Osiemnaste urodziny to symbol wolności i wejścia v dorosłość. Jednak z perspektywy świadczeń wypłacanych uprawnionym przez fundusz alimentacyjny to przede wszystkim moment zmiany statusu prawnego świadczeniobiorcy. Wbrew powszechnemu przekonaniu prawo do wsparcia nie wygasa automatycznie wraz z osiągnięciem pełnoletności. Sprawdź, jak wpływa ukończenie 18 lat a otrzymywanie alimentów z funduszu alimentacyjnego na procedury urzędowe, jakie warunki trzeba spełnić podczas nauki oraz kto od tej pory staje się bezpośrednim dysponentem środków finansowych.
otrzymywanie alimentów z funduszu alimentacyjnego - kryteria
Zgodnie z obowiązującymi regulacjami istnieje określony limit wsparcia wypłacanego przez fundusz alimentacyjny. W 2026 roku świadczenia z tego funduszu przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednak nie wyższej niż 1000 zł miesięcznie.
Otrzymywanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wymaga spełnienia:
- kryteriów podmiotowych,
- kryteriów dochodowych,
- kryterium bezskuteczności egzekucji.
Prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy, który rozpoczyna się od 1 października i trwa do 30 września następnego roku kalendarzowego.
Kryterium podmiotowe
Osobami uprawnionymi do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego są zawsze osoby do ukończenia 18. roku życia. Starsze osoby mogą pobierać świadczenia, jeśli uczą się w szkole lub szkole wyższej maksymalnie do ukończenia 25. roku życia. Przy czym w przypadku ukończenia przez osobę uprawnioną szkoły wyższej w trakcie ostatniego roku studiów prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługuje do zakończenia tego roku studiów, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez osobę uprawnioną 25. roku życia.
Bezterminowo świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymywać będą osoby, którym przyznano orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W art. 4 Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych sprecyzowano kryteria kwalifikacji osób z niepełnosprawnościami do poszczególnych stopni niepełnosprawności. Znaczny stopnień niepełnosprawności otrzymuje osoba mająca naruszoną sprawność organizmu, będąca niezdolną do podjęcia zatrudnienia albo będąca zdolną do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywizacji zawodowej i wymagająca niezbędnej w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Przykład 1.
41-letni pan Dominik ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdyż od dzieciństwa jest osobą z niepełnosprawnością, nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej i wymaga stałej opieki. Jego ojciec – pan Tadeusz – nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Co w tej sytuacji można zrobić? Jeśli osoba uprawniona ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują bez względu na wiek, dlatego też pan Dominik może ubiegać się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego tak długo, jak ważne jest jego orzeczenie. Nie musi się uczyć, a fakt, że ma 41 lat czy nawet więcej, nie stanowi przeszkody w pobieraniu środków, ponieważ w przypadku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności można pobierać świadczenia z funduszu alimentacyjnego bezterminowo pod warunkiem, że spełnia się pozostałe kryteria.
Takie same kryteria podmiotowe dotyczą zarówno obywateli Polski, jak i określonych kategorii cudzoziemców uprawnionych do ubiegania się o pomoc w razie bezskuteczności egzekucji alimentów.
Uprawniony nie otrzyma świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeśli:
- został umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie,
- został umieszczony w pieczy zastępczej,
- zawarł związek małżeński.
Bezskuteczność egzekucji – jako przesłanka przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego
Bezskuteczność egzekucji wymagana do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego zachodzi, jeżeli w ciągu ostatnich 2 miesięcy nie udało się wyegzekwować pełnej należności z tytułu zaległych oraz bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Może dotyczyć też postępowania upadłościowego, w którego trakcie w tym samym okresie nie otrzymano pełnej należności z tytułu tych zobowiązań.
Za bezskuteczną egzekucję uważa się również brak możliwości wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu:
- braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika,
- braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.
Kryterium dochodowe
Otrzymanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wymaga spełnienia kryterium dochodowego. Świadczenia będą mogły być wypłacane, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie może przekracza kwoty 1209 zł. Jeśli dochód rodziny przekracza wspomniane 1209 zł na osobę, to świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia a kwotą, o którą jest przekroczony dochód rodziny na osobę.
Przykład 2.
Pan Adam kończy 18 lat w kwietniu 2026 roku. Nadal uczy się w technikum. Jego ojciec przestał płacić alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie, a egzekucja, jak poinformował komornik, jest bezskuteczna. Pan Adam zamieszkuje z mamą i młodszym bratem Wojciechem. Jak w tej sytuacji wyliczyć dochód mężczyzny, aby sprawdzić, czy kwalifikuje się do świadczeń z funduszu? Do składu rodziny wliczamy pana Adama, jego mamę i młodszego brata Wojciecha. Ojca nie wliczamy do składu rodziny, ponieważ nie zamieszkuje on z rodziną. Jeśli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 1209 zł, pan Adam otrzyma świadczenie z funduszu w zasądzonej wysokości 500 zł.
Jeżeli dochód na osobę wyniesie 1500 zł, świadczenie będzie zmniejszone.
Kwota przekroczenia dochodu: 1500 zł – 1209 zł = 291 zł
Obliczenie świadczenia: 500 zł – 291 zł = 209 zł
W tym wypadku uprawniony otrzyma z funduszu alimentacyjnego świadczenie w wysokości 209 zł miesięcznie.
Wniosek o świadczenia po osiągnięciu pełnoletności – ukończenie 18 lat a otrzymywanie alimentów z funduszu alimentacyjnego
Wniosek może być złożony w formie papierowej lub elektronicznej. Kieruje się go do urzędu gminy lub miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej.
Wniosek na kolejny okres składa się co roku od 1 lipca do 31 października. W trakcie trwania okresu świadczeniowego również jest możliwe złożenie wniosku, ale wówczas świadczenie będzie wypłacane od miesiąca jego złożenia do końca trwania okresu świadczeniowego, czyli do 30 września następnego roku.
Wymogi wniosku o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego
Wniosek powinien zawierać także określone oświadczenia:
- oświadczenie wnioskodawcy o przekazaniu organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne wszelkich znanych mu informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu;
- oświadczenie wnioskodawcy o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji.
Poza powyższymi oświadczeniami i danymi art. 15 ust. 4 Ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje na wymagane załączniki do wniosku o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu. Są nimi:
- zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów niż dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
- zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, w tym:
- zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji,
- odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty, odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem,
- orzeczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dla osoby uprawnionej,
- oświadczenie o uczęszczaniu osoby uprawnionej do szkoły lub szkoły wyższej,
- informacje właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą,
- inne dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego będącego przedmiotem wniosku.
Przykład 3.
Pan Michał kończy 18 lat w sierpniu 2026 roku. Nadal się uczy, od września rozpocznie naukę w klasie maturalnej. Jego ojciec od lat nie płaci alimentów w wysokości 600 zł miesięcznie. Kto powinien złożyć wniosek o świadczenie z funduszu alimentacyjnego na kolejny okres świadczeniowy? W takiej sytuacji pan Michał musi sam złożyć wniosek. Jego mama nie może już podpisać dokumentów za niego, chyba że mężczyzna udzieli jej pisemnego pełnomocnictwa.
Odmowa przyznania świadczeń z funduszu – odwołanie
W przypadku wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego przewidziano możliwość odwołania. Odwołanie składane jest do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem organu, do którego złożono wniosek. Termin na złożenie odwołania wynosi 14 dni od dnia otrzymania decyzji. Złożenie odwołania nie podlega opłatom.
Podsumowanie
Podsumowując, ukończenie 18. roku życia przez dziecko nie oznacza końca wsparcia Państwa w przypadku bezskuteczności egzekucji, ale wymaga od młodego dorosłego dopilnowania formalności. Dopóki trwa nauka, drzwi do wsparcia pozostają otwarte. Warto jednak pamiętać o terminach i nowym statusie wnioskodawcy, aby proces ten przebiegł sprawnie.
