Świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla cudzoziemców – jak je uzyskać?

W polskim systemie prawnym fundusz alimentacyjny stanowi formę wsparcia dla osób, które nie otrzymują należnych im alimentów od rodzica, ponieważ egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna. Choć mechanizm ten kojarzony jest głównie z obywatelami Polski, prawo przewiduje również możliwość ubiegania się o te środki przez osoby z zagranicy. O tym, na jakich zasadach można uzyskać świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla cudzoziemców, dowiesz się z poniższego artykułu.

Cudzoziemcy uprawnieni do świadczeń z funduszu alimentacyjnego

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego cudzoziemiec uzyska w sytuacji:

1. gdy wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym;
2. gdy przebywa na terenie Polski na podstawie zezwolenia na pobyt stały;
3. gdy przebywa na terenie Polski na podstawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej;
4. gdy przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z uzyskaniem statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej;
5. gdy przebywa w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej, jeżeli:
1. zamierza wykonywać pracę lub prowadzić działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów obowiązujących w tym zakresie na tym terytorium,
2. zamierza podjąć (lub kontynuować) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej studia lub szkolenie zawodowe, 
3. wykaże, że zachodzą inne okoliczności uzasadniające jego zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Przykład 1. 

Pani Larysa, która mieszka w Polsce od kilkunastu lat, będąca obywatelką Białorusi, ma kartę stałego pobytu, podobnie jak jej małoletnia córka Alesia. Czy kobieta może dochodzić świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które zostały zasądzone od pana Leona na rzecz ich córki? W tej sytuacji pani Larysa może wystąpić o świadczenia z funduszu, o ile spełnia pozostałe warunki do ich przyznania. 

Zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE – przesłanki udzielenia

Cudzoziemiec otrzyma zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, jeżeli przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej legalnie i nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku i spełnia łącznie następujące warunki:

1. ma źródło stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu;

2. ma ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

3. ma potwierdzoną znajomość języka polskiego.

Umowy o zabezpieczeniu społecznym

Obecnie w Polsce obowiązują następujące umowy o zabezpieczeniu społecznym:

1. Umowa z dnia 16 stycznia 1958 roku między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii o ubezpieczeniu społecznym w odniesieniu do: Bośni i Hercegowiny, Serbii oraz Czarnogóry;

2. Umowa z dnia 6 kwietnia 2006 roku między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Macedonii o zabezpieczeniu społecznym;

3. Umowa z dnia 2 kwietnia 2008 roku o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki;

4. Umowa z dnia 2 kwietnia 2008 roku o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Kanadą;

5. Umowa z dnia 25 lutego 2009 roku o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Korei;

6. Umowa z dnia 7 października 2009 roku między Rzecząpospolitą Polską a Australią o zabezpieczeniu społecznym;

7. Umowa z dnia 18 maja 2012 roku między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym;

8. Umowa z dnia 9 września 2013 roku między Rzecząpospolitą Polską a Mołdawią o zabezpieczeniu społecznym;

9. Porozumienie z dnia 3 czerwca 2015 roku o zabezpieczeniu społecznym między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Quebecu;

10. Umowa z dnia 22 listopada 2016 roku między Rzecząpospolitą Polską a Państwem Izrael o zabezpieczeniu społecznym;

11. Umowa z dnia 17 października 2017 roku między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Turcji o zabezpieczeniu społecznym;

12. Umowa z dnia 24 stycznia 2018 roku między Rzecząpospolitą Polską a Mongolią o zabezpieczeniu społecznym;

13. Umowa z dnia 13 lutego 2019 roku między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białorusi o zabezpieczeniu społecznym.

Status uchodźcy 

Status uchodźcy zostanie przyznany osobie, która na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju.

Ochrona uzupełniająca 

Ochrona uzupełniająca jest udzielana cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy, gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez:

1. orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji;

2. tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie;

3. poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego

– i ze względu na to ryzyko nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia.

Zezwolenie na pobyt stały – kto może otrzymać?

Zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi, jeżeli:

1. jest dzieckiem cudzoziemca, któremu udzielono zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE pozostającym pod jego władzą rodzicielską urodzonym po udzieleniu temu cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub urodzonym w okresie ważności zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego temu cudzoziemcowi lub w okresie pobytu tego cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany albo w związku z nadaniem mu statusu uchodźcy lub udzieleniem ochrony uzupełniającej, lub
2. jest dzieckiem obywatela polskiego pozostającym pod jego władzą rodzicielską, lub
3. jest osobą o polskim pochodzeniu i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe, lub
4. pozostaje w uznawanym przez prawo Rzeczypospolitej Polskiej związku małżeńskim z obywatelem polskim i pozostawał w tym związku małżeńskim przez co najmniej 3 lata przed dniem, w którym złożył wniosek o udzielenie mu zezwolenia na pobyt stały, i bezpośrednio przed złożeniem tego wniosku przebywał nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nie krótszy niż 2 lata na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z pozostawaniem w związku małżeńskim z tym obywatelem polskim lub w związku z uzyskaniem statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej lub zgody na pobyt ze względów humanitarnych, lub
5. jest ofiarą handlu ludźmi i: przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio przed złożeniem wniosku o udzielenie mu zezwolenia na pobyt stały przez okres nie krótszy niż 1 rok na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy dla ofiar handlu ludźmi, współpracował z organami ścigania w postępowaniu karnym w sprawie o przestępstwo handlu ludźmi i ma uzasadnione obawy przed powrotem do państwa pochodzenia, lub
6. bezpośrednio przed złożeniem wniosku o udzielenie mu zezwolenia na pobyt stały przebywał nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nie krótszy niż: 5 lat w związku z nadaniem mu statusu uchodźcy, udzieleniem ochrony uzupełniającej lub na podstawie zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub 10 lat na podstawie zgody na pobyt tolerowany lub 4 lata na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę udzielonego ze względu na cel, jakim jest wykonywanie pracy w zawodzie pożądanym dla polskiej gospodarki, i ma źródło stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu, lub
7. udzielono mu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej azylu, lub
8. ma ważną Kartę Polaka i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe, lub
9. jest obywatelem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, który wykonywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pracę jako pracownik delegowany przez pracodawcę zagranicznego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i spełnia łącznie następujące warunki:
• przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej legalnie i nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku, w tym na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, 
• ma źródło stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu,
• ma ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Otrzymywanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez cudzoziemca – zasady

Cudzoziemiec ma prawo do otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jeżeli zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Obostrzenia w wypłacie świadczeń dotyczące cudzoziemców są takie same jak w przypadku obywateli Polskich. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów w kwocie nie wyższej niż 1000 zł.

Prawo do świadczeń nie przysługuje uprawnionemu w następujących przypadkach:

• gdy uprawniony został umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, 

• gdy uprawniony został umieszczony w pieczy zastępczej, 

• gdy zawarł związek małżeński.

Limity uprawniające do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego

Tak samo jak w przypadku obywateli Polski cudzoziemców dotyczy limit dochodu uprawniający do otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie może przekraczać kwoty 1209 zł. 

Gdy dochód rodziny na osobę przewyższa 1209 zł o kwotę niższą niż wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie w okresie, na który ustalane jest prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia a kwotą, o którą przekroczono dochód rodziny na osobę.

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla cudzoziemców – podsumowanie

Podsumowując, nie tylko Polacy, ale również cudzoziemcy mogą liczyć na pomoc z funduszu alimentacyjnego. Jednych i drugich obowiązują takie same kryteria dotyczące ubiegania się o pomoc. Przekroczenie ustalonego limitu nie oznacza od razu utraty świadczenia, a jedynie jego zmniejszenie.