Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności - jakie koszty trzeba ponieść?

Orzekanie w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe może następować w postępowaniu w przedmiocie udzielenia zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Jest to jeden ze środków karnych zarówno w przypadku przestępstw, jak i wykroczeń skarbowych. Należy jednak wskazać, że konieczne jest poniesienie określonych kosztów, aby możliwe było złożenie wniosku o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności.

Na czym polega dobrowolne poddanie się odpowiedzialności?

Omawiana instytucja jest opisana w Ustawie z 10 września 1999 roku – Kodeks karny skarbowy (dalej: kks). Zgodnie z art. 142 kks: w postępowaniu prowadzonym przez finansowy organ postępowania przygotowawczego, zanim wniesiono akt oskarżenia, sprawca przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego może zgłosić wniosek o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Wniosek sprawcy może być złożony na piśmie albo ustnie do protokołu.

Przed pierwszym przesłuchaniem finansowy organ postępowania przygotowawczego ma obowiązek pouczyć sprawcę także o prawie do złożenia takiego wniosku.

Ponadto jak wynika z treści art. 17 kks: sąd może udzielić zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, jeżeli wina sprawcy i okoliczności popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości, a jednocześnie:

1. uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną, jeżeli w związku z przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie tej należności;
2. sprawca uiścił kwotę odpowiadającą co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za dany czyn zabroniony;
3. sprawca wyraził zgodę na przepadek przedmiotów co najmniej w takim zakresie, w jakim ten przepadek jest obowiązkowy, a w razie niemożności złożenia tych przedmiotów – uiścił ich równowartość pieniężną; przepisy art. 16 § 2 zdanie trzecie oraz art. 31 § 3 pkt 2 stosuje się odpowiednio;
4. uiszczono co najmniej zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25 maja 2005 roku (III KK 84/05), sąd może udzielić zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, jeżeli wina sprawcy i okoliczności popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości. Powyższy wymóg odnosi się tu wprost do sądu udzielającego zezwolenia, ale jest oczywiste, że dotyczy on także organu finansowego, który występuje z wnioskiem do sądu o udzielenie zezwolenia.

Samo złożenie wniosku przez sprawcę nie przesądza o jego winie ani o sprawstwie, które powinny wynikać z całokształtu okoliczności sprawy. Choć wyraźne przyznanie się do winy nie jest wymagane, jego brak nakłada obowiązek szczególnie wnikliwej i ostrożnej oceny zebranego materiału dowodowego. Jednocześnie samo przyznanie się również nie rozstrzyga automatycznie o odpowiedzialności osoby składającej takie oświadczenie.

Zarówno zatem organ finansowy, jak i sąd powinny ocenić materiał dowodowy w kontekście oświadczenia dowodowego (wyjaśnień) podejrzanego i na ich podstawie – a nie na wniosek o zezwolenie na poddanie się karze – ustalić, czy spełniony jest warunek wynikający z art. 17 kks dotyczący jasności co do winy i sprawstwa wnioskującego.

Ponadto niedopuszczalne jest udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, jeżeli:

• przestępstwo skarbowe zagrożone jest karą ograniczenia lub pozbawienia wolności;
• przestępstwo skarbowe zagrożone tylko karą grzywny popełniono w warunkach określonych w art. 37 § 1 lub art. 38 § 2;
• zgłoszono interwencję co do przedmiotu podlegającego przepadkowi, chyba że zostanie ona cofnięta przez interwenienta do czasu wniesienia aktu oskarżenia do sądu.

Warunki dobrowolnego poddania się odpowiedzialności określono w art. 18 kks, gdzie możemy przeczytać, że: sąd, udzielając zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, orzeka:

1. tytułem kary grzywny kwotę uiszczoną przez sprawcę;
2. przepadek przedmiotów tylko w takich granicach, w jakich sprawca wyraził na to zgodę, a w razie niemożności ich złożenia – uiścił ich równowartość pieniężną.

Wniosek o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności

Obowiązki sprawy składającego wniosek o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności określono w art. 143 kks, zgodnie z którym: składając wniosek, należy jednocześnie łącznie uiścić:

1. należność publicznoprawną, jeżeli w związku z przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie tej należności, chyba że do chwili zgłoszenia wniosku ta wymagalna należność została w całości uiszczona;
2. tytułem kary grzywny kwotę odpowiadającą co najmniej jednej trzeciej minimalnego wynagrodzenia, a za wykroczenie skarbowe – kwotę odpowiadającą co najmniej jednej dziesiątej tego wynagrodzenia;
3. co najmniej zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania.

Wysokość zryczałtowanych kosztów postępowania określa Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 8 grudnia 2005 roku w sprawie wysokości zryczałtowanych kosztów postępowania związanych ze zgłoszeniem wniosku o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe.

W akcie tym wskazano, że wysokość zryczałtowanych kosztów postępowania związanych ze zgłoszeniem wniosku o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w sprawie o przestępstwo skarbowe wynosi 1/10 minimalnego wynagrodzenia ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w czasie złożenia tego wniosku.

Natomiast wysokość zryczałtowanych kosztów postępowania związanych ze zgłoszeniem wniosku o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w sprawie o wykroczenie skarbowe wynosi 1/12 minimalnego wynagrodzenia ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w czasie złożenia tego wniosku.

Od 1 stycznia 2026 roku kwota minimalnego wynagrodzenia wynosi 4806 zł.

Przykład 1.

Pan Adam nie złożył deklaracji PIT-38 z tytułu sprzedaży akcji i nie zapłacił podatku dochodowego PIT w wysokości 25 tys. zł. Wobec pana Adama zostało wszczęte postępowanie karno skarbowe na podstawie art. 54 kks za popełnione przestępstwo. Pan Adam postanowił złożyć wniosek o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności.

Jakie koszty będzie musiał ponieść pan Adam?

Po pierwsze będzie musiał zapłacić zaległy podatek PIT w wysokości 25 tys. zł. Po drugie tytułem kary grzywny kwotę stanowiącą 1/3 minimalnego wynagrodzenia (4806 × 1/3 = 1602 zł). Po trzecie tytułem zryczałtowanych kosztów postępowania kwotę stanowiącą 1/10 minimalnego wynagrodzenia (4806 × 1/10 = 481 zł)

Podsumowując, możliwość złożenia wniosku o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności jest korzystną opcją dla sprawcy, ponieważ wyrok w tej sprawie nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego. Jednocześnie należy pamiętać, że sama możliwość złożenia wniosku obwarowana jest koniecznością poniesienia określonych w kks kosztów.