Zmiany w podatkach planowane na 2026 rok zapowiadają jedną z najistotniejszych reform procedur podatkowych ostatnich lat. Reforma ta od lat była postulowana przez przedsiębiorców, doradców podatkowych oraz organizacje reprezentujące interesy podatników. Praktyka pokazała bowiem, że obowiązujące przepisy Ordynacji podatkowej w wielu obszarach sprzyjały nadużyciom ze strony fiskusa, prowadząc do nieuzasadnionego przedłużania spraw podatkowych oraz utrzymywania podatników przez wiele lat w stanie niepewności co do ich sytuacji prawnej.
Projekt nowelizacji ma na celu ograniczenie przewlekłości postępowań podatkowych, zmniejszenie nadmiernej biurokracji oraz wzmocnienie ochrony podatników w relacjach z administracją skarbową. Jednocześnie ustawodawca deklaruje zwiększenie skuteczności walki z rzeczywistymi oszustwami podatkowymi, w szczególności w zakresie wyłudzeń podatku VAT i działalności zorganizowanych grup przestępczych.
Potrzeba zmian w Ordynacji podatkowej
Potrzeba nowelizacji Ordynacji podatkowej wynika z kilku zasadniczych przyczyn. Po pierwsze, dotychczasowe regulacje nie zapewniały wystarczającej równowagi pomiędzy interesem fiskalnym państwa a prawami podatników. W praktyce organy podatkowe dysponowały szerokimi instrumentami pozwalającymi na wydłużanie postępowań, w szczególności poprzez wszczynanie postępowań karnych skarbowych wyłącznie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych.
Po drugie, obowiązujące przepisy charakteryzowały się wysokim stopniem skomplikowania i formalizmu, co generowało znaczne koszty administracyjne zarówno po stronie podatników, jak i samej administracji skarbowej. Szczególnie uciążliwe okazały się regulacje dotyczące raportowania schematów podatkowych MDR, które w praktyce obciążały uczciwych podatników nadmiernymi obowiązkami sprawozdawczymi.
Po trzecie, zmiany są odpowiedzią na potrzebę dostosowania polskiego prawa podatkowego do standardów wynikających z prawa Unii Europejskiej oraz do postępującej cyfryzacji administracji publicznej.
Podstawa prawna reformy Ordynacji podatkowej
Podstawą planowanych zmian jest projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 3 lutego 2026 r. Projekt został przedłożony przez Ministra Finansów i Gospodarki i stanowi kompleksową nowelizację ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.
Nowelizacja obejmuje również zmiany w innych aktach prawnych, w tym w Kodeksie karnym skarbowym, co ma na celu spójne uregulowanie relacji pomiędzy postępowaniami podatkowymi a odpowiedzialnością karną skarbową.
Koniec przewlekłości spraw podatkowych
Jednym z kluczowych elementów reformy jest przeciwdziałanie sztucznemu przedłużaniu postępowań podatkowych. Nowe przepisy mają jednoznacznie uniemożliwić organom podatkowym wszczynanie postępowań karnych skarbowych wyłącznie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Zmiany w zasadach przedawnienia – korzyści i ryzyka
Nowelizacja wprowadza bardziej przejrzyste zasady dotyczące biegu i zawieszania terminów przedawnienia. Fiskus nie będzie mógł już dowolnie przedłużać postępowań poprzez działania pozorne, co znacząco wzmacnia pozycję podatnika.
Jednocześnie należy zauważyć, że w przypadku najpoważniejszych przestępstw skarbowych nowe przepisy dopuszczają możliwość ścigania czynów nawet wtedy, gdy samo zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu.
Uproszczenia MDR – mniej obowiązków raportowych
Istotną zmianą, która bezpośrednio wpłynie na codzienne funkcjonowanie przedsiębiorców, jest uproszczenie przepisów dotyczących raportowania schematów podatkowych MDR. Nowe regulacje przewidują całkowitą rezygnację z obowiązku raportowania krajowych schematów podatkowych.
Obowiązek ten pozostanie jedynie w odniesieniu do schematów transgranicznych, zgodnie z wymogami prawa Unii Europejskiej. W praktyce oznacza to znaczące zmniejszenie liczby formularzy oraz obowiązków informacyjnych, co przełoży się na obniżenie kosztów obsługi podatkowej i ograniczenie ryzyka sankcji za drobne uchybienia formalne.
Zmiany w rozliczaniu podatków i odsetek
Nowelizacja Ordynacji podatkowej wprowadza również zmiany w zakresie dokonywania płatności podatkowych. Podniesiony zostanie limit kwoty, do której osoba trzecia może zapłacić podatek za podatnika – z 1.000 zł do 5.000 zł. Rozwiązanie to zwiększy elastyczność rozliczeń i ułatwi regulowanie zobowiązań podatkowych w praktyce obrotu gospodarczego.
Ponadto wpłaty podatku będą zawsze rozliczane w kolejności od najstarszej raty, co zwiększy przejrzystość rozliczeń. Zlikwidowane zostanie również zaokrąglanie odsetek, co zakończy wieloletnie wątpliwości interpretacyjne przy rozliczaniu drobnych kwot.
Mniej biurokracji w deklaracjach i nadpłatach
Projektowane przepisy przewidują istotne uproszczenia w zakresie korekt deklaracji podatkowych i zwrotów nadpłat. Jeżeli nadpłata wynika z korekty deklaracji, urząd skarbowy sam ją rozliczy, bez konieczności składania dodatkowych wyjaśnień przez podatnika, o ile kwota nadpłaty nie przekroczy 10.000 zł.
Dodatkowo administracja skarbowa będzie mogła samodzielnie korygować drobne błędy w deklaracjach podatkowych do kwoty 10.000 zł, bez prowadzenia uciążliwej korespondencji z podatnikiem. Rozwiązanie to ma istotnie skrócić czas załatwiania spraw i zmniejszyć obciążenie formalne.
Łatwiejszy zwrot opłaty skarbowej
Nowe przepisy wprowadzają uproszczoną procedurę zwrotu opłaty skarbowej. Jeżeli wniosek podatnika okaże się zasadny, urząd zwróci środki w terminie do dwóch miesięcy, bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej.
Jednocześnie ustawodawca wprowadza jasne zasady oprocentowania zwrotu opłaty skarbowej, co znacząco poprawia ochronę interesów podatnika i zwiększa przejrzystość działania organów administracji.
Wzmocnienie ochrony podatnika i kontrola działań fiskusa
Istotnym elementem reformy jest rozszerzenie dostępu do akt podatkowych dla Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorstw. Rozwiązanie to ma ułatwić skuteczną pomoc obywatelom i przedsiębiorcom w sporach z administracją skarbową oraz zwiększyć kontrolę nad działaniami fiskusa.
W dłuższej perspektywie może to przyczynić się do bardziej jednolitej praktyki stosowania prawa podatkowego i ograniczenia nadużyć.
Zmiany w podatkach w Kodeksie karnym skarbowym
Nowelizacja obejmuje również zmiany w Kodeksie karnym skarbowym. W prostych sprawach możliwe będzie doręczanie mandatów karnych skarbowych w trybie zaocznym, bez konieczności osobistej wizyty podatnika w urzędzie.
Jednocześnie ustawodawca wzmacnia instrumenty walki z poważnymi przestępstwami skarbowymi, w tym wyłudzeniami VAT oraz działalnością zorganizowanych grup przestępczych. Rozwiązania te mają zwiększyć skuteczność organów ścigania, choć dla części podatników mogą oznaczać rozszerzenie zakresu odpowiedzialności karnej.
Od kiedy wejdą w życie zmiany w Ordynacji podatkowej?
Zasadnicza część nowych przepisów ma wejść w życie z dniem 1 października 2026 r. Natomiast regulacje dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych w związku z postępowaniem karnym skarbowym znajdą zastosowanie dopiero od 2031 r., co ma umożliwić odpowiednie przygotowanie się zarówno organom podatkowym, jak i podatnikom.
Podsumowanie
Zmiany w Ordynacji podatkowej 2026 należy ocenić jako krok w stronę bardziej przejrzystego i przyjaznego podatnikom systemu podatkowego. Ograniczenie przewlekłości postępowań, uproszczenia MDR oraz zmniejszenie biurokracji w rozliczeniach to rozwiązania, które realnie poprawią sytuację podatników.
Jednocześnie rozszerzenie możliwości ścigania poważnych przestępstw skarbowych oraz zmiany w odpowiedzialności karnej mogą budzić obawy części podatników. Ostateczny bilans reformy będzie zależał od praktyki stosowania nowych przepisów oraz od tego, czy administracja skarbowa rzeczywiście skoncentruje się na zwalczaniu realnych nadużyć, a nie drobnych błędów formalnych.
Podstawy prawne:
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 poz. 111 ze zm.)
- Projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw nr UD196.
Materiał opracowany przez zespół „Tak Prawnik”.
Właścicielem marki „Tak Prawnik” jest BZ Group Sp. z o.o.
Polecamy:
