Problem uzależnienia od narkotyków dotyka coraz młodsze osoby, niosąc za sobą poważne konsekwencje zdrowotne i społeczne. Sytuacja staje się szczególnie skomplikowana, gdy pełnoletnie, uzależnione dziecko pobiera alimenty, przeznaczając je na substancje psychoaktywne. Rodzice stają wówczas przed dylematem, czy dalsze wsparcie finansowe nie pogłębia problemu. W artykule wyjaśniamy, w jakich okolicznościach możliwe jest uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego wobec pełnoletniego dziecka zmagającego się z nałogiem.
Ustalenie obowiązku alimentacyjnego
Obowiązek alimentacyjny wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obciąża on zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.
Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Alimenty mogą zostać ustalone w:
wyroku sądowym,
ugodzie sądowej,
ugodzie mediacyjnej,
umowie alimentacyjnej w formie aktu notarialnego zawierającej zobowiązanie do poddania się przez zobowiązanego egzekucji na podstawie tego aktu.
Uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego
Zgodnie z art. 133 § 1 kro w związku z art. 135 §1 kro rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.
Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego, co wynika z art. 138 kro.
Dziecko uzależnione od narkotyków a alimenty
Obowiązek alimentacyjny rodziców ustaje z reguły po uzyskaniu przez dziecko wykształcenia i przygotowania do określonego zawodu, ponieważ wtedy jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie.
Występować mogą w tym zakresie różnorodne stany faktyczne, usprawiedliwiając utrzymanie obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dziecka pomimo osiągnięcia przez nie pełnoletności. Jak wskazuje się w orzecznictwie, m.in. w wyroku Sądu Rejonowego w Mrągowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 9 czerwca 2021 roku (sygn. III RC 126/20): „Pełnoletnie dziecko ma prawo do alimentów ze strony rodziców, gdy nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Samo osiągnięcie pełnoletności przez dziecko nie stanowi automatycznej przesłanki ustania obowiązku alimentacyjnego jego rodziców. W większości przypadków osoby studiujące nie są w stanie podejmować zatrudnienia w takim wymiarze, jaki pozwala na samodzielne utrzymanie się. Wobec tego podjęcie przez dziecko studiów nakłada na rodziców obowiązek pokrywania usprawiedliwionych potrzeb dziecka, które nie posiada własnych środków na utrzymanie. Przy orzekaniu o obowiązku alimentacyjnym rodziców wobec dzieci, które osiągnęły pełnoletność, brać należy także pod uwagę, czy wykazują one chęć dalszej nauki oraz czy ich osobiste zdolności i cechy charakteru pozwalają na rzeczywiste kontynuowanie przez nie nauki (OSNC 1998/4/70, M.Prawn. 1998/4/3). […] rodzic nie może uchylić się od obowiązku alimentacyjnego tylko i wyłącznie na tej podstawie, że wykonywanie tego obowiązku stanowiłoby dla niego nadmierny ciężar. Rodzic jest zobowiązany podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszymi dochodami. W szczególnych przypadkach, gdy sytuacja dziecka tego wymaga, rodzice mają nawet obowiązek wyzbywania się posiadanego majątku bądź jego niektórych składników, aby w ten sposób podołać ciążącemu na nich obowiązkowi alimentacyjnemu, na przykład dla ratowania zdrowia dziecka. Podstawą oddalenia powództwa o zasądzenie alimentów może być tylko brak wszelkich możliwości po stronie zobowiązanego, nie zaś szczupłość środków, jakimi on rozporządza. Możliwości świadczenia alimentów nie ma ten, kto nie posiada majątku, nie jest, ze względu na stan zdrowia, zdolny do pracy zarobkowej i nie otrzymuje świadczeń (Komentarz do art. 128, art. 129, art. 133, art. 135 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. 64.9.59), (w:) Z. Krzemiński, Alimenty i ojcostwo. Komentarz, Oficyna, 2008, wyd. III)”.
Co w sytuacji, kiedy dziecko jest uzależnione od narkotyków? Przede wszystkim, gdyby taka sytuacja miała miejsce w przypadku gdy dziecko jest małoletnie, to wówczas nie wyłącza to obowiązku alimentacyjnego, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. W przypadku starszych dzieci sprawa może wyglądać zupełnie inaczej.
Jednak dorosłe uzależnione dziecko, aby nadal otrzymywać alimenty, musi wykazać całkowitą niezdolność do pracy uniemożliwiającą mu samodzielne utrzymanie. Jeśli jednak wykazanie całkowitej niezdolności nie jest możliwe, sąd wobec pełnoletniego dziecka może uchylić obowiązek alimentacyjny. W tym wypadku następuje to na podstawie przepisów kro, ale także z uwzględnieniem art. 5 kc, który stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
Jak uchylić się od alimentów na uzależnione dziecko?
Aby uchylić się od alimentów na rzecz dorosłego uzależnionego dziecka, trzeba złożyć do sądu pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Pozew ten składa się do sądu rejonowego.
Pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego powinien zawierać elementy takie jak:
- miejscowość, data;
- oznaczenie sądu, do którego jest skierowany;
- oznaczenie wartości przedmiotu sporu;
- imiona i nazwiska stron, ich przedstawicieli ustawowych lub pełnomocników oraz ich adresy;
- numer PESEL powoda składającego pozew;
- wskazanie, że jest to pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego;
- informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia;
- żądanie uchylenia obowiązku alimentacyjnego i ewentualnie inne żądania, które wraz z pozwem składa powód, np. wniosek o przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność powoda;
- wnioski dowodowe;
- ewentualnie wniosek o zabezpieczenie powództwa;
- wskazanie faktów, na których strona opiera swój wniosek;
- podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
- wymienienie załączników.
Pozew składa się w do sądu w 2 egzemplarzach wraz z załącznikami.
Koszty pozwu o uchylenie alimentów
Pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego podlega opłacie, której wysokość zależy od wartości przedmiotu sporu. Wysokość opłaty określona została w art. 13 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Opłata od pozwu zgodnie z przepisami wskazanymi powyżej wynosi:
- przy wartości przedmiotu sporu do 500 zł – 30 zł;
- przy wartości przedmiotu sporu 500 zł do 1500 zł – 100 zł;
- przy wartości przedmiotu sporu ponad 1500 zł do 4000 zł – 200 zł;
- przy wartości przedmiotu sporu ponad 4000 zł do 7500 zł – 400 zł;
- przy wartości przedmiotu sporu ponad 7500 zł do 10 000 zł – 500 zł;
- przy wartości przedmiotu sporu ponad 10 000 zł do 15 000 zł – 750 zł;
- przy wartości przedmiotu sporu ponad 15 000 zł do 20 000 zł – 1000 zł.
Przy wartości przedmiotu sporu ponad 20 000 zł pobiera się opłatę stosunkową wynoszącą 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 200 000 zł.
Przykład 1.
Pan Marian płaci synowi, który pracuje i nadużywa narkotyków, alimenty po 500 zł. Ile wyniesie w tym wypadku opłata od pozwu? Wartość przedmiotu sporu to kwota alimentów pomnożona przez 12 miesięcy. 500 × 12 = 6000 zł. Opłata od pozwu wyniesie 400 zł.
Odwołanie od niekorzystnego wyroku sądu I Instancji w sprawie o uchylenie alimentów
Po przeprowadzeniu postępowania sąd wyda wyrok, w którym może uwzględnić lub oddalić powództwo. Od wyroku przysługuje apelacja. W tym celu trzeba zgłosić wniosek o uzasadnienie wyroku w ciągu 7 dni od jego ogłoszenia. Wniosek podlega opłacie 100 zł. Po doręczeniu uzasadnienia wyroku strona może zaskarżyć go apelacją. Termin do wniesienia apelacji to 14 dni. Apelację składa się na piśmie do sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Strona składająca pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego obowiązana jest ponieść opłatę od apelacji, która jest ustalana na takich samych zasadach, jak opłata od pozwu, przy czym od opłaty tej potrąca się 100 zł zapłacone przy wniosku o uzasadnienie wyroku. Strona pozwana w sprawie o uchylenie alimentów jest zwolniona od kosztów sądowych.
Apelacja powinna zawierać:
- miejscowość i datę;
- oznaczenie sądu;
- oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia;
- imiona i nazwiska stron, ich przedstawicieli ustawowych lub pełnomocników oraz ich adresy;
- oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości, czy w części;
- zwięzłe przedstawienie zarzutów;
- uzasadnienie zarzutów;
- powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów lub dowodów;
- wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia;
- podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
- wymienienie załączników.
Apelację składa się w do sądu w 2 egzemplarzach wraz z załącznikami.
Postępowanie apelacyjne odbywa się przed sądem apelacyjnym. Wyrok wydany przez ten sąd jest wyrokiem prawomocnym.
Podsumowanie
Podsumowując, uzależnienie dziecka od narkotyków może być podstawą do uchylenia alimentów, jeżeli dziecko jest w stanie samodzielnie się utrzymać i nie jest całkowicie niezdolne do pracy. W toku sprawy sąd ustala te okoliczności i rozstrzyga o żądaniu pozwu.
