Upadłość konsumencka, choć stanowi mechanizm ratunkowy dla osób zadłużonych, dążących do „nowego startu” finansowego, rodzi szereg skomplikowanych pytań prawnych i społecznych. Jednym z najistotniejszych i najbardziej wrażliwych zagadnień, które pojawiają się w kontekście ogłoszenia niewypłacalności, jest wpływ postępowania upadłościowego na obowiązek alimentacyjny. Celem niniejszego artykułu jest dogłębna analiza relacji między upadłością konsumencką a alimentami, wyjaśnienie statusu prawnego wierzytelności alimentacyjnych w masie upadłości oraz wskazanie ważnych informacji dla dłużników i uprawnionych do alimentów. upadłość konsumencka a alimenty. W artykule przedstwaiamy zagadnienie upadłość konsumencka a alimenty, które budzi wiele wątpliwości.
Ogłoszenie upadłości – przesłanki
Upadłość może być ogłoszona w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, czyli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Przepisy prawa upadłościowego wprowadzają domniemanie, zgodnie z którym przyjmuje się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza 3 miesiące.
Wniosek o ogłoszenie upadłości
Wniosek o ogłoszenie upadłości zgodnie z art. 22 ust. 1 Ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe powinien zawierać:
- dane wnioskodawcy, w tym: imię i nazwisko dłużnika albo jego nazwę oraz numer PESEL, albo numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku ich braku – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację, firmę, pod którą działa dłużnik, miejsce zamieszkania albo siedzibę, adres, a jeżeli dłużnikiem jest spółka osobowa, osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – imiona i nazwiska reprezentantów, w tym likwidatorów, jeżeli są ustanowieni, oraz numery PESEL albo numery w Krajowym Rejestrze Sądowym reprezentantów, a w przypadku ich braku – inne dane umożliwiające ich jednoznaczną identyfikację, a ponadto w przypadku spółki osobowej – imiona i nazwiska albo nazwę, numery PESEL albo numery w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku ich braku – inne dane umożliwiające jednoznaczną identyfikację oraz miejsce zamieszkania albo siedzibę wspólników odpowiadających za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;
- NIP, jeżeli dłużnik ma taki numer;
- wskazanie miejsca, w którym znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika;
- wskazanie okoliczności, które uzasadniają wniosek i ich uprawdopodobnienie;
- informację, czy dłużnik jest uczestnikiem podlegającego prawu polskiemu lub prawu innego państwa członkowskiego systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych w rozumieniu Ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 roku o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami lub podmiotem prowadzącym system interoperacyjny w rozumieniu tej ustawy, który nie jest uczestnikiem (informacja ta nie jest wymagana, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości składa wierzyciel);
- informację, czy dłużnik jest spółką publiczną w rozumieniu przepisów Ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych.
Wraz z wnioskiem o ogłoszenie upadłości dłużnik jest obowiązany złożyć oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.
Wierzyciel zgłaszający wniosek o ogłoszenie upadłości powinien uprawdopodobnić swoją wierzytelność.
Ogłoszenie upadłości
Uwzględniając wniosek o ogłoszenie upadłości, sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Z dniem wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości następuje upadłość. Po tej dacie niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji z majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego, z wyjątkiem zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych.
Ogłoszenie upadłości a alimenty
Ogłoszenie upadłości nie anuluje ani bieżących, ani zaległych zobowiązań alimentacyjnych. Prawo traktuje alimenty priorytetowo, zapewniając im specjalną ochronę i odrębne zasady zaspokajania. Jeżeli dochody upadłego są zbyt niskie, jak też kiedy nie ma on majątku, z którego sprzedaży syndyk może pokryć bieżące zobowiązania alimentacyjne, długi tego rodzaju nie będą podlegać umorzeniu.
Zgłoszenie wierzytelności alimentacyjnych
Osoby uprawnione do alimentów (wierzyciele alimentacyjni) muszą zgłosić swoje wierzytelności syndykowi, aby zostały one ujęte na liście wierzytelności i mogły być zaspokojone w toku postępowania upadłościowego. Wierzyciele alimentacyjni mają ułatwiony dostęp do sądu – mogą składać pisma procesowe i dokumenty w tradycyjnej formie papierowej, omijając obowiązek korzystania z systemu teleinformatycznego, jakim jest Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ), który jest standardem dla innych wierzycieli.
[alert-info]Dodatkowo wierzyciele alimentacyjni mogą wnosić wnioski lub składać oświadczenia i dokumenty w biurze podawczym każdego sądu rejonowego, przekazując ustnie treść wniosku lub oświadczenia pracownikowi biura podawczego oraz składając dokumenty sporządzone w postaci papierowej.
Zaspokajanie bieżących zobowiązań alimentacyjnych po dacie ogłoszenia upadłości
Zobowiązania alimentacyjne powstałe po dacie ogłoszenia upadłości są zaspokajane bezpośrednio przez syndyka z funduszy masy upadłości, zgodnie z terminami płatności. Istnieje jednak limit kwotowy, ponieważ syndyk wypłaca środki w wysokości nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę dla każdego uprawnionego. Nadwyżka ponad tę kwotę nie jest pokrywana z masy upadłości.
Przykład 1.
Pan Dawid przed zgłoszeniem wniosku o upadłość zawarł ze swoją byłą partnerką – panią Magdaleną – ugodę mediacyjną określającą jego obowiązek alimentacyjny na syna Krystiana w wysokości po 5000 zł. Co w tej sytuacji z wypłatą alimentów po ogłoszeniu upadłości? W tym wypadku alimenty mogą być wypłacane uprawnionemu w 2026 roku w wysokości 4806 zł. Nadwyżka tych alimentów nie będzie mogła być pokryta z masy upadłości.
Zarówno zaległe, jak i bieżące alimenty mają najwyższy priorytet w podziale funduszy masy upadłości, należąc do pierwszej kategorii zaspokojenia.
Postępowania alimentacyjne a upadłość
Warto wiedzieć, że po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, które syndyk prowadzi w imieniu własnym na rzecz upadłego. Zasada ta jednak nie dotyczy spraw o należne od upadłego alimenty. Jednak syndyk może żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.
Jeśli chodzi o zasądzone alimenty, to zarówno syndyk, jak i sam upadły może wystąpić o ich obniżenie na podstawie art. 138 kro. Należy wiedzieć, że w razie zmiany stosunków każda ze stron stosunku alimentacyjnego można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Przy czym tak jak w przypadku ustalania obowiązku alimentacyjnego, tak i w przypadku jego zmiany zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
Zmiana stosunków to:
- istotne zmniejszenie lub ustanie możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego do alimentacji, albo
- istotne zwiększenie się usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, wobec czego ustalony zakres obowiązku alimentacyjnego wymaga odpowiedniego skorygowania.
W przypadku upadłego lub syndyka, który wystąpił o zmianę zakresu świadczeń alimentacyjnych, sąd przeprowadza postępowanie, w ramach którego ustala, czy doszło do zmiany stosunków w rozumieniu przesłanek wynikających z art. 138 kro.
Przykład 1.
Pan Dawid przed zgłoszeniem wniosku o upadłość zawarł ze swoją byłą partnerką – panią Magdaleną – ugodę mediacyjną określającą jego obowiązek alimentacyjny na syna Krystiana w wysokości po 5000 zł. Po ogłoszeniu upadłości syndyk wystapił o obniżenie tych alimentów. Co w tej sytuacji może się wydarzyć? Sąd musi ustalić, jakie są rzeczywiste koszty utrzymania dziecka oraz możliwości zarobkowe pana Dawida. Powództwo złożone przez syndyka będzie rozpoznawane jak każda inna sprawa i rozstrzygnięte w wyroku, od którego przysługiwać będzie jeszcze apelacja.
Możliwe jest też uchylenie alimentów, jeśli istnieją ku temu podstawy. Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.
Określenie zakresu obowiązku alimentacyjnego powinno być dokonane przy uwzględnieniu przepisu art. 135 § 1 kro, z którego wynika, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Wedle art. 96 kro obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka stanowi uszczegółowienie ogólnego obowiązku „troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka” i należytego przygotowania go, odpowiednio do jego uzdolnień, do pracy zawodowej. Jedyną decydującą okolicznością warunkującą trwanie bądź ustanie obowiązku alimentacyjnego jest to, czy dziecko może utrzymać się samodzielnie. Czas trwania tego obowiązku nie jest ograniczony terminem i nie pozostaje też w zależności od osiągnięcia przez uprawnionego określonego stopnia wykształcenia. Jedyną okolicznością, od której zależy trwanie bądź ustanie obowiązku, jest to, czy dziecko może się utrzymać samodzielnie. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.
Podsumowanie - upadłość konsumencka a alimenty
Analiza przepisów prawa upadłościowego nie pozostawia wątpliwości, że obowiązek alimentacyjny stanowi jedno z najsilniej chronionych praw, a jego zaspokojenie ma bezwzględny priorytet, nawet w obliczu niewypłacalności dłużnika. Upadłość konsumencka nie może być traktowana jako sposób na uniknięcie bieżącego obowiązku alimentacyjnego. Wierzytelności alimentacyjne są wyłączone z możliwości umorzenia w ramach planu spłaty wierzycieli. W praktyce oznacza to, że dłużnik upadły musi kontynuować regulowanie alimentów, a zaległości powstałe przed ogłoszeniem upadłości pozostają obciążeniem, które przetrwa proces oddłużania.
