Z uwagi na niezgodne z prawem zapisy w umowach kredytu frankowego coraz częściej dochodzi do ich unieważnienia w drodze wyroków sądowych. To z kolei rodzi pytanie, jak w takim przypadku powinni postąpić ci podatnicy, którzy w ramach spłacanego kredytu hipotecznego korzystali z ulgi odsetkowej.
Ulga odsetkowa w podatku PIT
Zasady dokonywania odliczeń wydatków poniesionych na spłatę odsetek od kredytu udzielonego podatnikowi na sfinansowanie inwestycji mającej na celu zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych regulują przepisy art. 26b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 roku.
Jak wynika z art. 26b ust. 1 ustawy od podstawy obliczenia podatku, ustalonej zgodnie z art. 26 ust. 1, odlicza się, z zastrzeżeniem ust. 2–4, faktycznie poniesione w roku podatkowym wydatki na spłatę odsetek od kredytu (pożyczki) udzielonego podatnikowi, o którym mowa w art. 3 ust. 1, na sfinansowanie inwestycji mającej na celu zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych, związanej z:
- budową budynku mieszkalnego albo
- wniesieniem wkładu budowlanego lub mieszkaniowego do spółdzielni mieszkaniowej na nabycie prawa do nowo budowanego budynku mieszkalnego albo lokalu mieszkalnego w takim budynku, albo
- zakupem nowo wybudowanego budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego w takim budynku od gminy lub od osoby, która wybudowała ten budynek w wykonywaniu działalności gospodarczej, albo
- nadbudową lub rozbudową budynku na cele mieszkalne bądź przebudową (przystosowaniem) budynku niemieszkalnego, jego części lub pomieszczenia niemieszkalnego na cele mieszkalne, w wyniku których powstanie samodzielne mieszkanie spełniające wymagania określone w przepisach prawa budowlanego.
W art. 26b ust. 4 pkt 1–2 ustawodawca określił wysokość dokonywanych odliczeń, gdyż są one limitowane.
Stosownie do treści art. 26b ust. 6 ww. ustawy odsetki, o których mowa w ust. 4, zapłacone przed rokiem określonym w ust. 5, mogą być odliczone od podstawy obliczenia podatku za rok podatkowy, w którym podatnik po raz pierwszy odlicza odsetki.
Natomiast w myśl art. 26b ust. 7 tej ustawy odsetki, o których mowa w ust. 4, zapłacone przed rokiem określonym w ust. 5, mogą być odliczone od podstawy obliczenia podatku również w roku podatkowym bezpośrednio następującym po roku, w którym podatnik po raz pierwszy odliczył odsetki; w tym przypadku odliczeniu podlega wyłącznie różnica między sumą odsetek przypadających do odliczenia a kwotą odsetek faktycznie odliczonych w roku, w którym podatnik dokonał pierwszego odliczenia.
Zgodnie z art. 26b ust. 8 cytowanej ustawy odliczenia dotyczą odsetek zapłaconych łącznie przez oboje małżonków. Jeżeli małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu – odliczeń dokonuje się zgodnie z wnioskami zawartymi w zeznaniach rocznych bądź od dochodu każdego z małżonków, w proporcji wskazanej we wniosku, bądź od dochodu jednego z małżonków.
Pomimo uchylenia art. 26b ustawodawca zagwarantował korzystanie z ulgi odsetkowej w ramach praw nabytych. Jak bowiem wynika z art. 9 ust. 1 ustawy uchylającej art. 26b, podatnikowi, któremu w latach 2002–2006 został udzielony kredyt (pożyczka), o którym mowa w art. 26b ww. ustawy, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 roku, przysługuje na zasadach określonych w tej ustawie prawo odliczania wydatków na spłatę odsetek od tego kredytu (pożyczki), do upływu terminu spłaty określonego w umowie o kredyt (pożyczkę) zawartej przed 1 stycznia 2007 roku, nie dłużej jednak niż do 31 grudnia 2027 roku.
Unieważnienie umowy kredytowej wiąże się a zwrot ulgi odsetkowej
W związku z unieważnieniem umowy kredytowej pojawia się pytanie, w jaki sposób należy dokonać zwrotu ulgi odsetkowej i jaki okres należy tym zwrotem objąć.
W przypadku zwrotu – w wyniku stwierdzenia nieważności umowy kredytowej – wartości odsetek, z którymi związane było prawo podatnika do korzystania z ulgi odsetkowej, ustawodawca przewidział rozwiązanie dla tego rodzaju szczególnych sytuacji. Stosownie bowiem do treści art. 45 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli podatnik, obliczając podatek należny, dokonał odliczeń od dochodu, podstawy obliczenia podatku lub podatku, a następnie otrzymał zwrot odliczonych kwot (w całości lub w części), w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym otrzymał ten zwrot, dolicza odpowiednio kwoty poprzednio odliczone.
Z powyższego wynika, że rozliczenie z tytułu zwrotu odsetek powinno być dokonane w zeznaniu składanym za ten rok, w którym dojdzie do ich zwrotu. Jeśli więc wynikiem wygrania procesu frankowego jest m.in. zwrot odliczonych wcześniej odsetek, to w zeznaniu rocznym za rok wypłaty tej należności trzeba ją doliczyć do podstawy opodatkowania (dochodu).
Ponadto kluczową kwestią jest to, w jakim zakresie należy przeprowadzić zwrot ulgi, biorąc pod uwagę terminy przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Przypomnijmy, że termin przedawnienia zobowiązania podatkowego zaczyna biec od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, a kończy się z upływem 5 lat. Istotą „przedawnienia” uregulowanego w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej jest to, że na skutek upływu czasu zobowiązanie podatkowe wygasa z mocy prawa i organ podatkowy nie może skutecznie domagać się od podatnika jego zapłaty, zobowiązanie podatkowe przestaje bowiem istnieć.
Natomiast z cytowanego wcześniej art. 45 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie wynika, że przepis ten dotyczy jedynie zwrotu kwot odliczonych za lata nieprzedawnionych zobowiązań podatkowych.
Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z 5 marca 2025 roku (nr 0112-KDIL2-1.4011.102.2025.1.DJ), kwestia przedawnienia zobowiązań podatkowych za lata wcześniejsze nie ma znaczenia dla rozliczenia przez małżonków ulgi odsetkowej w związku z nieważnością kredytu, gdyż zobowiązanie podatkowe dotyczące rozliczenia z tytułu zwrotu odsetek, z którymi była związana ulga odsetkowa, powstało dopiero w momencie otrzymania zwrotu odsetek w wyniku unieważnienia umowy kredytowej.
W rezultacie w przypadku zwrotu środków, z których tytułu skorzystano z ulgi odsetkowej, nie mają zatem znaczenia lata, w jakich podatnicy korzystali z tej ulgi. Ważny jest moment (rok) rozliczenia z bankiem tych środków – to on jest podstawą do obliczenia okresu przedawnienia.
Przykład 1.
Pan Karol w 2006 roku zaciągnął kredyt frankowy. W tym zakresie co roku korzystał z ulgi odsetkowej regulowanej w art. 26b ustawy PIT. W 2024 roku sąd unieważnił umowę kredytu frankowego i pan Karol otrzymał zwrot wpłaconych odsetek. Za jaki okres powinien dokonać zwrotu odliczonych kwot w ramach ulgi odsetkowej?
Otrzymany przez pana Karola zwrot przez bank odsetek w 2024 roku obliguje do doliczenia do dochodu – w zeznaniu podatkowym składanym za ten rok – wartości odliczonej w związku z ww. odsetkami ulgi odsetkowej, z której skorzystał w latach 2006–2023. Zobowiązanie z tego tytułu przedawni się z końcem 2030 roku.
Ponadto, jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z 7 maja 2025 roku (nr 0113-KDIPT2-2.4011.293.2025.3.ACZ), nie ma znaczenia, czy do zwrotu uprzednio zapłaconych rat odsetkowych doszło w związku z unieważnieniem umowy kredytowej, czy też zawarciem ugody z bankiem. W każdej sytuacji, w której nastąpiłby zwrot uprzednio zapłaconych rat odsetkowych uwzględnionych we wcześniejszych rozliczeniach podatkowych w ramach ulgi odsetkowej, przepis art. 45 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wskazuje na obowiązek dokonywania doliczenia kwot uprzednio odliczonych w takich przypadkach.
W rezultacie otrzymany zwrot odliczonych wcześniej odsetek – w ramach ulgi odsetkowej – należy uwzględnić w zeznaniu rocznym za rok, w którym doszło do unieważnienia umowy poprzez doliczenie zwróconej kwoty do podstawy opodatkowania (dochodu).
Polecamy:
