Służba w strukturach Wojska Polskiego wiąże się nie tylko z prestiżem i obowiązkiem wobec państwa, ale również z konkretnymi regulacjami prawnymi chroniącymi sytuację zawodową żołnierza-pracownika. Kluczowym instrumentem tej ochrony jest wynagrodzenie gwarancyjne, o którym mowa w art. 189 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny.
Rodzaje służby wojskowej
Na wstępie przyjrzymy się rodzajom służb wojskowych.
Ustawa o obronie Ojczyzny określa następujące rodzaje służby wojskowej:
- czynną służbę wojskową,
- służbę w rezerwie.
- zasadniczą służbę wojskową,
- terytorialną służbę wojskową,
- służbę w aktywnej rezerwie w dniach tej służby oraz odbywanie ćwiczeń wojskowych w ramach pasywnej rezerwy,
- zawodową służbę wojskową,
- służbę w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
Zasadnicza służba wojskowa polega na pełnieniu dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej lub obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej.
- aktywną rezerwę, którą tworzą osoby, które zgłosiły chęć pełnienia służby w aktywnej rezerwie, złożyły przysięgę wojskową i nie pełnią innego rodzaju służby wojskowej oraz nie ukończyły 60. roku życia, a w przypadku osób mających stopień podoficerski lub oficerski – 63. roku życia;
- pasywną rezerwę, którą tworzą osoby, które mają uregulowany stosunek do służby wojskowej i nie pełnią innego rodzaju służby wojskowej, nie podlegają militaryzacji oraz nie ukończyły 60. roku życia, a w przypadku osób mających stopień podoficerski lub oficerski – 63. roku życia.
Wynagrodzenie gwarancyjne
Zgodnie z art. 189 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny pracownik powołany do zawodowej służby wojskowej zachowuje prawo do ostatnio pobieranego wynagrodzenia od pracodawcy do końca miesiąca kalendarzowego, w którym jest obowiązany stawić się do pełnienia tej służby.
W przypadku pracownika powołanego do zawodowej służby wojskowej stosunek pracy wygasa z dniem stawienia się do tej służby.
Do zawodowej służby wojskowej powołanie może nastąpić do
- korpusu oficerów,
- korpusu podoficerów,
- korpusu szeregowych.
Do korpusu oficerów powołuje się osoby, które spełniają łącznie następujące warunki:
- mają tytuł zawodowy co najmniej magistra lub równorzędny;
- mają stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia etatowego stanowiska służbowego, na jakie mają być wyznaczone.
Do korpusu podoficerów osoby, które spełniają łącznie następujące warunki:
- mają co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe;
- mają stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia wojskowego stanowiska etatowego, do którego mają być zaszeregowane po powołaniu do zawodowej służby wojskowej.
Do korpusu szeregowych powołuje się osoby, które spełniają łącznie następujące warunki:
- mają co najmniej wykształcenie podstawowe, gimnazjalne, zasadnicze zawodowe lub zasadnicze branżowe;
- mają przygotowanie zawodowe lub kwalifikacje albo umiejętności przydatne w korpusie osobowym, w jakim mają pełnić zawodową służbę wojskową;
- odbyły co najmniej szkolenie podstawowe, o ile nie pełniły wcześniej czynnej służby wojskowej.
Przykład 1.
Pracownik – pan Henryk – był dotąd zatrudniony na umowę o pracę z wynagrodzeniem 5000 zł brutto. Otrzymał on powołanie do zawodowej służby wojskowej z terminem stawienia się w jednostce 6 marca 2026 roku. Stosunek pracy wygasa z dniem stawienia się do służby, czyli 6 marca 2026 roku. Co z wynagrodzeniem mężczyzny? Mimo że pan Henryk świadczył pracę tylko przez pierwsze dni marca, pracodawca musi wypłacić mu pełną kwotę wynagrodzenia, czyli 5000 zł brutto.
Obowiązki związane z wygaśnięciem stosunku pracy w związku z powołaniem do zawodowej służby wojskowej
W przypadku wygaśnięcia stosunku pracy w związku z powołaniem do zawodowej służby wojskowej były pracodawca musi dopełnić tych samych obowiązków co w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy z innego powodu.
- wypłacić wynagrodzenie gwarancyjne;
- wydać świadectwo pracy;
- przekazać pracownikowi informację o okresie przechowywania dokumentacji pracowniczej oraz możliwości jej odbioru do końca miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym upłynął ten okres, a także o zniszczeniu dokumentacji przez pracodawcę w razie braku jej odbioru;
- wypłacić pracownikowi inne należne mu świadczenia pieniężne;
- zgłosić fakt zakończenia zatrudnienia odpowiednim organom – ZUS-owi.
Wydanie świadectwa pracy
W przypadku wygaśnięcia stosunku pracy pracownika powołanego do zawodowej służby wojskowej stosuje się zasady dotyczące wydania świadectwa pracy określone w art. 97 Kodeksu pracy. W związku wygaśnięciem stosunku pracy pracownika powołanego do zawodowej służby wojskowej jego dotychczasowy pracodawca jest obowiązany wydać pracownikowi świadectwo pracy w dniu, w którym następuje ustanie stosunku pracy.
Gdyby z przyczyn obiektywnych wydanie świadectwa pracy pracownikowi albo osobie przez niego upoważnionej w dniu ustania stosunku pracy nie było możliwe, pracodawca w ciągu 7 dni od dnia upływu tego terminu przesyła świadectwo pracy pracownikowi lub tej osobie za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu Ustawy z dnia 23 listopada 2012 roku Prawo pocztowe albo doręcza je w inny sposób.
Świadectwo pracy dotyczy okresu lub okresów zatrudnienia, za które dotychczas nie wydano świadectwa pracy.
Pracownik, którego stosunek pracy wygasł w związku z powołaniem do zawodowej służby wojskowej, może w ciągu 14 dni od otrzymania świadectwa pracy wystąpić z wnioskiem do pracodawcy o sprostowanie świadectwa pracy, a w razie nieuwzględnienia tego wniosku pracownikowi przysługuje, w ciągu 14 dni od zawiadomienia o odmowie sprostowania świadectwa pracy, prawo wystąpienia z żądaniem jego sprostowania do sądu pracy. W przypadku niezawiadomienia przez pracodawcę o odmowie sprostowania świadectwa pracy żądanie sprostowania tego świadectwa wnosi się do sądu pracy.
Wyrejestrowanie z ubezpieczeń społecznych
Zgodnie z art. 36 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych konieczne jest wyrejestrowanie z ubezpieczeń społecznych pracownika, którego stosunek pracy wygasł w związku z powołaniem do zawodowej służby wojskowej.
Należy tego dokonać w terminie 7 dni od momentu, w którym wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych. Termin ten trzeba liczyć od dnia następującego po wygaśnięciu umowy. Płatnik składek ma na wyrejestrowanie 7 dni kalendarzowych.
Przykład 2.
Pan Henryk otrzymał powołanie do zawodowej służby wojskowej z terminem stawienia się w jednostce 6 marca 2026 roku. Stosunek pracy wygasł z dniem stawienia się do służby, czyli 6 marca 2026 roku. Do kiedy pracodawca musi dopełnić formalności związanych z wyrejestrowaniem pana Henryka z ZUS-u? Pracodawca powinien dopełnić formalności w ZUS-ie najpóźniej do 13 marca 2026 roku.
Ekwiwalent za urlop
Zgodnie z art. 171 kp w przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części, m.in. z powodu wygaśnięcia stosunku pracy, pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny, chyba że strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania pracownika w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą. Zasady wyliczania ekwiwalentu za urlop określa Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.
W § 14 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wskazano, że ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy ustala się, stosując zasady obowiązujące przy obliczaniu wynagrodzenia urlopowego ze zmianami przewidzianymi w tym rozporządzeniu dla ekwiwalentu. Jeśli chodzi o składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości, uwzględnia się je przy ustalaniu ekwiwalentu w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do tego ekwiwalentu. Składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc wypłacone w okresie 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w średniej wysokości z tego okresu.
Informacja o przechowywaniu dokumentacji pracowniczej
Pracodawca musi pamiętać, że w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy pracownika powołanego do zawodowej służby wojskowej, tak jak w przypadku innych pracowników, musi wydać w postaci papierowej lub elektronicznej informację o:
- okresie przechowywania dokumentacji pracowniczej,
- możliwości odbioru przez pracownika dokumentacji pracowniczej do końca miesiąca kalendarzowego następującego po upływie okresu przechowywania dokumentacji pracowniczej,
- zniszczeniu dokumentacji pracowniczej w przypadku jej nieodebrania w okresie na to przewidzianym.
Wynagrodzenie gwarancyjne - podsumowanie
Podsumowując, art. 189 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny to nie tylko przepis techniczny, ale realna tarcza dla osób angażujących się w system obronności państwa. Prawidłowe stosowanie wynagrodzenia gwarancyjnego wymaga od pracodawców stosowania się do określonych zasad jego wypłaty. Dodatkowo poza wypłatą wynagrodzenia gwarancyjnego w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy pracownika powołanego do zawodowej służby wojskowej należy pamiętać o dopełnieniu pozostałych omówionych w niniejszym artykule formalności.
