wymienione świadczenia przysługują w okresach niewykonywania pracy w związku z urodzeniem dziecka lub opieką nad dzieckiem, względnie innym członkiem rodziny (zasiłek macierzyński i zasiłek opiekuńczy), a także w związku ze zmniejszoną sprawnością do pracy pracownika wykonującego pracę w ośrodku rehabilitacji zawodowej lub u pracodawcy na wyodrębnionym stanowisku pracy, dostosowanym do potrzeb adaptacji lub przyuczenia do określonej pracy (zasiłek wyrównawczy).

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego - zasady ustalania

Ustalanie podstawy wymiaru wszystkich wyżej wspomnianych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego dla pracownika następuje zasadniczo w ten sam sposób – w przepisach ustawy zasiłkowej szczegółowo unormowano w tym zakresie kwestie związane z zasiłkiem chorobowym, przyjmując jednocześnie, że przepisy te należy odpowiednio stosować przy ustalaniu podstawy wymiaru pozostałych omawianych świadczeń.

Kluczowe znaczenie mają tu następujące zasady:

  1. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu będącemu pracownikiem stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem wspomnianego okresu, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia.
  2. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie stanowiące podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się przez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego przez ubezpieczonego będącego pracownikiem za okres, o którym mowa wyżej (ust. 1), przez liczbę miesięcy, w których wynagrodzenie to zostało osiągnięte.
  3. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego za jeden dzień niezdolności do pracy stanowi jedna trzydziesta część wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku.
  4. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskanego u płatnika składek w okresie nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, w trakcie którego powstała niezdolność do pracy.
  5. Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie, które ubezpieczony będący pracownikiem osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy.
  6. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania tego zasiłku zgodnie z postanowieniami układów zbiorowych pracy lub przepisami o wynagradzaniu, jeżeli są one wypłacane za okres pobierania tego zasiłku.
  7. Premie, nagrody i inne składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy:
  8. miesięczne wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w kwocie wypłaconej pracownikowi za miesiące kalendarzowe, z których wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku;
  9. kwartalne, wlicza się do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości stanowiącej jedną dwunastą kwot wypłaconych pracownikowi za cztery kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy;
  10. roczne, wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości stanowiącej jedną dwunastą kwoty wypłaconej pracownikowi za rok poprzedzający miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.

Przerwa między okresami pobierania świadczeń

Zgodnie z art. 43 ustawy zasiłkowej, podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków zarówno tego samego rodzaju, jak i innego rodzaju nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż miesiąc kalendarzowy. Przepis ten dotyczy zarówno zasiłku chorobowego, jak i pozostałych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.

Sąd Najwyższy w wyroku z 14 maja 2024 roku (II USKP 158/23) wyjaśnił, że wspomniany przepis oparto na założeniu, że w czasie krótkiej przerwy między okresami pobierania zasiłków zarówno tego samego rodzaju, jak i innego rodzaju nie dochodzi do (znaczącej) zmiany warunków zatrudnienia rzutujących na podstawę wymiaru składek i zasiłków, a więc że nie dochodzi do sytuacji, które wpływałyby negatywnie na realizację przez świadczenia z ubezpieczenia chorobowego przypisanej im funkcji kompensacyjnej.

Jeśli jednak dochodzi do zmiany pracodawcy (płatnika składek) i niezdolność do pracy pracownika powstaje w trakcie zatrudnienia u nowego pracodawcy, to art. 43 ustawy zasiłkowej nie znajduje zastosowania, a podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się na nowo, z uwzględnieniem wynagrodzenia przysługującego pracownikowi u tego nowego pracodawcy. Dzieje się zaś tak, mimo podlegania przez pracownika u obu pracodawców takiemu samemu (pracowniczemu) tytułowi ubezpieczenia chorobowego.

Ustanie dotychczasowego i nawiązanie kolejnego stosunku pracy, nawet bez przerwy w zatrudnieniu, powoduje bowiem, że zakończony stosunek pracy staje się okresem poprzedniego ubezpieczenia chorobowego.

Również w piśmiennictwie podkreśla się, że art. 43 ustawy zasiłkowej może mieć zastosowanie tylko w przypadku ponownego powstania prawa do zasiłku chorobowego (ponownej niezdolności do pracy) w czasie trwania tego samego stosunku prawnego stanowiącego tytuł podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, ewentualnie nowego stosunku, ale pomiędzy tymi samymi stronami.

Jeśli natomiast nastąpiła zmiana stron stosunku prawnego (np. umowy o pracę), to podstawę wymiaru zasiłku należy ustalać na nowo, nawet jeśli od czasu pobierania przez pracownika zasiłku z tytułu ostatniej niezdolności do pracy nie upłynął okres wskazany w art. 43 ustawy zasiłkowej.

Przykład 1.

Pracownik w trakcie zatrudnienia u tego samego pracodawcy od 20 lipca do 15 września był niezdolny do pracy z powodu choroby i otrzymywał za ten czas zasiłek chorobowy. 16 września pracownik powrócił do pracy. Od 10 do 23 października pracownik otrzymywał zasiłek opiekuńczy w związku z koniecznością osobistego sprawowania opieki nad członkiem rodziny. W tych okolicznościach podstawa wymiaru zasiłku chorobowego powinna stanowić również podstawę zasiłku opiekuńczego, gdyż przerwa między okresami pobierania tych dwóch świadczeń była krótsza niż miesiąc kalendarzowy.

Odpowiednie stosowanie art. 43 do ubezpieczonych niebędących pracownikami

Przepis art. 43 ustawy zasiłkowej formułuje zasadę nieustalania na nowo podstawy wymiaru świadczenia, która w odniesieniu do pracowników jest stosowana wprost, w odniesieniu zaś do ubezpieczonych niebędących pracownikami może być stosowana tylko odpowiednio (art. 48 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Oznacza to, że artykuł ten może mieć zastosowanie tylko w przypadku ponownego powstania prawa np. do zasiłku chorobowego (ponownej niezdolności do pracy) lub prawa do innego świadczenia w czasie trwania tego samego stosunku prawnego stanowiącego tytuł podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, ewentualnie nowego stosunku, ale pomiędzy tymi samymi stronami (wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2024 r., I USKP 26/24)

Przykład 2.

Osoba (zleceniobiorca), objęta z tytułu umowy zlecenia ubezpieczeniem chorobowym, pobierała zasiłek chorobowy od 5 marca do 21 kwietnia. 30 kwietnia umowa zlecenia uległa rozwiązaniu. 14 maja osoba ta zawarła kolejną umowę zlecenia, jednak z innym podmiotem niż poprzedni zleceniodawca i z tego tytułu została zgłoszona do ubezpieczenia chorobowego. 17 maja osoba ta ponownie zachorowała. Podstawę zasiłku chorobowego przysługującego od 17 maja należało obliczyć odrębnie, gdyż zasiłek ten przysługiwał w ramach ubezpieczenia z tytułu umowy zlecenia zawartej z innym zleceniodawcą niż poprzedni.

Tym samym ustalenie nowej podstawy wymiaru świadczenia z ubezpieczenia chorobowego konieczne jest w przypadku, gdy świadczenie to pobiera się po upływie miesiąca kalendarzowego od zakończenia pobierania poprzedniego świadczenia z tego ubezpieczenia, a także w przypadku, gdy niezależnie od długości przerwy w pobieraniu świadczeń dane świadczenie dotyczy ubezpieczenia z innego tytułu niż poprzednie lub stosunku prawnego między innymi stronami niż poprzednie.

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów