Centralny Rejestr Umów to krok w stronę wzmocnienia transparentności finansów publicznych w Polsce. Ma on na celu zapewnienie szerokiego dostępu do informacji o umowach zawieranych przez jednostki sektora publicznego, co w efekcie ma przeciwdziałać nadużyciom, zwiększać odpowiedzialność za wydatki i promować jawność w życiu publicznym.
Centralny Rejestr Umów - podstawowe informacje
Kierownik jednostki sektora finansów publicznych udostępnia i aktualizuje w Centralnym Rejestrze Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych (JSFP) informacje o zawartej umowie, jeżeli spełnia ona łącznie następujące warunki:
- stanowi zamówienie w rozumieniu art. 7 pkt 32 Ustawy z 11 września 2019 roku Prawo zamówień publicznych (dalej: Prawo zamówień publicznych);
- została zawarta w formie pisemnej, dokumentowej, elektronicznej albo innej formie szczególnej.
Jeżeli umowa została zawarta na rzecz jednostki sektora finansów publicznych, obowiązki wykonuje kierownik jednostki, na rzecz której zawarto tę umowę.
W przypadku umowy zawartej na rzecz wielu jednostek sektora finansów publicznych obowiązki wykonują ich kierownicy w zakresie, w jakim informacje o umowie dotyczą jednostek przez nich zarządzanych.
W przypadku umowy zawartej przez organ władzy publicznej lub na jego rzecz obowiązki wykonuje kierownik jednostki obsługującej ten organ.
W Centralnym Rejestrze Umów JSFP nie zamieszcza się informacji o umowie:
- zawartej przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego lub Centralne Biuro Antykorupcyjne, placówkę zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej, jednostkę organizacyjną podległą Ministrowi Obrony Narodowej lub na ich rzecz;
- o której mowa w art. 11 ust. 2 pkt 1 Prawa zamówień publicznych;
- dotyczącej zamówień, o których mowa w art. 14 Prawa zamówień publicznych;
- dotyczącej czynności operacyjno-rozpoznawczych finansowanych z funduszu operacyjnego i podejmowanych przez jednostki uprawnione na podstawie odrębnych ustaw;
- w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa lub której udostępnienie, uwzględniając w szczególności możliwość agregacji tych informacji, może zagrażać interesom państwa albo wywrzeć niekorzystny wpływ w zakresie bezpieczeństwa lub obronności, w tym w zakresie zabezpieczenia granicy państwowej, zapewnienia bezpieczeństwa paliwowego państwa i bezpieczeństwa gazowego państwa, a także bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej;
- o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zamieszczanej na stronie internetowej Narodowego Funduszu Zdrowia.
Kierownik jednostki może udostępniać i aktualizować w Centralnym Rejestrze Umów JSFP również informacje o umowie niespełniającej warunku zawarcia w formie pisemnej, dokumentowej, elektronicznej lub innej szczególnej.
Przykład 1.
Gmina X zawiera w formie pisemnej umowę na dostawę sprzętu komputerowego do szkół, stanowiącą zamówienie w rozumieniu art. 7 pkt 32 Prawa zamówień publicznych. Ponieważ umowa została zawarta na rzecz jednostki sektora finansów publicznych – w tym przypadku gminy – kierownik tej jednostki jest zobowiązany do udostępnienia i aktualizacji informacji o umowie w Centralnym Rejestrze Umów JSFP.
Zakres danych udostępnianych w rejestrze
W Centralnym Rejestrze Umów JSFP udostępnia się i aktualizuje następujące informacje o umowie:
- numer umowy (o ile taki numer nadano);
- datę zawarcia umowy;
- okres, na jaki umowa została zawarta;
- oznaczenie stron umowy;
- wskazanie przedmiotu umowy;
- wartość umowy;
- wskazanie, czy umowa jest finansowana ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2–3 Ustawy z 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych;
- status umowy i dzień zakończenia obowiązywania umowy;
- podstawę prawną nieudostępnienia informacji o umowie oraz organ lub osobę, które dokonały wyłączenia jawności danej informacji;
- podstawę dokonania aktualizacji informacji określonych wyżej, o ile została ona dokonana.
W Centralnym Rejestrze Umów JSFP nie udostępnia się informacji o umowie, co do których prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu na podstawie art. 5 ust. 1 i 2–2b Ustawy z 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej.
W Centralnym Rejestrze Umów JSFP mogą być udostępniane i aktualizowane informacje o umowie inne niż określone wyżej, niestanowiące danych osobowych.
Zasady dotyczące funkcjonowania Centralnego Rejestru Umów
Informacje o umowie udostępnia się i aktualizuje w Centralnym Rejestrze Umów JSFP bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 30 dni odpowiednio od dnia zawarcia umowy lub zaistnienia zmiany informacji o umowie, przy czym do tego terminu nie wlicza się dni, w których wystąpiła awaria systemu.
Minister Finansów zapewnia funkcjonowanie systemu teleinformatycznego, w którym jest prowadzony Centralny Rejestr Umów JSFP.
W przypadku awarii systemu Minister Finansów informuje o jej wystąpieniu i usunięciu w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Finansów.
Konta w systemie są zakładane na wniosek zawierający dane wnioskodawcy upoważnionego do działania w imieniu jednostki sektora finansów publicznych oraz dane tej jednostki. Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające zawarte w nim dane, jeśli są one niezbędne do potwierdzenia upoważnienia do działania w imieniu tej jednostki.
Kierownik jednostki wyznacza użytkowników konta w systemie upoważnionych do zarządzania tym kontem.
System umożliwia wyszukiwanie informacji o umowie, które zostały udostępnione w Centralnym Rejestrze Umów JSFP, a także wgląd do tych informacji.
Udostępnienie informacji o umowach w Centralnym Rejestrze Umów JSFP uważa się za udostępnianie informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystywania nieodpłatnie i na warunkach określonych przez Ministra Finansów w systemie.
Minister Finansów jest administratorem danych użytkowników kont w systemie oraz innych danych w zakresie, w jakim jest to niezbędne do zapewnienia funkcjonowania tego systemu.
Kierownik jednostki jest administratorem danych w systemie, w zakresie informacji o umowie zamieszczonych przez tego kierownika jednostki w Centralnym Rejestrze Umów JSFP.
Obowiązki administratora danych określone w przepisach o ochronie danych osobowych w zakresie informacji o umowie zamieszczonych w Centralnym Rejestrze Umów JSFP wykonuje wyłącznie kierownik jednostki.
Informacja publiczna, która nie została już udostępniona w Centralnym Rejestrze Umów JSFP – w trybie dostępu do informacji publicznej jest udostępniana na wniosek.
Podsumowanie
Centralny Rejestr Umów stanowi istotny krok w kierunku pełniejszej jawności życia publicznego i bardziej odpowiedzialnego gospodarowania środkami publicznymi. Wprowadzenie jednolitych zasad publikowania informacji o umowach zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych ma nie tylko ułatwić obywatelom dostęp do danych, lecz także uporządkować obowiązki informacyjne i wzmocnić mechanizmy kontroli społecznej. Jednocześnie ustawodawca przewidział precyzyjne wyjątki od jawności, aby chronić bezpieczeństwo państwa, interes publiczny oraz obszary wymagające szczególnej poufności. Funkcjonowanie rejestru – oparte na jasnych terminach, określonych kompetencjach i odpowiedzialności kierowników jednostek – ma w praktyce przyczynić się do większej transparentności, a w dłuższej perspektywie do budowania zaufania do instytucji publicznych.
Co do większości zmian ustawa nowelizująca ustawę o finansach publicznych wprowadzająca Centralny Rejestr Umów wchodzi w życie 1 stycznia 2026 roku. Pozostałe zmiany będą obowiązywać od 1 lipca 2026 roku.
Polecamy:
