Mimo że spraw sądowych z każdym rokiem przybywa, a sądy stają się coraz bardziej obciążone, droga sądowa pozostaje kluczowym narzędziem dochodzenia roszczeń przez przedsiębiorców. Niestety, w najbliższym czasie mogą czekać ich wyższe opłaty sądowe w sprawach cywilnych, co wynika z planowanych zmian w przepisach. Projekt ustawy z dnia 8 lipca 2026 roku zakłada modyfikację stawek oraz progów właściwości, co bezpośrednio wpłynie na koszty prowadzenia sporów przez firmy. Sprawdźmy, jak te regulacje zmienią budżet przedsiębiorstwa przeznaczany na walkę o należności.
Opłata od pozwu – jak to wygląda obecnie?
Zasady pobierania opłat od pozwów określa ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Najważniejsza w tym jest regulacja dotycząca opłat w sprawach o prawa majątkowe. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (dalej również UKSC) w sprawach o prawa majątkowe pobiera się od pisma opłatę stałą ustaloną według wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej:
1. do 500 złotych – w kwocie 30 złotych;
2. ponad 500 złotych do 1500 złotych – w kwocie 100 złotych;
3. ponad 1500 złotych do 4000 złotych – w kwocie 200 złotych;
4. ponad 4000 złotych do 7500 złotych – w kwocie 400 złotych;
5. ponad 7500 złotych do 10 000 złotych – w kwocie 500 złotych;
6. ponad 10 000 złotych do 15 000 złotych – w kwocie 750 złotych;
7. ponad 15 000 złotych do 20 000 złotych – w kwocie 1000 złotych.
Natomiast zgodnie z art. 13 ust. 2 UKSC w sprawach o prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad 20 000 złotych pobiera się od pisma opłatę stosunkową wynoszącą 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 100 000 złotych.
Wyższe opłaty sądowe a obecne zasady ustalania kosztów
Projekt z dnia 8 lipca 2026 roku dotyczący zmiany ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw zakłada wprowadzenie dwóch nowych przedziałów opłat.
Zgodnie z projektowanym art. 13 ust. 1 pkt 8 UKSC w sprawach o prawa majątkowe, gdy wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia przekracza 20 000 zł i nie przekracza 25 000 zł, opłata ma wynosić 1250 zł.
Z kolei projektowany art. 13 ust. 1 pkt 9 UKSC przewiduje, że przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia przekraczającej 25 000 zł i nieprzekraczającej 30 000 zł, opłata wyniesie 1500 zł.
Jednocześnie projektowany art. 13 ust. 2 UKSC przewiduje, że opłata stosunkowa w wysokości 5% będzie pobierana dopiero wtedy, gdy wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia przekroczy 30 000 zł.
Projektodawca wyraźnie wskazuje, że nowe stawki będą dotyczyły wyłącznie spraw o prawa majątkowe, a kryterium ich zastosowania stanowić będzie wartość przedmiotu sporu (WPS) lub wartość przedmiotu zaskarżenia (WPZ).
Czy przedsiębiorca za pozew zapłaci więcej?
Jeżeli zmiany wejdą w życie w niezmienionej formie, to „ogólnie” przedsiębiorcy, wychodząc z pozwem, zapłacą więcej. Nie wszyscy, a ci, których WPS (lub WPZ) będzie wynosiła między 20 001 a 24 999 zł oraz 25 001 a 29 999 zł. Dlaczego? Gdyż opłata w tych przedziałach wynosi 5% tylko przy najwyższej kwocie. 25 000 zł x 5% = 1250 zł oraz 30 000 zł x 5% = 1500 zł.
W przypadku, gdy WPS będzie wynosiła np. 20 900 zł, przy obecnych regulacjach opłata wyniesie 1045 zł, a jeżeli zmiany wejdą w życie, będzie to 1250 zł. Przy roszczeniu w wysokości 28 000 zł opłata wzrośnie z 1400 zł do 1500 zł.
Może wydawać się to niewiele, ale jeśli przedsiębiorca ma miesięcznie kilka niezapłaconych faktur, może się okazać, że w skali roku musi poświęcić kilka tysięcy więcej na same pozwy o zapłatę. A to już z całą pewnością będzie odczuwalne.
Dlaczego prawodawca przewiduje nowe stawki?
W uzasadnieniu do projektu zmiany ustaw Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje na zmianę realiów gospodarczych i wzrost wartości pieniądza. Zwraca przy tym uwagę m.in. na wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę. W 2005 r. wynosiło ono 849 zł, natomiast od 1 stycznia 2026 roku wynosi 4806 zł. W ocenie projektodawcy uzasadnia to dostosowanie progów opłat do aktualnych realiów ekonomicznych.
Nowe wyższe opłaty sądowe – analiza dwóch progów
W przypadku wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia powyżej 30 000 zł projekt pozostawia zasadę opłaty stosunkowej. Zgodnie z projektowanym art. 13 ust. 2 UKSC będzie ona wynosiła 5% wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia, nie więcej jednak niż 100 000 zł. Czyli będzie to wyglądało tak jak dotychczas.
Przykładowo przy pozwie z WPS (WPZ) 40 000 zł opłata wyniesie 2000 zł, przy 200 000 zł będzie to 10 000 zł, a przy 2 500 000 zł – 100 000 zł.
Projekt nie zmienia ani stawki 5%, ani maksymalnej wysokości opłaty stosunkowej wynoszącej cały czas 100 000 zł. To oznacza, że wszystkie pozwy z WPS (WPZ) powyżej 2 mln zł będą wymagały stałej opłaty w maksymalnej wysokości 100 000 zł.
Zmiana dotknie również postępowanie uproszczone
Projekt przewiduje również zmianę art. 505¹ § 1 k.p.c., która podnosi z 20 000 zł do 30 000 zł próg wartości przedmiotu sporu pozwalający na rozpoznanie określonych spraw w postępowaniu uproszczonym. To akurat będzie zmiana korzystna dla przedsiębiorców, gdyż zwiększy możliwości korzystania z uproszczonego postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wskazano, że obecny limit 20 000 zł został wprowadzony w 2017 roku i od tego czasu nie był aktualizowany. Zdaniem projektodawcy zmiany gospodarcze powodują, że coraz więcej stosunkowo nieskomplikowanych spraw przekracza obecny próg.
Zaznaczono przy tym, że podwyższenie limitu nie oznacza, iż opłaty z art. 13 ust. 1 UKSC stają się „opłatami za postępowanie uproszczone”. Są to dwie odrębne regulacje, które projektodawca dostosowuje do siebie.
Zmiana progu właściwości sądu okręgowego
Zmiany gospodarcze i spadek wartości pieniądza sprawiły, że projektodawca zdecydował się zmienić art. 17 pkt 4 k.p.c. Po zmianie sąd okręgowy ma być właściwy w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 150 000 zł. Obecnie granica ta wynosi 100 000 zł.
Oznacza to, że sprawy o prawa majątkowe o wartości przedmiotu sporu do 150 000 zł będą co do zasady należały do właściwości sądu rejonowego (przy uwzględnieniu pozostałych zasad właściwości rzeczowej określonych w art. 17 k.p.c.).
Jak projektodawca uzasadnia te zmiany? Uzasadnienie wskazuje, że podwyższenie progu właściwości sądów rejonowych i okręgowych powinno następować stopniowo. W 2023 roku próg właściwości sądów rejonowych w sprawach o prawa majątkowe został podniesiony z 75 tys. zł do 100 tys. zł. Zmiana ta nie spowodowała jednak istotnego wzrostu liczby spraw kierowanych do sądów rejonowych. W 2024 roku wpływ spraw cywilnych w tej kategorii wzrósł tam jedynie o 1% w porównaniu z 2023 rokiem. Podobne dane dotyczą spraw gospodarczych – w całym 2024 roku.
Jednocześnie sądy okręgowe nadal pozostają obciążone sprawami, które z reguły są bardziej skomplikowane i wymagają większego nakładu pracy. W 2025 roku liczba spraw cywilnych kierowanych do sądów okręgowych wprawdzie spadła o 13,7%, jednak dysproporcja w obciążeniu obu szczebli sądownictwa nadal się utrzymywała. W przypadku spraw gospodarczych sytuacja była odwrotna – ich wpływ do sądów okręgowych wzrósł w 2025 roku o 7%, podczas gdy do sądów rejonowych spadł o 2,3%.
Z tego względu projektodawca proponuje dalsze podniesienie progu wartości przedmiotu sporu, tym razem o 50 tys. zł – ze 100 tys. zł do 150 tys. zł. Celem tej zmiany jest bardziej racjonalne rozłożenie obciążenia pomiędzy sądy rejonowe i okręgowe oraz zwiększenie efektywności postępowania. Znaczenie ma również struktura kadrowa: sądy rejonowe są dodatkowo zasilane asesorami, podczas gdy sądy okręgowe co do zasady nie otrzymują nowych etatów sędziowskich, a ich potrzeby kadrowe są uzupełniane głównie przez delegowanie sędziów z sądów rejonowych.
Wyższe opłaty sądowe w sprawach cywilnych – podsumowanie
Projektowana nowelizacja zmienia zasady pobierania opłat w sprawach o prawa majątkowe i zasadniczo oznacza wyższe opłaty sądowe w sprawach cywilnych. Nie obejmie to wszystkich spraw dotyczących praw majątkowych, a jedynie tych, w których WPS lub WPZ będzie wynosiła ponad 20 000 zł, a mniej niż 30 000 zł.
Jeżeli zmiany wejdą w życie:
- przy WPS (WPZ) powyżej 20 000 zł do 25 000 zł opłata wyniesie 1250 zł;
- przy WPS (WPZ) powyżej 25 000 zł do 30 000 zł opłata wyniesie 1500 zł;
- przy WPS (WPZ) powyżej 30 000 zł nadal będzie pobierana opłata w wysokości 5% wartości, nie więcej jednak niż 100 000 zł.
Jednocześnie projekt podnosi do 30 000 zł próg stosowania postępowania uproszczonego na podstawie zmodyfikowanego art. 505¹ § 1 k.p.c. oraz do 150 000 zł próg właściwości rzeczowej sądu okręgowego określony w art. 17 pkt 4 k.p.c.
