Sprzątanie chodnika i odśnieżanie - obowiązki właścicieli posesji

Sezon jesienno-zimowy to okres, kiedy w szczególności właściciele nieruchomości muszą dbać o sprzątanie chodnika. Niewypełnienie ustawowych obowiązków może wiązać się z poważnymi konsekwencjami. O tym, kogo obciąża obowiązek odśnieżania chodnika i jakie są konsekwencje zaniechania w tym zakresie, dowiedzą się Państwo po lekturze tego artykułu.

Obowiązek utrzymania czystości chodnika

W art. 5 ust.1 pkt 4 Ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach na właścicieli nieruchomości nałożono obowiązek:

• uprzątnięcie błota, 

• uprzątnięcia śniegu,

• uprzątnięcia lodu,

• uprzątnięcia innych zanieczyszczeń.

Jakie środki stosować zimą do utrzymania czystości chodnika?

To, jakie można zastosować środki przy uprzątnięciu drogi dla pieszych, reguluje Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 października 2005 roku w sprawie rodzajów i warunków stosowania środków, jakie mogą być używane na drogach publicznych oraz ulicach i placach.

Dodatkowo w przepisach wykonawczych określono, że środki chemiczne stosuje się do usunięcia gołoledzi i oblodzenia, a także do zapobiegania powstawaniu oblodzenia i śliskości pośniegowej. W przypadku śniegu środki chemiczne stosowane powinny być po jego mechanicznym usunięciu. Rozrzut środków chemicznych powinien następować w pasie jezdni lub chodników.

Niewykonanie obowiązku utrzymania w czystości chodnika – kary

Niewykonanie obowiązku dbałości o utrzymanie czystości chodnika wiąże się z odpowiedzialnością za wykroczenie i nałożeniem kary grzywny. Zgodnie z przepisami Kodeksu wykroczeń odpowiedzialności za wykroczenie podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5000 zł lub nagany. Nie popełnia wykroczenia sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. 

Orzeczona grzywna jest egzekwowana. Gdyby grzywny nie dało się wyegzekwować, przepisy kw, a konkretnie art. 25, dopuszczają możliwość zamiany grzywny na pracę społecznie użyteczną, a gdyby ukarany nie wyraził na to zgody lub od tej pracy się uchylał, na areszt zastępczy.

Odpowiedzialność odszkodowawcza 

Jak wskazano w orzecznictwie m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 26 lipca 2017 roku (sygn. III CSK 356/16), w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 5 kwietnia 2019 roku (sygn. I ACa 32/19): „w warunkach odwilży w okresie zimy, w nocy, w czasie opadu atmosferycznego nie sposób oczekiwać od właściciela nieruchomości przylegającej do chodnika, aby w sposób nieprzerwany, permanentny zapewniał uprzątnięcie błota, śniegu i lodu. Przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie określają częstotliwości wykonywania tych czynności. Właściciel nieruchomości dochowa więc należytej staranności w tym względzie, jeśli czynności te były przez niego rzeczywiście wykonywane w sposób periodyczny, choćby efekt tych czynności nie był trwały”.

Naruszenie obowiązków w zakresie dbałości o czystość chodnika w przypadku wystąpienia wypadku może spowodować po stronie właścicieli nieruchomości odpowiedzialność odszkodowawczą. Zgodnie z art. 415 kc, kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. 

Do przesłanek odpowiedzialności deliktowej należą:

1. zdarzenie, z którym system prawny wiąże odpowiedzialność na określonej zasadzie;

2. szkoda;

3. związek przyczynowo-skutkowy między owym zdarzeniem a szkodą. 

Dodatkowo, jak wskazuje orzecznictwo, w tym wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 23 marca 2017 roku (sygn. I ACa 1252/16): „odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie jest odpowiedzialnością absolutną i nie jest oparta na zasadzie ryzyka. Odpowiedzialność ta oparta jest na art. 415 k.c. Odpowiedzialność z ww. przepisu opiera się na zasadzie winy, a więc działanie sprawcy szkody musi być zawinione. Może ono polegać na podjęciu określonego działania, jak i na jego zaniechaniu. Do powstania odpowiedzialności deliktowej konieczne jest kumulatywne spełnienie trzech jej przesłanek, a mianowicie: zdarzenia szkodzącego polegającego na zawinionym działaniu lub zaniechaniu, powstanie szkody, istnienie związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem a szkodą”.

Przykład 1. 

Pan Mirosław, którego nieruchomość przylega bezpośrednio do drogi dla pieszych, otrzymał pozew o zapłatę odszkodowania i zadośćuczynienia w łącznej wysokości 50 000 zł za złamanie ręki i nogi przez panią Joannę, co miało miejsce w styczniu 2025 roku. Kobieta przewróciła się i doznała opisanych wyżej obrażeń. W dniu, kiedy nastąpiło zdarzenie, chodnik przy nieruchomości pana Mirosława był odśnieżony. Czy w tej sytuacji mężczyzna będzie zobowiązany do zapłaty odszkodowania? Jeśli chodnik był odśnieżony, trudno mówić o przypisaniu odpowiedzialności odszkodowawczej wobec braku winy po stronie właściciela nieruchomości. To z kolei może oznaczać, że powództwo zostanie oddalone.

Dochodzenie roszczeń odszkodowawczych – wypadek na nieodśnieżonym chodniku

Osoba, która chce dochodzić roszczeń z art. 415 kc, wobec właściciela nieruchomości, który nie dopełnił obowiązków utrzymania chodnika w odpowiednim stanie, musi wstąpić na drogę sądową. 

Pozew o zapłatę odszkodowania/zadośćuczynienia powinien zawierać takie elementy jak:

• miejscowość, data;

• oznaczenie sądu, do którego jest skierowany;

• oznaczenie wartości przedmiotu sporu;

• imiona i nazwiska stron, ich przedstawicieli ustawowych lub pełnomocników oraz ich adresy;

• numer PESEL powoda składającego pozew;

• wskazanie, że jest to pozew o zapłatę;

• ​​informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia;

• żądanie zasądzenia określonej kwoty tytułem odszkodowania lub zadośćuczynienia;

• datę wymagalności roszczenia;

• ewentualnie inne żądania, które wraz z pozwem składa powód, np. wniosek o przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność powoda;

• wnioski dowodowe;

• wskazanie faktów, na których strona opiera swój wniosek;

• podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;

• wymienienie załączników.

Pozew podlega opłacie. Wysokość opłaty określona została w art. 13 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Opłata od pozwu zgodnie z przepisami wskazanymi powyżej wynosi:

1. przy wartości przedmiotu sporu do 500 zł – 30 zł,

2. przy wartości przedmiotu sporu 500 zł do 1500 zł – 100 zł,

3. przy wartości przedmiotu sporu ponad 1500 zł do 4000 zł – 200 zł,

4. przy wartości przedmiotu sporu ponad 4000 zł do 7500 zł – 400 zł,

5. przy wartości przedmiotu sporu ponad 7500 zł do 10 000 zł – 500 zł,

6. przy wartości przedmiotu sporu ponad 10 000 zł do 15 000 zł – 750 zł,

7. przy wartości przedmiotu sporu ponad 15 000 zł do 20 000 zł – 1000 zł.

Przy wartości przedmiotu sporu ponad 20 000 zł pobiera się opłatę stosunkową wynoszącą 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 200 000 zł.

Zwolnienie właściciela nieruchomości od obowiązku odśnieżania chodnika

Przepisy dają możliwość odciążenia właścicieli nieruchomości od obowiązków w zakresie utrzymania czystości chodnika. Rada gminy może, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, przejąć od właścicieli nieruchomości wszystkie albo wskazane obowiązki w zakresie uprzątnięcie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości.

Jednak ustalając przejęcie tych obowiązków, rada gminy ustala opłatę ponoszoną przez właścicieli nieruchomości za wykonywanie przejętych obowiązków.

Podsumowanie - sprzątanie chodnika

Podsumowując, obowiązek odśnieżania chodnika przylegającego do nieruchomości obciąża jej właściciela. Nie spełniając obowiązku odśnieżania chodnika, właściciel nieruchomości naraża się na różne konsekwencji. Przede wszystkim chodzi tu o odpowiedzialność odszkodowawczą, ale też nie sposób zapomnieć o odpowiedzialności za wykroczenie, co również niesie dla właściciela konsekwencje finansowe.